Kazyýet gutarnykly karary halka galdyrýar - diýip, Rafael Huseýnow ýazýar

Jafaryň durmuşy başdan ahyryna çenli edil eserlerindäki ýaly - ak-gara! 1924-nji ýyl geldi, 25 ýaşyndady we başlanan ýyl ähli gowy we erbet taraplary bilen Jafaryň bütin ömrüne gaty meňzeýärdi. Sebäbi çagalygyndan ömrüniň ahyryna çenli ýagşylyk we ýamanlyk, şatlyk we agyry, şatlyk we hasrat Jafaryň durmuşynda gapdalyndady Bu gapma-garşylykly görnüş, Jafaryň maňlaýyndaky ýazgy ýalydy. 1924-nji ýylda öňki ýyllara garanyňda has köp zehin alyp barýardy, ýüregi ýazmak isleýän täze mowzuklaryndan doludy. Şeýle-de bolsa, onuň üçin ýyl gaty ýiti başlaýar - uly dogany Huseýngulu (Maşadi Huseýngulu Gafar oglu) aradan çykdy. Jabbarzades maşgalasynda irki ölüm däbi bardy - maşgalanyň 7 çagasynyň üçüsi gaty ýaş wagtynda öldi. Şeýle-de bolsa, Huseýngulu eýýäm uludy, maşgalanyň sütünlerinden biri, çagalary bardy. Elbetde, bir kenep haltasynyň ýüki Jafaryň egnine düşýär. Mundan başga-da, ejesi Şahbika (XIX asyryň ortalary - 1924) hem syrkawdy, Jafar indi oňa has köp baş goşup başlady Şahbika wagtal-wagtal ýürek agyrylary bilen gynanýan we oňa agyrýan bolsa-da, ejesiniň ýüregi bardy, bu adalatsyz aýralyga çydap bilmedi, iň bolmanda jaýlanandan soň ilkinji hepdelerde Huseýngulunyň mazaryna zyýarat etmek isledi. Jafarsa ejesine gonamçylyga gitmegi düýbünden gadagan etdi. Öýde oturanlaryň hemmesi muny bilýärdi. Şeýle-de bolsa, Jafardan uly dogany Ajdar ejesiniň ýalbarýan görnüşlerine we tutanýerli haýyşlaryna çydap bilmeýär, şonuň üçin ejesini alyp, Huseýnguluna baryp görýär. Emma gonamçylyga baranyndan gysga wagtyň içinde eden işine gaty gynanýar. Uly oglunyň mazaryndan tolgunan Şahbike hasam erbetleşdi we ejiz ýagdaýda öýüne getirildi. Şondan soň ýagdaý asla gowulaşmaýar. Birnäçe günden soň garry bolman öz janyna kast etdi Maşgala ýatlamalarynyň we garyndaşlarynyň ýatlamalarynyň bu gynandyryjy sahypasy hem bar, Ajdar Jafardan uly bolsa-da, özüni hemişe utanjaň hasaplaýardy we öňünde gorkak ýaly alyp barýardy. Sebäbi, Jafaryň duýduryşyna garamazdan, ejesini Huseýnguluny görmäge alyp gitdi we şondan soň Şahbikeň ýagdaýy erbetleşdi we ölüminde günäkär boldy. Elmydama Jafaryň sözlerini diňlemelidigime gynanç bilen aýdýardy Maşgala kynçylyklary öz ýerinde. Jafar elmydama işini ýeňen adamdy, ýüz dürli aladasy bardy, şatlyk we bagt getirse-de, döredijilik durmuşynyň basyşlary gündelik üýşmeleňlerden pes däldi Writazgylary çap edildi, eserleri sahnada, şöhratyň gursagynda. Şeýle-de bolsa, bu şöhrat bilen birlikde göriplik hem bardy, göriplik ony kowýardy, göriplik töwereginden ýaýrady, kölegesine eýerip, onuň yzyndan gürleşýänler, şahsy işine päsgel berýänlerem bardy Muny maňa 1980-nji ýyllarda merhum teatr alyjysy Gulam Mammadli hem aýtdy we käbir dostlarynyň ýatlamalarynda şol bir aladaly pursat hem ýatlanylýar. Ysmaýyl Hidaatzadeniň sözlerine görä, Jafar bir gün özüne arz edipdir. Käbirleri teatry monopoliýa edendigimden zeýrenýär diýýär. Aslynda, bu ýerdäki sungat bölüminiň müdiri bolsamam-da, hemmeler üçin gapy açdym, zehinli adamlaryň köp bolmagy, gowy eserleriň köp bolmagy üçin şertler döretdim Näme üçin Jafar hemme zady ele alyp, teatr gurşawyny monopoliýa