"Serhet diňe bize ýapyk" | T24

Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň 8-nji sammiti 4-nji maýda ereerewanda geçirildi. Sammit Paşinýan-Makron suratlaryndan başlap, Zelenskiý jedeline çenli köp sözbaşy döretdi. Türkiye üçin möhüm gün tertibi Ermenistan bilen kadalaşdyrmak prosesiniň täze tapgyry boldy. Sebäbi soňky ýyllarda ilkinji gezek serhedi açmak mümkinçiligi diňe bir diplomatik gepleşik hökmünde däl-de, eýsem tehniki taýýarlyklaryň anyk mümkinçiligi hökmünde hem ara alnyp maslahatlaşylýar Ermenistan-Azerbaýjan-Türkiý üçburçlugyny yzarlaýanlar, Alyýew bilen Erdoganyň bu sammit üçin ereerewana gidip-gitmejekdigi barada birnäçe aý bäri pikir edýärler. Iki lideriň gatnaşmagy, Ermenistan-Azerbaýjan bilen Ermenistan-Türkiýanyň arasynda dowam edýän paralel parahatçylyk prosesleri üçin simwoliki ädim bolar. Bu umyt amala aşmasa-da, Aliýewiň wideo baglanyşygy arkaly gatnaşmagy we Wise-prezident Cevdet ılmaz bilen gatnaşmak arkaly futbol diplomatiýasyndan bäri Türkiýäniň iň ýokary derejedäki wekilçiligi henizem geljegi uly perspektiwaly. Aslynda, sammitden bir hepde öň Azerbaýjanyň premýer-ministriniň orunbasary Şahin Mustafaýew ereerewana bardy Sammitde Türkiýe-Ermenistan gatnaşyklary bilen baglanyşykly oňyn ösüş, Gadymy Ani şäherindäki weýran edilen küpek ýol köprüsini bilelikde dikeltmek baradaky teswirnama gol çekildi. Iki ýurdy birleşdirjek bu taryhy köpri, medeni miras we diplomatik gatnaşyklar taýdan möhüm ädimdir. Indiki etapda, Anidäki beýleki dikeldişler üçin hyzmatdaşlyk resmi bolup biler Şübhesiz, Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda kadalaşmak meselesinde iň möhüm ädim serhediň açylmagy bolar. Birinji Nagorno-Garabag söweşi sebäpli Türkiye 1993-nji ýyldan bäri serhedi birtaraplaýyn ýapyk saklaýar. Soňky ýyllarda dowam edýän parahatçylyk prosesi sebäpli serhet has işjeňleşdi. Ermenistan 2023-nji ýylyň 6-njy fewralynda Kahramanmaraş ýer titremesi üçin kömek iberende, Idyr bilen ereerewanyň arasyndaky Alikan / Margara köprüsi 30 ýyldan soň ilkinji gezek ulanyldy. Ermenistanyň ýörite wekili Ruben Rubinýan we Türkiýäniň ýörite wekili Serdar Kılyç Alikan / Margara serhet derwezesi we Alikan / Margara köprüsinde ýygnak geçirdi. Recentlyakynda Türkiýe-Ermenistan bilelikdäki iş topary 28-nji aprelde birnäçe wagt bäri tehniki gepleşikleriň dowam edýän Kars-Gýumri demir ýolunyň dikeldilmegi we gaýtadan işlenmegi barada ýygnandy Diplomatik proseslerden başga-da serhediň açylmagy serhet şäherlerinde iň görnükli täsirini ýetirer. Üç ýyl ozal serhediň Kars we Idyr tarapynda geçirilen meýdan gözleglerine görä, Idyr bilen ereerewan, Kars we Gýumri araçägi şunça ýyl bäri ýapyk bolsa-da, Sowet döwrüniň Idyr we Kars ýurtlarynda açyk ýadygärlik bar. Iıdyrda bazarlar we söwda barada aýdylanda, demir ýol Karsda agzaldy. Mundan başga-da, şol derýada balyk tutýan adamlar wagtal-wagtal ýüzbe-ýüz bolup bilerler ýa-da resmiler Sowet döwründe bilelikde gurlan Arpaçaý bendini dolandyrmak üçin gepleşik geçirip bilerler. Serhet açmak mümkinçiligi iki şäherde-de seresaply tolgunma döredýärdi. Öň gün tertibinde bolsa-da, howpsuzlyk