Serap Bozpolat Aýan: Taryhda bolşy ýaly, Azerbaýjan hem şu gün parahatçylyk üçin açyk pozisiýany görkezýär

2011-nji ýylda bolup geçen wakalar, öňki Ermenistan-Azerbaýjan konflikti hökmünde bilýän işimiziň soňky taryh bilen çäklenmän, has kökleriniň bardygyny görkezýän möhüm tapgyrlardan biridir. Şol döwürde Kawkazdaky dürli etnik we dini jemagatlaryň arasynda köpden bäri ýaşamak däbi gowşap başlady we syýasy bäsdeşlik we howpsuzlyk aladalary jemgyýetler arasyndaky gatnaşyklary düýpgöter üýtgetdi. Hususan-da, çar Russiýasy tarapyndan sebitde ornaşdyrylan dolandyryş we syýasy dolandyryş ulgamy ýerli güýçleriň arasyndaky bäsleşigi çuňlaşdyrdy. Bir tarapdan, Russiýa sebitdäki täsirini saklamak üçin dürli etnik we dini toparlaryň arasyndaky dartgynlygy artdyrdy, beýleki tarapdan bu konfliktlere goşuldy we araçy hökmünde çykyş etdi. Bu döwürden indiki tapgyra çenli bolan wakalarda, ermeni tarapynyň çaknyşyklaryň başynda eden hereketlerinde we türkleriň goragy möhüm faktorlardan biri bolup, dürli daşarky we içerki täsirler rol oýnady. Her gapma-garşylykdan soň taraplaryň arasynda gepleşikler geçirildi, özara wadalar berildi we ylalaşyklar gazanyldy. Şeýle-de bolsa, bu şertnamalaryň dowamly däldigi we köplenç bozulýandygy syn edildi. Netijede, her bir çaknyşyk sebitde gan, gözýaş we gorky bilen çuňňur yz galdyrdy Türkiýäniň Siwas respublikasy uniwersitetiniň taryhy ylymlaryň doktory Serap Bozpolat Aýan AZERTAC-a beren beýanatynda bu pikirleri aýtdy Şu gün yza seredenimizde, geçen ýyllaryň wakalary bilen ýüze çykarylan iň möhüm hakykatyň, konfliktleriň birden ýa-da bir sebäbe görä ýüze çykmandygyny aýtdy. Şol wakalar jemgyýetleriň ýadynda çuňňur yz galdyrýan özara şikesleri emele getirdi we bu şikesler indiki nesillere geçdi we ynamsyzlyk gurşawyny döretdi. Bu nukdaýnazardan, häzirki konfliktlere diňe bir syýasy serhetleriň ýa-da diplomatik resminamalaryň çäginde däl, eýsem taryhy ýadyň we sosial psihologiýanyň prizmasy arkaly hem baha bermek möhümdir. Şeýle taryhy tejribeler dowamly parahatçylygyň ýola goýulmagy üçin aýratyn ähmiýete eýe. Sebäbi olar diňe bir konfliktleriň nädip başlanýandygyny däl, has möhümi, nädip uzak möhletli we dowamly bolýandygyny görkezýärler Ylymlar doktorynyň pikiriçe, esasy mesele we maksat hemişelik konfliktden hemişelik parahatçylyga geçmegi üpjün etmek. Parahatçylyk prosesleriniň üstünligi köplenç diňe bir syýasy şertnamalara däl, eýsem jemgyýetleriň arasynda ynamy dikeltjek mehanizmleriň döredilmegine hem baglydyr. 1960-njy ýyllar ýaly taryhy döwürler ýigrenji sözleriň, myş-myşlaryň, özara gorkularyň we syýasy manipulýasiýalaryň nädip zorluga öwrülip biljekdigini aýdyň görkezýär. Bu, medeni gepleşikleriň, bilimiň, umumy taryhy öwrenişleriň we raýat jemgyýetiniň bu işe gatnaşmagynyň häzirki zaman parahatçylyk gurluşygynda nähili möhümdigini ýene bir gezek ýatladýar Serap Bozpolat Aýan, şol ýyllardaky wakalary öwrenmegiň geçmişi jedelleriň mowzugyna öwürmegiň däl-de, dawa-jenjeliň güýçlenýän duýgur nokatlaryny dogry kesgitlemegiň möhümdigini aýtdy. Taryh parahatçylygy gönüden-göni kepillendirmeýän hem bolsa, mümkin bolan şertlere has real düşünmäge kömek edýär. Şol sebäpli, geçmişdäki wakalar barada aýdylanda, olara "aýyplama dili" bilen däl-de, umumy geljegi gurmak üçin sapak çekmek nukdaýnazaryndan baha bermek möhümdir "Azerbaýjan, taryhda bolşy ýaly, şu gün parahatçylyk üçin açyk pozisiýany görkezýär we Ermenistanyň çägine garşy hiç hili territorial talap bildirmeýär. Thehli agyrylara we görgülere garamazdan, ýigrenç dilinden daşda durmaga we parahatçylygyň dowamly häsiýetini üpjün etmäge synanyşýar. Mundan başga-da, resmi Baku Ermenistanda şol bir duýgurlygy görkezmek üçin, Azerbanda dowam etdirilýän parahatçylygyň ýok edilmegi üçin möhüm ähmiýete eýe. ýurduň konstitusiýasyndaky maddalar, şeýle hem ýigrenç ritorikasyndan ýüz öwürmek "- Taryh doktory sebitdäki durnukly parahatçylygyň diňe bir Azerbaýjan we Türkiýe üçin däl, eýsem Ermenistanyň özi üçinem iň uly peýdalary üpjün etjekdigine ynanýar 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir