Garabag aty Sowuk uruş döwründe Elizelizaweta II-ä sowgat boldy

Häzirki wagtda Beýik Britaniýada adaty “Windsor Korol atçylyk sergisi - 2026” geçirilýär. Windsor galasynyň töwereginde her ýyl geçirilýän bu çäre dünýäniň iň abraýly atçylyk festiwallaryndan biri hasaplanýar. Patyşa maşgalasynyň agzalary, ussat çapyksuwarlar, atçylykçylar we müňlerçe tomaşaçylar bu ýere ýygnanýarlar Modern.az, Windsor köşgüne giden Garabag atynyň näme üçin şa aýalyna iberilendigini derňedi. Bu waka häzirki wagtda Iňlis aristokratiýasynyň nyşanlarynyň biri hasaplanylsa-da, onuň düýbi 1943-nji ýylda guruldy. Ikinji jahan urşunyň iň erbet döwründe geçirilen ilkinji serginiň maksady goşun üçin serişdeleri toplamakdy. Şol ýaryşdan alnan girdeji Iňlis howa güýçleri üçin söweş uçarlaryny satyn almak üçin sarp edildi. Ondan soňky ýyllarda bu waka Iňlis monarhiýasynyň däbine öwrüldi Bu däp-dessuryň iň beýik şahsyýetlerinden biri Elizelizaweta II boldy Şa zenany Elizelizaweta II çagalykdan atlar bilen ulaldy. Ilkinji pony 4 ýaşynda satyn aldy, adatça täze saýlanan premýer-ministrler bilen atçylyk fermasyna baryp, atlaryny görkezdi. Şa aýal, bedewiň gan liniýalaryny, häsiýetini we çydamlylygyny ökde hünärmeni bilýärdi SSSR Garabag atyny şa aýalyna ibermek bilen, bu ugurda-da özlerinden has ýokarydygyny bellemäge synanyşdy: 1956-njy ýylda Beýik Britaniýanyň şa zenany Elizelizaweta II-ä sowgat edilen "Zaman" atly Garabag aty, Sowuk uruş döwründe ýörite diplomatik sowgat boldy. Şol bir wagtyň özünde bu at SSSR-iň medeni we taryhy mirasynyň görkezilmegi hökmünde hem kabul edildi. Şol döwürde simwoliki yşaratlar halkara gatnaşyklarynda aýratyn ähmiýete eýe bolup, döwletler diňe bir syýasy güýç bilen däl, eýsem medeni elementler bilenem özlerini görkezmäge synanyşypdyrlar. SSSR-iň şa aýalyna Garabag atynyň sowgady syýasy we ideologiki habar berdi. Şol döwürde Iňlis atçylyk däpleriniň Günbatar dünýäsinde aýratyn abraýy bardy we şa maşgalasy bu pudagyň esasy nyşanlaryndan biri hasaplanýardy. Garabag atyny görkezmek bilen, Moskwa diňe bir ekzotik we seýrek tohumlary görkezmek bilen çäklenmän, SSSR-de ösdürilip ýetişdirilen atlaryň hiliniň Günbatar atçylyk mekdebinden pes däldigini görkezmäge synanyşdy. Bir nukdaýnazardan seredeniňde, Sowuk Urşuň medeni we simwoliki bäsdeşliginiň elementlerinden biri hasaplanýar Sowuk uruş döwründe SSSR bilen Günbataryň arasynda çynlakaý geosyýasy bäsdeşlik bar bolsa-da, ýolbaşçylaryň özara saparlarynda berlen sowgatlar syýasy habar häsiýetine eýe boldy. SSSR-iň lideri Nikita Hruşewiň Garabag atynyň Elizelizaweta II-e beren sowgady bu ugurda iň möhüm wakalardan biri hasaplanýar Hruşewiň bu aýratyn sowgady üçin Garabag atynyň saýlanmagy tötänleýin däldi. Sebäbi şol döwürde Garabag aty SSSR-iň çäginde ösdürilip ýetişdirilen atlaryň tohumlarynyň arasynda iň gadymy we abraýly tohumlaryň biri hasaplanýardy. Taryhy taýdan Garabag hanlarynyň athanasynda ösdürilip ýetişdirilen bu atlar tizligi, çydamlylygy we daşky görnüşi bilen tapawutlanýar. Esasanam, saçlary altyn öwüşginli Garabag atlaryny beýleki tohumlardan tapawutlandyrýan esasy aýratynlyklardan biri bolupdyr "Zaman" bu tohumyň görnükli wekillerinden biri "Zaman" Agdam studiýa fermasynda ösdürilip ýetişdirildi. Sowet döwründe bu kärhana Garabag atçylyk sportunyň esasy merkezlerinden biri hasaplanýardy we tohumlary goramak üçin bu ýerde yzygiderli seçip alyş işleri geçirildi. Hünärmenler Garabag atlarynyň genetiki aýratynlyklaryny goramak, çydamlylygyny we daşky görnüşini goramak üçin ýörite programmalary durmuşa geçirdiler Garabag atlaryny beýleki tohumlardan tapawutlandyrýan esasy aýratynlyklaryň biri olaryň daşky görnüşi boldy. Bu atlaryň näzik beden gurluşy bar bolsa-da, ýokary çydamlylygy we çeýeligi görkezipdirler. Iň täsir galdyryjy tarapy, gün şöhlesindäki ýelekleriniň altyn reňkidi. Daşary ýurt atçylyk hünärmenleri bu täsiri "altyn şöhle" diýip häsiýetlendirdiler "Zaman" bu häsiýetler üçin saýlanan aýlawlardan biri hasaplandy. Iňlis şa kazyýetine hödürlemekde esasy maksatlaryň biri Garabag atlarynyň tapawutly aýratynlyklaryny görkezmekdi "Zaman" -yň peýda bolmagy Iňlis atçylyk toparlarynda aýratyn gyzyklanma döretdi. Şol döwürde ýaýradylan maglumatlarda Garabag aýlawynyň beden gurluşy we özüni alyp barş aýratynlyklary taýdan Europeanewropanyň nusgawy ýaryş atlaryndan tapawutlanýandygy aýdylýar. Has ykjam gurluşy, üýtgeşik kelle görnüşi we asuda häsiýeti ony beýleki tohumlardan tapawutlandyrýan esasy aýratynlyklar hökmünde görkezildi Abethelizaweta II seýrek we tapawutly at tohumlary bilen gyzyklandy. Şol sebäpli Garabag aty "Zaman" gysga wagtyň içinde patyşa boldy maşgalasynyň ünsüni özüne çekdi Soňra Iňlis metbugatynda neşir edilen materiallarda şa aýalynyň Garabag atynyň taryhy we gelip çykyşy bilen ýakyndan gyzyklanýandygy aýdylýar. Atyň haýsy sebitden getirilendigini we bu tohumy näme bilen tapawutlandyrandygyny sorady. Ol aty hususy fermasynda saklady Taryhy çeşmelerde Garabag atlarynyň aýratyn statusa eýe bolandygy aýdylýar. Garabag hanlary döwründe bu atlar harby maksatlar üçin ulanylýar we iň gymmatly sowgatlaryň biri hasaplanýar. Diplomatik gatnaşyklarda we möhüm ýygnaklarda Garabag atynyň hödürlenmegi abraýyň görkezijisi hasaplandy. XIX asyrda sebite baryp gören rus esgerleri, syýahatçylary we Europeanewropaly gözlegçiler hem Garabag atlary barada bellikler ýazdylar. Şol çeşmelerde bu tohumyň tizligi, çydamlylygy we daşky görnüşi aýratyn nygtaldy. Käbir ýazyjylar Garabag atlaryny arap atlary bilen deňeşdirip, Gündogaryň iň owadan at tohumlarynyň biri hökmünde häsiýetlendirýärler Şeýle-de bolsa, 20-nji asyrda Garabag sebitindäki uruşlar, syýasy üýtgeşmeler we konfliktler bu tohumyň goralmagyna düýpli täsir etdi. Sowet döwründe Garabag atlarynyň esasy merkezi hasaplanýan Agdam atçylyk zawody weýran edildi, seýrek duş gelýän tohumçylyk liniýalary ýitmäge synanyşdy. Şol sebäpli "Wagt" saklanyp galan medeni ýadyň elementi hasaplanýar. Sebäbi bu at dünýäde tanalýan Garabag atçylyk däbiniň seýrek nyşanlarynyň birine öwrüldi 1956-njy ýylda Elizelizaweta II-e hödürlenen "Zaman", halkara derejesinde ykrar edilen Garabag atlarynyň esasy nyşanlaryndan biri hökmünde köp ýyllap ýatda galypdy. 66 ýyldan soň Garabag aty Windsor köşgüne gaýdyp geldi. 2022-nji ýylda Ylham Alyýew Garabag atyna "Şohrat" sowgat berdi, Elizelizaweta II Garabagy basyp alyşdan azat edeninden soň aýratyn simwoliki many berdi