Saýlaw prosesine tarap - “Havadis” gazet | Kipr habarlary

Näme üçin birmeňzeş problemaly adamlar başgaça ses berýärler? Şahsyýetleriň sosiologiýasy, degişlilikler we syýasy ileri tutmalar Öňki makalamyzda ykdysady krizisleriň, ýaşaýyş çykdajylarynyň we gündelik durmuşyň saýlawçylaryň özüni alyp barşyna edýän täsiri barada maslahat etdik. Ykdysady şertleriň syýasy saýlawlara täsir edýändigi düşnüklidir. Şeýle-de bolsa, saýlawlaryň netijelerini diňe ykdysady görkezijiler arkaly okamak, jemgyýetleriň syýasy özüni alyp barşyna düşünmek üçin ýeterlik däl Şol bir ykdysady şertlerde ýaşaýan adamlaryň dürli syýasy islegleri ösdürip biljek köp mysallary bar. Girdeji derejesi deň bolan adamlar dürli partiýalara ses berip bilerler we şol bir meseläni başdan geçirýän sosial segmentler dürli syýasy ugurlary görkezip bilerler. Bu ýagdaý ilkinji seredişde gapma-garşy bolup görünse-de, syýasat ylymlary taýdan adaty bir zat Adamlar diňe ykdysady bähbitlerine laýyk hereket edýän şahsyýetler däl. Şeýle hem, sosial gurşawyň, medeni gurluşyň, taryhy tejribäniň we degişlilik gatnaşyklarynyň bir bölegi. Syýasy saýlawlar köplenç şahsyýetler, gymmatlyklar, ynam gatnaşyklary, geçmişdäki tejribeler we geljekdäki garaşmalar, ykdysady hakykatlar bilen emele gelýär Şol sebäpli, ýetip gelýän saýlaw prosesine düşünjek bolanyňyzda, saýlawçylara diňe ykdysady meseleler nukdaýnazaryndan baha bermek ýeterlik bolmaz. Şeýle hem, saýlawçylaryň özüni alyp barşynyň arkasyndaky jemgyýetçilik we syýasy dinamikany gözden geçirmek zerur Bu pursatda möhüm bir hakykata ünsi çekmeli Ykdysadyýet möhümdir; Şeýle-de bolsa, saýlawçylaryň özüni alyp barşyny düşündirýän ýeke-täk üýtgeýji däl Jemgyýetleriň saýlaw gutusynda kabul edýän kararlary şahsyýetler, baglanyşyklar, taryhy tejribeler, ynam gatnaşyklary, nesil tapawudy we geljekdäki garaşmalar, şeýle hem ykdysady şertler bilen emele gelýär Jemgyýet ýady we syýasy medeniýet Jemgyýetleriň syýasy saýlawlary diňe bir häzirki döwrüň önümi däl. Her bir jemgyýet, öňki tejribeleriniň täsirinde syýasy kararlar çykarýar. Şonuň üçin saýlawlaryň özüni alyp barşyna düşünjek bolanyňyzda diňe häzirki wakalara seretmek ýeterlik däl. Şeýle hem, geçmişde jemgyýetiň başdan geçiren wakalarynyň şu günki saýlawlara edýän täsirine baha bermek zerurdyr Demirgazyk Kipr jemgyýetiniň syýasy ýady gaty güýçli. Howpsuzlyk aladalary, şahsyýet göreşi, halkara izolýasiýa, ykdysady gowşaklyk, çözgüt başlangyçlary we hökümetiň dürli tejribeleri jemgyýetiň syýasy medeniýetini emele getirýän esasy faktorlaryň biridir Soňky ýarym asyrda bolup geçen wakalar, saýlawçylaryň özüni alyp barşyna täsir edýän güýçli kollektiw ýady döretdi. Milletleşdirmek prosesi, halkara ykrar edilmegi, ykdysady garaşlylyk gatnaşyklary we çözgüt gepleşikleri jemgyýetiň syýasy wakalara bolan garaýşyna gönüden-göni täsir etdi Şol sebäpli saýlawçylar diňe şu gün baha bermeýärler. Şol bir wagtyň özünde, başdan geçirenlerini we ýatlamalaryny syýasy kararlarynyň bir bölegi edýärler. Bu, şol bir syýasy gepleşikleriň saýlaw döwründe dürli nesiller we dürli jemgyýetçilik toparlary tarapyndan dürli usullar bilen bahalandyrylmagynyň sebäplerinden biridir Şahsyýetler, degişlilik we ynam gatnaşyklary Syýasatşynaslygyň esasy soraglarynyň biri, adamlaryň näme üçin belli bir syýasy isleglere ýüz tutýandyklarydyr. Bu soraga jogaplaryň ep-esli bölegi şahsyýetlere we zatlara esaslanýar Adamlar jemgyýetçilik gurşawynyň, medeni gurluşlaryň we özlerini degişlidigini duýýan umumy gymmatlyklaryň täsiri astynda syýasy garaýyşlary ösdürýärler. Şol sebäpli syýasy islegler diňe ykdysady garaşmalara esaslanmaýar. Adamlar özlerini nädip kesgitleýärler, haýsy sosial toparlara girýärler we haýsy gymmatlyklar bilen saýlaýarlar, saýlawlaryna-da täsir edýär Degişlilik düşünjesine