"Meýdandan syýasata: Sudanda krizis konferensiýasyna täzeden seretmek" SETA Ankarada geçirildi

SETA Ankara "Meýdandan syýasata: Sudanda krizis konferensiýasyna täzeden seretmek" geçirildi. “Insight Turkey” magazineurnalynyň redaktory Muhittin Ataman we SETA-nyň daşary syýasat boýunça gözlegçisi Tunç Demirtaş tarapyndan dolandyrylýan paneliň açylyş çykyşyny Sudanyň ilçisi Nadir oususif Eltaýeb aýtdy. Sessiýalarda ýurtdaky häzirki ýagdaý we Türkiýäniň sebitdäki ýagdaýy barada giňişleýin pikir alyşyldy Maslahatda geçirilen baha berişlere görä, 2023-nji ýylda başlanan Sudan krizisi arassa raýat urşy däl. Döwür; Döwlet häkimiýetine ýaragly garşylyk, daşarky gatyşmalar bilen çuňlaşýan proksi konflikt we Gyzyl deňzinden Sahele çenli köp derejeli sebitleýin howpsuzlyk meselesi hökmünde öňe gidýär. Sudanyň strategiki ýerleşişi, tebigy baýlyklar we Port Sudan ýaly möhüm portlar ýurdy Afrika-Gyzyl deňiz liniýasynda möhüm nokada öwürýär. Häzirki ýagdaý krizisi milli serhetlerden alýar we global söwdanyň, energiýa howpsuzlygynyň we deňiz geosyýasatynyň ugrunda aýgytly edýär Maslahatda konfliktleriň harby we diplomatik ölçegleri jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy. Meýdandaky HDK-nyň daşarky goldawly gibrid milisiýa gurluşydygy we dürli sebitleýin we halkara aktýorlaryň täsiri astynda söweşiň kem-kemden çuňlaşýandygy mälim edildi. Munuň tersine, Sudanyň goşuny döwletiň we milli jebisligiň kanuny institusional gurluşyny görkezýän partiýa hökmünde kesgitlenilýär. HDK daşarky goldaw bilen kuwwatyny artdyrýarka, Sudanyň goşuny bu ugurda deňagramlylygy ýola goýmaga synanyşýar. Dawa-jenjeller daşarky logistika ulgamlary, ýarag geçirmek we sebit bazalary arkaly yzygiderli iýmitlenýär Diplomatik frontda Sudanyň hökümeti Jidda jarnamasy ýaly başlangyçlar bilen çözgüt gözlemegini dowam etdirýär. Şeýle-de bolsa, meýdançadaky milisiýa gurluşlary bu prosesiň gidişini çäklendirýär. Muňa garamazdan, döwlet edaralaryny täzeden gurmak, parahat ilaty goramak we milli özygtyýarlylygy berkitmek ileri tutulýan ugurlar bolup galýar Maslahatyň ikinji mejlisinde söweşiň Sudanyň döwletine we jemgyýetçilik gurluşyna ýetiren zyýany gün tertibine getirildi. Uruşdan ozal güýçli intellektual we tehniki kuwwata eýe bolan döwlet edaralary we raýat infrastrukturasy konfliktler sebäpli uly zeper ýetdi. Krizis indi nusgawy raýat urşundan döwlet gurluşy bilen milisiýa gurluşynyň arasyndaky göreşe öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde, bu proses güýçli "maglumat we duýgy söweşini" öz içine alýar. Mediýa infrastrukturasy nyşana alynýar, dezinformasiýa ýokarlanýar we umumy milli kyssa döretmek mümkin däl bolýar. Altyn, oba hojalygynyň çeşmeleri we geostrategiki ýerleşişi ýurdy sebitleýin we global bäsdeşlik merkezinde saklamagyny dowam etdirýär. Bu faktorlaryň hemmesi, krizisiň Afrikadan Gyzyl deňze çenli uzalyp gidýän giň howpsuzlyk arhitekturasynyň, metbugat urşunyň we geosyýasy bäsleşigiň gönüden-göni bir bölegidigini görkezýär Sessiýalaryň ýene bir esasy meselesi Türkiýäniň krizise bolan garaýşy we Afrika syýasaty boldy. Türkiye Sudana çemeleşmesi; Daşary ýurt çärelerini, sebit eýeçiligini, gumanitar goldawy we taryhy gatnaşyklara esaslanýan hyzmatdaşlygy azaltmagyň çäginde öňe gidýär Ikinji mejlisde, Türkiýäniň soňky ýyllarda Afrika syýasatynda döreden institusional mümkinçiliklerine ünsi çekdi. Mysal hökmünde Efiopiýa, Somali, Jibuti we AK partiýasy ýaly Gündogar Afrika ýurtlarynyň arasynda gol çekilen özara düşünişmek memorandumlaryna salgylanyp, Türkiýanyň sebit krizislerinde araçy we fasilitator roluny oýnap biljekdigi mälim edildi. Ynsanperwerlik diplomatiýasyny alyp barmak we çözgütlere gönükdirilen çemeleşmek bilen Türkiye, Sudanda ýüze çykan krizisdäki meýdançada we stoluň başynda işjeň aktýor