etmekde aýyplandy? Galyberse-de, Jafar öz ygtyýarlyklarynyň çäginde iň bolmanda teatryň çäginde platforma beripdi we ýazan ýa-da döreden adamyň elinden tutmady. Şeýle-de bolsa, olar hiç zat tapyp bilmediler we Jafar işiň aşa köpdügine garamazdan işlerini has gowy hilli ýerine ýetirmeli boldy. Olardan birini aýdalyň. Jafar (we aslynda azerbaýjan teatr gurşawy) diňe bir azerbaýjan ýazyjylarynyň eserleriniň sahnamyzda ýerine ýetirilmän, eýsem günbatar dramaturglarynyň oýunlarynyň azerbaýjan sahnasynda dogry ýerine ýetirilendigine göz ýetirdi. Munuň aýdyň mysaly bar - Bakuwda rus dilinde işleýän teatrlar, Bakuwdan beýleki şäherlerden gezelenç edýän toparlar çykyş etdiler, afişalara seredip, olaryň köpüsiniň günbatar dramaturglarynyň meşhur oýunlarydygyny görüp bilersiňiz. Jafar Jabbarli şol eserleriň ýa-da şuňa meňzeş eserleriň sahnamyza gelmegini, aktýorlarymyzyň we tomaşaçylarymyzyň durmuşyndan geçmegini isledi. Sebäbi bu eserleriň hemmesi aktýorlary taýýarlaýan, sahnany kämilleşdirýän, sahnany birleşdirýän, globallaşdyrýan we şol bir wagtyň özünde tomaşaçylaryň derejesini ýokarlandyrýan we dünýägaraýşyny giňeldýän eserlerdir. boldy Jafarajan tarapyndan döredilen pýesalaryň terjimeleriniň köpüsi asla işlemedi. Olary synlamak, duýgudaş bolmak we pikirlenmek kyn boldy. Şol çykyşlaryň köpüsinde terjimeçileriň tejribesizligi sebäpli şeýle sözler ulanyldy welin, iň gynandyryjy sahnalarda-da tomaşaçylar aglap başladylar. Redaktor we ýazyjy hökmünde tanalýan şeýle terjimeçileriň atasy hasaplanýan Haşim Beý Wazirow bardy we Sabir Şekspiriň terjimesiniň hiline dil bilen gynanç bilen möhür basdy: Pikir, Şekspiriň ruhy bilen terjimesini kim görer Otello bilen bilelikde özüne aglady "Wah, terjimeçim!" ot bilen tüýkürdi Şübhesiz, terjimeçiniň hem ünsüni özüne çekdi Aýry-aýry aktýorlar öz ukyplarynyň hasabyna teksti süpürmäge synanyşdylar, käwagt spektakl wagtynda el bilen ýalňyş düzedişler etdiler. Emma muny hemmeler edip bilmedi. Tutuş tekst birmeňzeş sazlaşykda çykman, şol bir ritmde we arkaýynlykda görkezilmedik mahaly täsirlilik hem peseldi Jafar Jabbarli hem bu boşlugy teatrymyzda gördi. Şonuň üçinem birin-birin terjime etdi we owadan terjime etdi. Şol eserler ene dilimizde ýazylan ýalydy. Jafar Jabbarliniň öz eserlerinden başga-da, beýleki ýazyjylaryň oýunlaryny her gün terjime edipdir. Başgaça aýdylanda, haýsy tarapa seretdiňiz, Jafar görünýärdi. Jafaryň isleýşi üçin däl. Sebäbi edip bilmeýän zadyňy etdi. Beýleki göripçilik edýän adamlar, öz günälerinden we ýönekeýliginden dörän bu artykmaçlyk sebäpli Jafara göriplik etdiler. Özleri bir zat edip bilmeýänler elmydama we hemme ýerde şeýle boldular. Hiç bir zadyň bejergisi bolmaga batyrlygy ýok, ýöne zatlary etmegi bilýän adama päsgel bermek kararyna hiç wagt ýol bermediler Gabanjaňlyk diňe wagtal-wagtal gabanjaňlykdan ybarat bolsa näme bolardy ?! Jafar haýsydyr bir öňegidişligiň öňüni almaga, tiken sözleri bilen ýüregine urmaga we ony ruhdan düşürmäge, gaharlandyrmaga, gaharlandyrmaga synanyşýardylar Godöne Hudaý owadan Hudaý, itlere we möjeklere eýýäm beren ýagtylygyny bermezdi! Bir göz aglanda beýleki gözüňi ýylgyryp bilmek, elindäki suw içmek ýaly aňsat! 1924-nji ýylyň 4-nji oktýabrynda sapar ýas maşgalasyna bagt getirdi. Bir tarapdan boş dünýä beýleki tarapdan doldurýar. Jafaryň ogly şol gün dünýä indi. Jafar Jabbarli meşhur eseriniň meşhur gahrymanynyň adyny çagasyna berýär - ogluna Aýdin dakýar. Şeýle-de bolsa, Jafary begendiren bu waka beýleki bagtly wakalardan soň boldy Şol ýyl we umuman şol döwürde Jabbarli bilen bilelikde iň köp ýerine ýetirilen iki dramaturg bardy: Jelil Mammadguluzade we Huseýn Jawid. Şu günki gazetler şäherde görkezilen spektakllary derrew we professional ýazuw taýdan Ojak gazetine ýakyn däl. Bilgeşleýin "häzirki döwrüň gazetleri" däl-de, "häzirki döwrüň gazetleri" ýazýaryn, sebäbi indi gazet ýok. Dilimizi gorap saklamak we ösdürmek üçin esasy goldaw bolan metbugatyň soňuna geldiler Şol ýyllarda Huseýn Jawidiň, Mirza Jeliliň we Jafar Jabbarliniň her täze çykyşyndan soň gazet sahypalarynda birnäçe makalalar çap edildi Şol ýyllaryň metbugatyna göz aýlaýarsyňyz we şol döwürde azerbaýjan teatrynyň we azerbaýjan medeniýetiniň ösüşiniň egnine iň möhüm agram düşen metbugat diýip pikir edýärsiňiz Bu hakda jikme-jik makala bolmadyk oýun ýok. Şeýle hem, dürli gazetleriň ýazýanlary biri-birinden tapawutlanýar. Her roly seljerýärler, hudo .nigiň beren sahnasyndan başlap, her bir aktýoryň haýsy sözi aýdýandygyna çenli her spektaklyň re directorissýorynyň işini aýratyn gözden geçirýärler Şol ýyllarda azerbaýjan hakykatynyň ajaýyp hadysasy hem bar: wagtal-wagtal aýry-aýry eserleriň synagy geçirildi Bu edebi kazyýetler adaty kazyýetlere meňzeýärdi. Bu ýerde-de prokuror, günäkärlenýän kazy, günäkärlenýän aklawçy we şaýatlar bardy Her kim çykyş etdi, gürledi, öz pozisiýasyny gorady, kazy karar berdi, hökümini yglan etdi we iş ol ýerde gutarmady, tersine, başlandy. Sebäbi bu edebi kazyýetleriň pelsepesi olaryň iň soňky ýol däldigi, hasam öňe gidişlige itergi bolandygydy Edebi kazyýetleriň sesleri tiz wagtdan çeýe metbugatdan geldi, magazinesurnallar we gazetler diňe eýýäm bolup geçen edebi kazyýetleri suratlandyrmady, ol ýerdäki çekişmeleri we çekişmeleri analiz etdi; pikirleriň we hakykaty gözlemegiň töweregindäki pozisiýalaryň gapma-garşylygyny artdyrdylar Şeýlelik bilen, Gultagyň Jafar Jabbarliniň "Aýdin" nusgasynyň edebi kazyýet işi 1924-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda karar edildi Ondan öň Bakuwda çynlakaý rezonans döredýän iki sany edebi synag geçirildi: Mirza Jeliliň "Ölüler" we Huseýn Jawidiň "Iblis" eserleri. Şol kazyýetler eýýäm meşhur bolan oýunlary birneme meşhur etdi we halkyň bu dramaturglara duýgudaşlygyny artdyrdy Indi Jafar Jabbarliniň nobaty geldi. Geçen ýyllaryň metbugatyny ýokarlandyrmak bilen şeýle edebi synaglary görýänler we bu hakda jikme-jiklikleri okaýanlar käwagt ýalňyş pikirlere düşýärler. Şeýle kazyýetleri bolşewik çemeleşmesiniň aýratyn beýany hasaplaýarlar. Hawa, şeýle çemeleşmeler bardy, ýöne bu synaglar tebigatda simwolikdi. Bu kazyýetler hiç haçan käbir eserleri atmak ýa-da kimdir birini abraýdan düşürmek niýeti ýokdy. Şeýle kazyýetlerde geçirilen çekişmelerde şeýle jikme-jiklikler ara alnyp maslahatlaşyldy, hatda seresaply edebiýatşynaslaram käwagt olary sypdyrýardy "Aýdin" bilen baglanyşykly kazyýet işi "Kommunistik" gazetiniň Staliniň adyndaky klubda geçirilmegi meýilleşdirilse-de, şäher jemgyýetçiliginiň we intellektuallaryň arasynda bu çekişmelere aýratyn gyzyklanma bildirenlerinde, klubyň beýle köp tomaşaçy özüne çekip bilmejekdigine düşündiler. Bu ýerdäki ýerleriň sany az bolansoň, gelmek isleýänleriň sany gaty köpdi. Şol sebäpli kazyýet işiniň Ali Baýramowyň adyndaky klubda geçiriljekdigine karar berdiler. Hatda aýyň 31-sinde Ali Baýramowyň adyndaky klubda kazyýet mejlisiniň başlamagy bilen, bu ýerde-de ýetmezçiligiň bardygy belli boldy Kazyýete şol döwrüň azerbaýjan edebi-medeni-ylmy durmuşynda tanymal we "Kommunistik" gazetiniň redaktory Habib Jabaýew ýolbaşçylyk etdi. Habib Jabiýewe bagyşlanan kitabyň awtory, bu sanyndaky beýleki goşgular bilen birlikde Jafar Jabbar: Mümkin bolsa, çüwdürimleri gara ederin Men hemişe ýurduň halkyny habarçy edýärin Her bir işgär bir aý gitmek ýa-da gitmezlik barada karar berýär Writeazanda, ruçkasyny tersine tutsa Men ony her gezek ýazmaga mejbur ederin Soonakyn wagtda ondan gowy redaktor çykar) Habib Jabiýew duşuşygy açýar we mowzugy düşündirýär. Şol gün sud edilen Gultekin. Özüni alyp barşy ara alnyp maslahatlaşyldy, Aýdyna garşy dinden çykmagy aýyplandy Şol gün günäkärleýji Azerbaýjanyň tutuş taryhynda iň ýumşak "prokuror" Seýid Huseýn boldy (Seýd Huseýn ony hemme kişiden gowy bilýärdi, Huseýn Jawidiň pikiriçe, ol "ýüpek" adamdy. Takmynan 13 ýyl soň bu garyp adam prokuroryň öňünde durar, ýöne bu prokuror däl-de, uly prokuror! tussag etmek Ol hökümiň ýerine ýetirilmegi bilen 15 minutlap atylar we öldüriler 1924-nji ýylyň 31-nji oktýabryndaky ýaly çyn ýürekden kazyýet işine gatnaşmak üçin näme bardy! Şeýle kazyýetde prokuror näme, günäkärlenmek ýakymlydy, bu kazyýet gowy kazyýetdi, bu kazyýet asyllylyga esaslandy Şol gün kazyýetde aýdylanlaryň hiç biri-de ýitmedi. Sarymtyl gazetde galdyrylan ýazuwyň ömri, şol gün mejlisler zalyny dolduran adamlaryň ömründen has uzyn. Hemmeler gitdi, şol gazet we şol makala galdy Iki günden soň, wakalaryň hemmesi 1924-nji ýylyň 2-nji noýabrynda "Kommunist" sanynda "Edebi kazyýet" atly gysgaça mazmunda öz beýanyny tapdy. Awtor makalanyň aşagynda görkezilmeýär. Bu makalany Jafaryň özi ýazan bolsa gerek. Makala şeýle başlandy: "Gultagyň gahrymany Jafar Jabbarzadeniň" Aýdin "eseriniň" Aýdin "edebiýat birleşigi tarapyndan, Stalin klubynda, Taşreen-i-prospektiň 31-nji güni, Stalin klubynda Ali Baýramow klubynyň zalynda açyldy, kazyýet geňeşçileri Azul. Saýyid Huseýn we goragçy Halil Ybraýym - R.H.), Gultekin - dost Safarowa " Dostu Safarowa (Mammadali Sidgi Safarowyň aýal dogany) Jafaryň dellalydy, ýakyn maşgala gatnaşyklary bardy, doganlary bilen dostdy we uniwersitetde okaýardy. Hasabat-makala, Bakuwyň ýaşaýjysy, 22 ýaşly intellektual Gultakiniň polkownigi Aslan Beýiň gyzy kazyýet mejlisiniň açylandygyny aýtdy. aýyplama yglan edildi. Oňa garşy birnäçe talap öňe sürüldi: "Birinjiden, diňe öz zähmeti bilen bagtyny taýýarlap, Aýdyn ýaly dynç alýan zähmetsöýer ýaş okuwçynyň aýaly bolandygyna garamazdan, kakasynyň öýünde alan burgeuaz ruhy terbiýesini üýtgedip bilmedi. Ikinjiden, özüni sylamagy we hormat goýmagy sebäpli, Devlet Beýiň gujagyna