aladalary garaşmagy seresap etdi, esasanam göz öňünde tutulan ykdysady we sosial mümkinçilikler tolgunma döretdi. Ykdysady garaşmalar syýahatçylyk, söwda, logistika we önümçilik ugurlarynda tapawutlandy. Hyzmat pudagy janlanar we sosial mümkinçilikleriň köpelmegi bilen ýaş ilat şäherde saklanar, esasanam sap migrasiýa bolan bu şäherlerde Beýleki tarapdan serhediň iki tarapynda-da howpsuzlyk aladalary bardy. Iki tarap hem şäherlerine baryp görenleriň hiç hili kynçylyk çekmejekdigini, ýöne beýleki tarapa geçseler alada galmagynyň mümkindigini aýtdy. Againene-de iki tarap prowokasiýa bolan ýagdaýynda wakalaryň hasam güýçlenmeginden alada galýardy. Serhet açylmagyna taýýarlyk görenimizde bu aladalary göz öňünde tutmak möhümdir. Esasanam hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerini taýýarlamak; Localerli journalistsurnalistleri, alymlary we işewür adamlary bir ýere jemlemek ilkinji ädimleriň biridir Şeýle-de bolsa, bu mesele boýunça gutarnykly karar 7-nji iýunda Ermenistanda geçiriljek saýlawlardan soň galdyrylar. Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky parahatçylyk etabynyň gidişi bu meselede aýgytlydyr. Azerbaýjan, Ermenistanyň garaşsyzlyk jarnamasyna salgylanmalary aýyrmak üçin Ermenistanyň konstitusiýasyna üýtgetme girizmegini isleýär. Paşinýanyň raýat şertnamalary partiýasy täze konstitusiýa taslamasyny taýýarlady we saýlawda ýeňiş gazansa, referenduma hödürlener. Paşinýanyň meşhurlygy ýyllaryň dowamynda azaldy Çynlakaý garşydaş bilen ýüzbe-ýüz bolmaýandygy, ony we partiýasyny saýlawda iň halanýanlara öwürýär. Şol sebäpden, Paşinýan gaýtadan saýlansa, konstitusiýa referendumy bolup biler we kabul edilse, parahatçylyk etabynda has anyk ädimleri görüp bileris Karsdaky meýdan işlerimizde, gatnaşyjylaryň biri: "Serhet diňe bize ýapyk!" Aslynda, Stambul bilen ereerewanyň arasynda birnäçe ýyl bäri uçuşlar amala aşyryldy. Ahyrynda, Pegasusdan başga-da, Türk Howaýollary birnäçe ýyl bäri kadalaşmagyna garaşylýan ädimler bolan yzygiderli uçuşlary guramak arkaly bu baglanyşygy hasam berkitdi. Şol sebäpden, gatnaşyjymyz Stambulda kimdir biriniň Ermenistana aňsatlyk bilen gidip biljekdigine garamazdan, birnäçe minutlyk aralykda ýerleşýän Idyr we Kars şäherleriniň adamlarynyň baryp bilmejekdigini aýtdy. Serhet açmak, diplomatiýa, logistika we energiýa ulgamlary sebitleýin ösüş we jemgyýetçilik durmuşy, geosyýasy taýdan möhümdir. Bu nukdaýnazardan, ýerli ilatyň dürli gatlaklaryna gönükdirilen ynamy berkitmek çäreleri iň bolmanda diplomatik gatnaşyklar ýaly gymmatlydyr. Sebäbi onuň anyk täsirini olar has köp duýýarlar [1] https://caucasusedition.net/static/cb355e1bdd3181b7ace5a08f937cb26a/Imagine_Turkey-Armenia-report.pdf * Dos. Dr. Prof. Pynar Saýan, Beýkoz uniwersitetiniň Sosial ylymlar fakultetiniň dekanynyň orunbasary, Syýasat we halkara gatnaşyklar bölüminiň müdiri Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Kukiler web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylara göz aýlamak işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändiklerini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz