Emeli intellekt dünýäni ýok edermi? - Alymlaryň aýylganç DUNDURYŞY

Emeli intellekt dünýäni ýok edermi? Ora-da adam öz pikirini maşynlara meýletin tabşyrýarmy? Tehnologiýa adamlary halas edermi ýa-da ýalta edermi? Dünýäniň iň beýik alymlary, Nobel baýragynyň eýeleri we tehnologiýa ägirtleri näme üçin aladalanýarlar? Indi bu soraglar bilen bütin dünýä petiklenýär Birnäçe ýyl ozal talyplar tezis ýazmak üçin birnäçe aý kitaphanalarda boldular. Indi birnäçe sekunt gerek Makala ýazmak, kanuny resminama taýýarlamak, programma kodlamak ýa-da diagnoz goýmak üçin köp ýyllyk tejribe gerekdi. Häzirki wagtda millionlarça adam gündelik durmuşynda ChatGPT, Gemini, Klod, Grok we DeepSeek ýaly ulgamlary ulanýarlar Emeli intellekt häzirki döwrüň hakykatyna öwrüldi Hakykat, adamzadyň elektrik, internet we smartfonlardan gaçyp bilşi ýaly emeli intellektden gaçyp bilmez. Theöne esasy sorag başga, adam emeli intellekt ýa-da emeli intellekt adamy dolandyrarmy? Has dogrusy, adamlar akyllaryny, döredijiligini, pikirlenişini we derňew ukyplaryny maşynlara meýletin tabşyrarlarmy? Näme üçin dünýäniň iň akylly adamlary aladalanýarlar? Emeli intellekt barada iň köp gürlenýänleriň biri, OpenAI-iň başlygy Sam Altman. Onuň sözlerine görä, AI elektrik ýaly esasy tehnologiýa öwrüler “Google DeepMind” -iň başlygy we 2024-nji ýylda Nobel baýragynyň eýesi Demis Hassabis, emeli intellektiň düwnük keselinden howanyň üýtgemegine çenli köp sanly global meseläni çözmekde öwrülişik bolup biljekdigine ynanýar. Emma tehnologiýa dünýäsiniň iň täsirli alymlarynyň arasynda alada barha artýar Google-dan çykansoň, "Emeli intellektiň atasy" diýlip atlandyrylýan Jeffri Hinton bir zada ünsi jemledi. "Emeli intellekt adamzat taryhynda ilkinji gezek özünden has akylly ulgam döredýär. Bu çynlakaý howp" -diýdi Taryhçy we filosof uvuwal Nuh Harari adamzadyň ilkinji gezek özünden has gowy karar berip biljek ulgamlary döredýändigine ynanýar: "Taryhyň dowamynda adamlar gurallar döredýärler. Indi adamlar ýerini tutup biljek akyl döredýärler." Elon Musk has gödek gürleýär: "Emeli intellekt ýadro ýaraglaryndan has howply bolup biler" Bu pikirler fantastika ýaly görünse-de, AI howplary dünýäniň iň uly uniwersitetlerinde eýýäm aýratyn ylym ugruna öwrüldi Garward, MIT, Stenford, Oksford we Kembrij uniwersitetleri AI etikasy, AI howpsuzlygy we gözegçilik ssenarileri boýunça ýüzlerçe gözleg geçirýärler Adam pikir etmekden ýüz öwürýärmi? Iň uly howp robotlary dünýäni ele almak däl. Iň uly howp, pikirlenmek ukybyny ýitirmekdir. Garward uniwersitetiniň alymlary muny "Bilim taýdan ýüklemek" diýip atlandyrýarlar. Başgaça aýdylanda, muny adam beýnisiniň käbir funksiýalaryny tehnologiýa geçirmek diýip hasaplaýarlar Telefon belgilerini ýat tutýardyk. Soň bolsa ýady telefona geçirdik Häzirki wagtda adamlar pikirlenmegi, derňewi we kararlary emeli intellektlere geçirip başlaýarlar Stenford uniwersitetiniň mugallymlary emeli intellekt öndürijiligi ýokarlandyryp bilse-de, uzak möhletde tankydy pikirleniş ukybyny gowşadyp biljekdigini duýdurýarlar MIT Media Lab bu prosesi "ussatlyk" diýip atlandyrýar. Bu, adamyň kem-kemden hünär ukyplaryny ýitirýändigini aňladýar Bir wagtlar ýüzlerçe çeşmäni okaýan talyplar bardy 20 ýyl ozal ylmy kagyz ýazýan bir okuwçy birnäçe aýlap kitaphanalarda gözleg geçirdi. Awtoryň pikirlerini olar bilen deňeşdirdi. Hundredsüzlerçe çeşmäni okaýardy. Netijede, bu temany düýpli özleşdirdi Indi ýagdaý üýtgedi. ChatGPT zerur maglumatlary sekuntda berýär. Elbetde, bu wagt tygşytlamak üçin uly artykmaçlykdyr. Şol bir wagtyň özünde bu howp. Netije gynandyryjy, adamyň bu ugurda giň bilim bazasy ýok. Göz öňüne getirip bilersiňiz, käwagt alym ýazýan makalasy barada AI-den has az bilýär. Bu amal ismurnalistika, kanun, marketing, programmirleme, ykdysadyýet we hatda lukmançylyk ugurlarynda-da berjaý edilýär Näme üçin ýaşuly nesil AI