düşdi. ejiz erk. Ol hapaçylykdan çykyp bilmedi Üçünjiden, ýüregine Beý berdi, Bäşinjisi, köne bururuaz ruhuny üýtgetmänsoň, Aýdynyň betbagtçylygyna sebäp boldy Bu spiker günäkärlenýäniň aýyplamasyny öňe süren baş prokuror Seýid Huseýn boldy: "Gultak ýaly ejiz aýallaryň, terbiýesiniň täsirini aýyrmaýan häzirki jemgyýetimiz üçin negatiw şahsyýetlerdigini boýun almak, biziň döwrümiziň we gurşawymyzyň hereketlerini jemgyýetiň öňünde günäkär hasaplamak (ýerine ýetirmeli wezipe - R.H.). zerur kararlar bermek häzirki jemgyýetimiziň ýaş aýallarynyň nukdaýnazaryndan islenýär " Aýyplama okalandan soň Aýdyn, Döwlet beý, Nowruz beý, Surhaý we Buýukhanim şaýat hökmünde çagyrylýar. Soňra prokuror Aýdiniň akyl saglygy ýagdaýynyň kesgitlenmegini teklip edýär - "saglyk we akyl barlagy lukmançylyk topary" çagyrylmaly we şol sebäpli dynç alyş yglan edilýär Kazyýet mejlislerinde şeýle arakesmeleri yglan etmek belli proseduralardan biridir. Emma bu "kazyýet mejlisinde" yglan edilen yza süýşürme teatrdaky ilkinji aktyň soňundaky yza süýşürilişe meňzeýärdi. Teatryň koridorlaryndan geçip, ilkinji aktda bolup geçen zatlary ara alyp maslahatlaşan tomaşaçylar ýaly, şol edebi kazyýete tomaşa edenler hem şaýatlaryň görkezmeleri we arakesmede halk köpçüliginiň yglan etmegi barada höwes bilen gürleşdiler Dynç alyş gutarýar, köpçülik kazyýet zalyna gaýdyp gelýär we lukmançylyk toparynyň karary okalýar. Lukmançylyk topary Aýdiniň saglygyny we esasanam akyl saglygyny gözden geçirenden soň, "Aýdiniň aňy sagdyn, ýöne durmuşynda, açlykda we ş.m. başdan geçiren kynçylyklary, şübhesiz, saglygyna täsir edip, nerwine täsir etdi" diýen netijä geldi. Şaýatyň doly saglyk nukdaýnazaryndan akl-i-salim (sagdyn pikir - R.H.) bar Prokuror umumy bir söz alýar, ilki bilen Aýdynyň jemgyýetçilik ýagdaýy barada, özüniň işleýän maşgaladan gelendigini, Günbatar medeniýetiniň we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli negatiw taraplary hakda pikirlenip bilýän aklynyň bardygyny, soň bolsa Gultakiniň jemgyýetçilik ýagdaýy barada gürleşip, Gultakiniň Beý Aslanyň gyzydygyny aýdýar. Durmuşynda zerurlygy hiç wagt duýmady. Hemme zady diňe soramak arkaly alyp bolar öýdülýär. Sebäbi kakasynyň öýünde terbiýelendi. Muňa garamazdan, özüne iberilen habarçylary ret edenden soň, Aýdyny saýlady - "obasyna uzadylan elleri kabul etmedi we Aýdyny saýlady". Sebäbi Aýdyn ýaş talypdy. Gowy tar oýnady. Onuň ajaýyp geljegi bardy. Aýdiniň ýanyna baranda, Aýdiniň ajaýyp köşklerde saklap bilmejekdigini pikir etmedi. Materialhli maddy talaplaryny kanagatlandyryp bilmez. Aýdynyň betbagtlygy şu ýerden başlaýar. Muddaýi, Gultekiniň Aýdyndan owadan eşikler we ysly otaglar soramasa-da, Aýdynyň durmuşa bolan umumy pessimizmini subut etdi, Aýdyn diňe Gultekini baýlyk we döwlet bilen begendirip biljekdigini duýdy. Aýdynda beýle baýlyk ýokdy. Aýdynyň durmuşdan göwnüçökgünligi, bu ýagdaýlar hakda pikirlenip, Gültekin bilen birleşendigine ökündi. Aýdyn Gultakini diňe uzakdan söýmek islegini gowy görýär we dosty Surha aç-açan aýdýar. General soň Gultakiniň kemçiliklerini birin-birin gaýtalaýar. Ilki bilen, Gultakiniň otagyndan tapylan poroşok hakda alada etmeýär. Gultakiniň bu poroşoky kim üçin ulanandygyny aýdýar. Aýdyn üçin ulanýandygymy aýtsa, dogry söz aýtmazdy, sebäbi Aýdiniň iň ýigrenýän zady şol galp gözelliklerdi. Gultakin bu poroşoky diňe jenap Devlet üçin ulandy. Ilkibaşda Devlet Baýa boýun bolmak islemese-de, soň ýuwaş-ýuwaşdan öwrenişdi. Şol bir wagtyň özünde-de Aýdyndan öçmedi. Gultekiň özi muny boýun alýar we Beý Devlete şeýle diýýär: "Diňe barlygymy däl, ýüregimi we janymy hem ýatlamak üçin ähli zady berenimde, indi garyp zat meniň gözümden düýbünden ýok boldy". Ol maňa: "Jenap Dawlat bilen duşuşma, men onuň sözi bilen ýene görüşerin" diýýär. Muddaý, Gultagyň kakasynyň öýünde alan biliminiň netijesini taşlap bilmeýändigini subut etmek isleýär. Devlet Beýiň maşgalasy bar bolsa-da, diňe obasyna elinde oýunjak bolup hyzmat edýär, Gultekin Devlet Beý ýaly adamy söýmek üçin ejizligini görkezýär. Söýgüli Aýdyny gowy görýär we ýüregini oňa berýär, sebäbi Devletiň pullary bar. Şol bir wagtyň özünde, bu söz Gultakiniň Devlet Beýden alan sowgatlaryna degişlidir. Bularyň näme üçin kabul edilýändigini soraýar. Munuň bilen Gultakiniň ejizdigini we eşikleri we şaý-sepleri halaýandygyny subut etmek isleýär. Muddaii umumy çykyşynyň gysgaça mazmunynda şeýle diýýär: "Gultekini halaýan, diňe söýýän birini halas etmek üçin nädogry ýoly görýän, Döwlet Beý torundan çykmaga batyrgaý we geýimleri we şaý-sepleri halaýan ejiz aýallara häzirki jemgyýetimizde ýer berip bolmaz" Prokuroryň işi günäkärlemekdi, indi onuň adwokat nobaty geldi: "Aklawçy çykyşa başlaýar, günäkärlenýäniň sözlerine ýeke-ýekeden jogap bereninden soň, şular ýaly wakalary döredýän sosial şertlere gidýär we şeýle diýýär: ilki bilen Gultekin satylmady we altyn şaý-sepleriň muşdagy däl; Gultekin ahlaksyz ýa-da edepsiz, belki-de ol özüni söýýän däldir; Garaşsyz pikirli aýal. Ikinjiden, generalyň bir minutlap aýdanlaryny kabul etseňizem, Gultagyň günäsi ýok, bir adamyň günde 200 000 manat girdejisi bar, beýlekisi bolsa ejiz we syrkaw, gündelik güýç gerek bolsa (R.H.). Gultekin nejis teklipleri ret edende, ony işinden aýyrmak, Gultekin elbetde beýle hereket etmäge mejbur bolmazdy, geçmişde hiç haçan murtakib (günälere, erbet işlere ýüz tutan biri - R.H.) bolman, Aýdynyň gullukdan çykarylmagyndan bir sagat öň, şol bir Beý Dovlat gygyrdy! Menden uzakda! "Diýip, ýüz öwürdi. Thisagny, bu ýerdäki günäkärlik Gultekde däl, jemgyýetde, paýtagtda we aşaky güýçde gurlan jemgyýetde. Altyn näçe köp bolsa, baýlyk jemgyýeti hem bar, şonuň üçin bir Gultekin bolmaz, müňlerçe adam bar. Ikinjiden, zulum ýa-da sütem ýok diýmek, sütemiň ýokdugyny ýa-da sütemiň ýokdugyny aýtdy. ezilen we ezilen bolmaly, ezilenleri günäkärlemek we ýazgarmak Nook, sütemleri ýok etmek üçin güýçli we ejiz doguryp bilýän jemgyýeti ýok etmeli, şeýle-de zulum ýa-da zulum edýänler dünýä inmeli däl, eger-de ol ýerde altyn we altyn eýe bolan garakçylar höküm sürmeýän bolsa patyşa, Aýdiniň saglygyny goramak üçin döwlete gitmäge mejbur bolmazdy " Goragçy bu sözlerden soň "mertebe", "hormat" we "ahlak" sözleriniň ulanylýandygyny we Gultekinanyň "jelep" diýlip atlandyrylýandygyny we bu düşünjeleri sosial-ykdysady gurşaw derejesinde düşündirýändigini we şeýle diýýär: "Şeýlelik bilen, bu gün