Zehrady Huseýnowyň Elçibe garşy gozgalaňy - WAGT 33 ýyl ozal

Şu gün 1993-nji ýylda bolup geçen "4-nji iýunda Zebrad Huseýnow gozgalaňynyň" 33 ýyllygy bellenýär Modern.az web sahypasy, "4-nji iýunda bolup geçen wakalar" ýyllar boýy ara alnyp maslahatlaşylýandygyny habar berdi. 1993-nji ýylyň 4-nji iýunynda Ganja şäherinde azerbaýjan goşunynyň şol wagtky serkerdesi polkownik Surat Huseýnowyň ýolbaşçylygyndaky harby güýçler bilen hökümet güýçleriniň arasynda ýaragly çaknyşyk boldy. Hökümetiň şol wagtky goşun serkerdesi Surat Huseýnowyň gözegçiligi astyndaky 709-njy harby bölümiň ýaragsyzlanmagy bilen baglanyşykly geçirilen operasiýa şowsuz tamamlandy. Belli bolan wakanyň netijesinde gozgalaňçy harby güýçler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky çaknyşykda jemi 35 adam öldi. Taryhda "Ganja wakalary" hökmünde hasaba alnan 4-nji iýunda bolan waka, Azerbaýjanda Elçibeý hökümetiniň ýykylmagyna sebäp boldy. Surat Huseýnow Azerbaýjan goşunynyň goşun serkerdesi bolmakdan başga-da, prezidentiň adatdan daşary ygtyýarly wekili boldy. 1992-nji ýylyň iýun-oktýabr aýlarynda Garabagda geçirilen üstünlikli harby operasiýalardan soň oňa Azerbaýjanyň milli gahrymany diýen at berildi. Prezident bu meselede 1992-nji ýylyň 9-njy oktýabryndaky karara gol çekdi. 1993-nji ýylyň fewral aýynda Prezident Abulfaz Elçibeý 709 belgili harby bölümi ýatyrmak barada buýruk berdi. Emma muňa garamazdan, hakykatdanam şol bölegiň ýolbaşçysy Zehrady Huseýnow bu buýrugy ýerine ýetirmekden ýüz öwürdi. Diňe bir kararda aýdylanlara ters gelýän Yevewlak ýüň zawodyna ýolbaşçylyk etmek bilen çäklenmän, Kalbajar basyp alnandan soň, prezidenti şol harby bölümi dikeltmäge ynandyryp bildi. Şaýatlaryň sözlerine görä, Zehrady Huseýnow Elçibe beren habaryna görä, Garabagdaky buýruk oňa berilmese we 709 belgili harby bölüm dikeldilmese, ermeniler Ganjany basyp alar. Prezident Ganjany goramak we Zeridah Huseýnowy zyýansyzlandyrmak maksady bilen bu buýrugy berdi. Zebrad Huseýnowyň ýakyn dostlaryndan biri bu bölümiň serkerdesi wezipesine bellendi ... Şeýle-de bolsa, bu buýrukdan bir aý geçmänkä, Zebrad Huseýnow prezidente ýazmaça ultimatum iberdi we özüni tanamaýandygyny mälim etdi ... Prezident 709-njy harby bölümiň ýolbaşçylygyny üýtgetmek we Agjabedi etrabyna geçirmek barada täze buýruk berdi. Ganja şäherinde bu buýrugy ýerine ýetirmekden ýüz öwürdiler, üstesine-de, ol ýere gelen hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary zamun alyndy. Şaýatlaryň sözlerine görä, Prezident gwardiýasynyň serkerdesi we ýaraglarynyň "magazinesurnallaryny" gowşurmak bilen 709-njy harby bölüme dolanmak isleýän 18 esger awtobusa atylypdyr. Azerbaýjanyň şol döwürde hereket edýän kanunçylygyna görä, bu güýç bilen güýç almak ýa-da saklamak, ýagny bir söz bilen aýdylanda gozgalaň diýilýärdi. Azerbaýjanyň taryhynda gara yz bolan "4-nji iýunda gozgalaň" -yň düýbüni tutujy Huseýnow, birnäçe etrabyň basyp alynmagynda günäkärdigi mälim. Onuň ýolbaşçylygyndaky goşun bölümleri Bakudanyň garşysyna hüjüm edip, pozisiýalaryny Agdara tarap gönükdirdi. Ermeni goşuny muny ussatlyk bilen ulanyp, 1993-nji ýylyň 7-nji iýulynda Agdara şäherini we onuň töweregindäki obalary basyp aldy 1993-nji ýylda geçirilen "4-nji iýunda bolup geçen wakalar" netijesinde ýurt raýat urşunyň bosagasynda boldy, şonuň üçin Nahçiwan Supremeokary Assambleýasynyň başlygy Heýdar Alyýew bu ýagdaýdan çykmak üçin Bakuda çagyryldy. Şondan soň Prezident Elçibeý doglan obasy Kalaki şäherine gaçdy. Şeýlelik bilen, S. Huseýnowyň gozgalaňy Halk frontunyň hökümetiniň agdarylmagyna sebäp boldy. Huseýnowyň gozgalaňy premýer-ministr bellenilmegi bilen tamamlandy. 1993-nji ýylyň 30-njy iýunynda Milli Mejlisiň başlygy we ýerine ýetiriji prezident Heýdar Aliýew premýer-ministr wezipesine bellendi. 1994-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda S.Huseýnow premýer-ministr wezipesinden boşadyldy. Heýdar Alyýewiň güýjüne garşy döwlet agdarylyşygy amala aşyrmaga synanyşdy. 1994-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Milli Mejlis S. Huseýnowyň jenaýat jogapkärçiligini tassyklamak, tussag etmek we "Azerbaýjanyň milli gahrymany" adyndan mahrum etmek kararyna geldi. Şondan soň S. Huseýnow Azerbaýjandan gaçdy. 1997-nji ýylda Russiýada tussag edilip, Bakuda getirildi we 1999-njy ýylyň fewral aýynda kazyýetiň karary bilen ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi. 2004-nji ýylyň 17-nji martynda S.Huseýnow Prezident Ylham Alyýewiň amnistiýa karary bilen türmeden boşadyldy S. Huseýnow türmeden boşadylandan soň daşary ýurtlarda iş alyp bardy "Gozgalaňçy polkownik" ady bilen tanalýan Huseýnow 2023-nji ýylyň 31-nji iýulynda Stambulda bejergi alýan keselhanada aradan çykdy