ulanmakda has gowy? Geň tarapdan, köplenç AI-den iň gowy çykýan köne nesil. Sebäbi ýönekeý, bilimli we tejribeli. Emeli intellekt tarapyndan berlen jogaplarda boşluklary görýärler. Munuň bilen kanagatlanman, çeşmelerini barlaýarlar. Zerur bolanda üýtgeşmeler girizýärler Generationaş nesilde ýagdaý başga. Köp ýagdaýlarda AI tarapyndan berlen teksti ahyrky netije hökmünde kabul edýärler. Bilim binýady üýtgetmek üçin ýeterlik däl. Bulara ýaltalyk faktoryny goşuň edilmelidir. Adam öwrenmek islemese, AI ony hasam passiw edip biler Uvuwal Nuh Harari duýduryş berýär: "Geljegiň iň uly meselesi, işsizler bilen birlikde peýdasyz adamlar synpynyň döremegi bolup biler." Dünýädäki iň uly emeli intellekt zawodlary Köpler AI-ni diňe programma üpjünçiligi hasaplaýarlar. Sizem şeýle pikir edýärsiňiz. Aslynda, AI-iň aňyrsynda ullakan pudak bar Amerikanyň Birleşen Ştatlary OpenAI, Oracle we SoftBank tarapyndan ýerine ýetirilen "Stargate" taslamasynyň bahasy takmynan 500 milliard dollar diýlip çaklanylýar Bu taslama taryhdaky iň uly AI infrastrukturasy hasaplanýar Elon Muskyň xAI kompaniýasynyň “Colossus” superkompýuter Memfisde ýerleşýär. Bu ýerde 200,000 töweregi NVIDIA prosessorynyň işlemegine garaşylýar Meta kompaniýasy ägirt uly maglumat merkezlerini gurýar Google bu ýerde Europeewropanyň iň uly maglumat merkezlerinden birini döretdi Alibaba, Tencent we Baidu Pekinde, Şanhaýda we Şençzhenen şäherinde uly AI toparlaryny emele getirýär Öňki soraga gaýdyp gelsek, emeli intellekt nähili işleýär diýip pikir edýärsiňiz? Aslynda, ChatGPT we beýleki ulgamlar "pikir etmeýär". Olar trillionlarça maglumat boýunça taýýarlanan iri dil modelleri (LLM). Millionlarça parametrli nerw ulgamlary, ähtimallyklara esaslanyp indiki sözi çaklaýar. Munuň üçin müňlerçe grafiki prosessor bir wagtda işleýär. Elbetde, bu köp energiýa talap edýär Emeli intellekt adamlara garanyňda köp suw içýär Iň gyzykly mesele bolsa gerek. Serwerler aşa gyzýar. Olary sowatmak üçin köp mukdarda suw ulanylýar. Synag taslamasy hökmünde Norwegiýada-da bu suw jaýlary ýylatmak üçin ulanylýar Kaliforniýa uniwersitetiniň gözleglerine görä, ChatGPT bilen 50 haýyş geçirmek, ýarym litr suw ulanýar Google-yň maglumat merkezleri ýylda 20 milliard litr suw ulanýar. Microsoft-yň suw sarp etmegi soňky ýyllarda 30 göterimden gowrak ýokarlandy. 2030-njy ýyla çenli AI senagatynyň energiýa islegi käbir ýurtlaryň umumy energiýa sarp edilişine ýakynlaşar diýlip çaklanylýar Emeli intellekt iş ýerlerini ýok edermi? Goldman Sachs, 300 million iş ýeriniň AI tarapyndan üýtgedilip bilinjekdigini çaklaýar Halkara Walýuta Gaznasy emeli intellektiň dünýädäki işleriň 40 göterimine täsir etjekdigini aýdýar Emma Bütindünýä ykdysady forumy başgaça surat görkezýär. 2030-njy ýyla çenli 100 müň hünär ýok bolar. Munuň ýerine has täze hünärler peýda bolar Bularyň hemmesinden ugur alyp, tehnologiýalaryň iş ýerlerini ýok etmeýändigini aýdyp bileris. Taryh hem muny görkezýär. Ol diňe hünärlerini üýtgedýär. Bu ýerde esasy mesele uýgunlaşyp bilmezlikdir Bu ýaryşda Azerbaýjan nirede? Azerbaýjan henizem AI ýaryşynyň başynda. Emeli intellekt strategiýasy ýurtda emele gelýär. Bu ugurdaky taslamalar Sanly ösüş we ulag ministrliginde, innowasiýa gullugynda we ADA uniwersitetinde durmuşa geçirilýär Şeýle-de bolsa, Azerbaýjanyň iň uly meselesi tehnologiýa däl-de, eýsem adam kapitalydyr. Sebäbi emeli intellekt döwründe esasy baýlyk nebit, gaz we gury ýer bolmaz. Esasy baýlyk bilim, okaýan adam bolar. Analitik ukyby we döredijiligi bolan adam bolar Şeýlelik bilen, AI dünýäni ýok etmez. Thinkingöne pikirlenmegi bes eden, gözleg geçirmeýän, öwrenmeýän we ähli kararlaryny maşynlara tabşyran adam geljegini ýok edip biler. Taryhyň dowamynda adamzady ýok eden tehnologiýalar däl-de, eýsem adamlaryň tehnologiýany nähili ulanandygy Emeli intellekt dünýäni ýok edermi? soragyň jogaby her bir adamda