diňe maşgala abraýy hakda gürleşýäris. patriarhiýa, maşgala we eýeçilik hukugy, esasanam miras döränden soň, bu mesele bilen baglanyşykly düşünje, ne goraýan aýal, ne-de umuman aýallar, ne-de Aýdyn, Surhaý we beýlekiler bu manyda mertebäni we hormaty kabul edýärler, jelep diýlen söz näme? burgeuaziýa we maddy pikirlenmek üçin özlerini satýan aýallara degişli kapitalyň güýji, ýene bir gezek gaýtalaýaryn, jemgyýetde biriniň doly ýaşamagyna, beýlekisiniň bolsa aç ýaşamagyna mümkinçilik berýän maddy deňsizlik bolmasa, häzirki wagtda bururuaziýa dünýäsinde ýüzlerçe müň aýal satmak mümkin bolmazdy zaýalanýan bolsa, tegmile jogapkär aýallaryň däl-de, jemgyýetiň jogapkärdigini hemmelere habar beriň. Jelep, maddy sebäpler bilen özüni satýan aýal bolsa, her kime jelep diýip biler, ýöne Gultakini jelep diýip atlandyryp bolmaz. Ony tanaýanlaryň hemmesiniň aýdýandyklary we şaýatlar aýdýandyklary we men hem aýdýaryn, Gultekin maddy sebäplere görä satylmady, belki söýgi we söýgülisi üçin özüni gurban etdi. Netijede, günäkärlemäniň soňundaky madda, Gultekin ýaly aýallaryň jemgyýetimiz üçin negatiw şahsyýetlerdigini görkezýär. Noöne ýok diýýärin, Gultekin, onuň ýaly ähli aýallar we dogrydygyny boýun alýan dogruçyl erkekler, şol sanda menem hapa pullary ulanýan we öz halkyna zyýan ýetirýän jemgyýetiň aýal-gyzlarymyz we hemmämiz üçin negatiw jemgyýetdigini aýdýarlar. Günleriň birinde jemgyýetiň gurluşyny ýazgaralyň we düýpgöter üýtgedeliň Goragçy - Halyl Ybraýym şeýle gürledi. 1980adyma düşýär, 1980-nji ýyllaryň ahyrynda Halyl Ybraýymyň gyzy maňa haýyşym boýunça kakasynyň suratyny getirdi we çagalygymda diňe uzakdan bu wepaly watançynyň keşbini aýratyn kollektiw suratlarda gördüm. Indi, bu aç-açan portret-suratdan, maňa akylly Seýid Huseýn görnüşi, intellektual görnüşi we sesini çykarman gürleýän adam ýalydy. Şeýle-de bolsa, soňrak, dürli ýyllarda işlän "Açyk soz", "Azerbaýjan", "Kommunist" gazetlerinde ýazan makalalaryny okanymda we respublikan agdarylandan soň garaşsyzlygyň yzyna gaýdyp gelmek ugrundaky batyrgaý işleri barada resminamalar açanymda, bu sypaýy adamyň içindäki ýeňilmezekligiň, tutanýerliligiň we tutanýerliligiň bu urgusynda bolup biljekdigine ynanýardym Iň soňky söz Gultaga berilýär. "Kommunist" kazyýetde eden çykyşyny şeýle beýan etdi: "Gultakin, soňky sözlerinde generalyň käýinen zatlaryna salgylanyp, her kimiň altyna boýun egýän döwründe altyn, daşky gurşawyň üstünden höküm sürýär we durmuşy we tejribäni başdan geçiren ýüzlerçe we müňlerçe adam meniň durmuşymda başdan geçiren zatlarymy gynandyrýar, gark bolýar we ýok edýär. Garyp, güýçsüz aýal meniň etmedik zadymy edip bilermi? Olar maňa bäş altyn teňňä satylandygyny aýdýarlar. Bu ýalan bolsa, men kakamyň öýünde bolanymda meni isleýän millionerleriň birine baryp görerdim, şonuň üçin iki zady açardym, diňe iki zat Myhli barlygym bilen söýen adamyň durmuşy, ýa-da meniň hormatym, öz-özümi we durmuşymy gurban etmeli boldum. Ikinjisini gurban bermek üçin saýladym, meniň söýgim üçin barlygymy günäkärleýärin, Aýdyn hem-de bu adamlar üçin iň erbet adamlar däl Aýdyn özlerini, abraýlaryny we durmuşlaryny ýitirdi. Men ýaly millionlarça adamy halas etmek üçin bir ýol bar, ömri we durmuşy aýak astyna alyndy, bu altynlaryň ýok edilmegi we ýok edilmegi, kazylaryň we günäkärleriň döredilmegi, diňe günäkärler oturmaly däl Sowet döwründe ýaşan döwrümizde, bu ulgamyň kemçiliklerini ähli ýigrençleri bilen görüp we başdan geçiren döwrümizde, resmi propagandanyň kapitalizm we bururuaz jemgyýeti barada garşy-propagandada aýdan we ýazan zatlarynyň hemmesini ýaňsylaýardyk. Döwür üýtgedi, döredilen sosial deňhukukly jemgyýetden soň, bazar ykdysadyýetiniň içinden, materializm döwrüni-de agza bolan jemgyýetimiz hökmünde ykrar etdik. Geçmişde kapitalizmiň we materializmiň aýratynlyklary barada gaty ýakyn we ahlaksyzlyk bilen baglanyşykly ýaňsylaýan sözlerimiziň köpüsiniň düýbünden ýalandygyny düşündik. 1924-nji ýylda Gultakiniň şol kazyýetdäki sözlerine hakykaty goşmak bilen! Çykyşyny hüjüm bilen başlan Gultekin, soňundan belli bir derejede aklap, günäsini geçer öňe çykdy, günäkär däldigini boýun aldy we bagyşlanmagyny haýyş etdi: "Gultak, birnäçe söz bilen aýdylanda, Döwlet Beýden satyn alan şaý-sepleriniň diňe özüne zyýan ýetirmezlik, Aýdini betbagtçylyga getirmezligi, köplenç howlularyny süpürip, eşiklerini ýuwmagy teklip edendigini we Aýdin bilen gideninden soň, Dovet Beý bilen dostlaşandygyny we onuň dostydygyny aýtdy. Kazinoda özüne ynanýan Gamar aýal dogany, özüne jaň edilendigini we jenap Devletiň bardygyny bilmeýändigini görkezdi we obasynyň günäkär däldigini we kazyýetiň bagyşlanmagyny soraýar Ordinaryene-de adaty kazyýet mejlislerinde bolşy ýaly, kazyýet mejlisiniň "ara alyp maslahatlaşma otagyndan" gysga wagtyň içinde soňky perdäniň soňky sahnasyndan öň arakesme hökmünde okalýan gutarnykly karar üçin dynç alyş yglan edilýär. "Kommunist" bu sahnany şeýle suratlandyrdy: "Arakesmeden soň kazyýetiň şeýle karary, kazyýet mejlisiniň Gultakiniň işi bilen gyzyklanýandygy we bu meseläniň diňe bir Gultaki bilen bir maşgalanyň däl, eýsem köne jemgyýetdäki tutuş maşgala gatnaşyklarynyň möhüm sosial ähmiýetini göz öňünde tutup, bu meseläni köpçüligiň gatnaşmagynda çözmek kararyna gelýär. Munuň üçin ýakyn günlerde Döwlet Türk teatrynda "Aýdyn" spektaklyny ýene bir gezek sahnalaşdyrmak we häzirki Gültagyň ýagdaýy düýpli öwrenilmeli. Ondan soň, her kim öz pikirini "Kommunistik" gazetiniň ofisinde beýan etsin we geljekdäki ýygnaklaryň birinde halka mälim etsin Kazyýetiň bu karary okalandan soň başlyk kazyýet mejlisiniň ýapylandygyny yglan etdi. Duşuşyk gazet habar berýänçä sagat 4 töweregi tamamlanýar Makalada has aýdyňlaşdyryldy: "Klub jaýy höküm çykarmak isleýänler bilen dolduryldy we tomaşaçylaryň köpüsi durmaga mejbur boldy." Netijede: "Tomaşaçylaryň şu günki gyzyklanmasy, şeýle kararlaryň köplenç çykarylýandygyny subut edýär" Kazyýetiň bu kararynyň ýerine ýetirilmegi uzaga çekmeýär. Takmynan 10 gün soň, 1924-nji ýylyň 10-njy noýabrynda Jafar Jabbarliniň "Aýdin" pýesasy Azerbaýjan döwlet türk teatrynda ýene sahnalaşdyryldy we "kazyýetde" bolan waka bu ýerde-de gaýtalandy Her niçigem bolsa, "Aýdyn" görkezilende teatr adatça doludy, ýöne bu gezek hatarlaryň arasynda, arka tarapynda duran tomaşaçylar köpdi. Şäherde giňden ýaýran "Aýdynyň" edebi synagy we hasabat "Kommunist" gazetinde çap edildi