diňe etnik ýa-da syýasy partiýa agzalygy nukdaýnazaryndan baha bermek dogry däl. Adamlaryň hünärleri, iş durmuşy, jemgyýetçilik gurşawy, bilim derejesi we geljekki görüşler hem syýasy özüni alyp barşyna täsir edýän ugurlary döredýär Bu pursatda syýasy ynam hem aýgytly bolýar. Demokratik ulgamlarda saýlawlar diňe bir partiýalaryň arasyndaky bäsdeşlik prosesi däl. Şol bir wagtyň özünde, jemgyýetiň syýasy institutlara, wekilçilik mehanizmlerine we dolandyryş gurluşlaryna bolan ynamyna täzeden baha berilýän döwürler Jemgyýet syýasy guramalaryň problemalary çözüp biljekdigine ynanýan bolsa, ykdysady ýa-da sosial meseleler wagtynda hem demokratik prosesler işlemegini dowam etdirip biler. Beýleki tarapdan, syýasy ynam gowşan jemgyýetlerde, Wekilçilik meselesi has göze ilýär Demirgazyk Kiprde soňky ýyllarda döwlet dolandyryşy, ykdysadyýet, bilim, saglygy goraýyş we ýerli hyzmatlar baradaky çekişmeler jemgyýetiň syýasy guramalara bolan garaýşyna täsir etdi. Bu ýagdaý diňe bir hökümetleri däl, wagtal-wagtal syýasy ulgamyň işleýşine baha bermegi hem öz içine alýar Demirgazyk Kiprde saýlawçylaryň özüni alyp barşyny emele getirýän esasy syýasy bölünişikler Demirgazyk Kiprde saýlawçylaryň özüni alyp barşyna düşünjek bolanda, jemgyýetiň täsin syýasy bölünişiklerini göz öňünde tutmaly Kipr meselesi we çözgüt ara alyp maslahatlaşmalary bu bölünişikleriň arasynda birinji ýerde durýar. Köp ýyl bäri dowam edip gelýän gepleşikler, federal çözgüt teklipleri, iki döwletli çözgüt çemeleşmeleri we halkara gatnaşyklaryna dürli baha bermek saýlawçylaryň özüni alyp barşyna täsir edýän möhüm meseleleriň biri bolmagynda galýar Tapawutlylygyň ýene bir möhüm ugry ykdysady model ara alyp maslahatlaşmalarydyr. Sosial döwlet tejribesini we bazara esaslanýan syýasatlary goldaýan garaýyşlaryň arasynda dürli syýasy islegler ýüze çykyp biler. Livingaşaýyş bahasy, girdeji paýlanyşy we jemgyýetçilik hyzmatlarynyň hili bu çekişmeleri has aýdyňlaşdyrýar Döwletiň işlemegi we dolandyryşa düşünmegi hem saýlawçylaryň özüni alyp barşyna täsir edýän ugurlaryň biridir. Käbir saýlawçylar häzirki gurluşyň durnuklylygyny ileri tutýarlar, käbir saýlawçylar institusional özgertmeler, aç-açanlyk we jogapkärçilik barada has köp alada edýärler Türkiye bilen gatnaşyklar meselesi dürli syýasy baha berişleriň ýüze çykýan ugurlaryndan biridir. Bu ýerde mesele diňe daşary syýasat däl. Şol bir wagtyň özünde, ykdysady, durmuş we dolandyryş gatnaşyklarynyň nähili bolmalydygy barada dürli pikirler bar Soňky ýyllarda has aýdyň ýüze çykan başga bir tapawut, nesilleriň arasyndaky garaşyşlaryň tapawudy. Votersaş saýlawçylar ykdysady mümkinçiliklere, halkara herekete, durmuşyň hiline we şahsy azatlyklara has köp üns berýärler; Öňki nesiller howpsuzlygy, durnuklylygy we geçmişdäki tejribeleri has aýgytly faktorlar hasaplap bilerler Jemgyýeti üýtgetmek, saýlawçy çalyşmak? Jemgyýetler yzygiderli üýtgeýär. Ykdysady gurluşyň üýtgemegi bilen bilim derejesi ýokarlanýar we aragatnaşyk gurallary diwersifikasiýa edilýär, saýlawçylaryň özüni alyp barşy hem üýtgeýär Soňky ýyllarda Demirgazyk Kiprde ýüze çykan ykdysady basyşlar, ýaşlaryň geljekdäki aladalary, halkara hereketi we jemgyýetçilik garaşmalarynyň üýtgemegi täze syýasy meýilleriň döremegine sebäp bolýar Esasanam ýaş nesilleriň syýasat bilen gatnaşygy öňki döwürlerden tapawutlanýar. Howpsuzlyk we millileşdirmek ýaly temalar möhümligine galsa-da, ýaş saýlawçylara ykdysady mümkinçilikler, durmuşyň hili, erkinlik we geljekdäki mümkinçilikler has aýdyň görünýär Bu, saýlawçylaryň diňe bir geçmişdäki tejribelere esaslanman, eýsem geljekdäki garaşyşlaryna esaslanyp syýasy karar berýändigini görkezýär Jemgyýet üýtgese-de, syýasy institutlar şol bir tizlikde üýtgäp bilmez. Saýlawçylaryň garaşyşlary üýtgänsoň, syýasy gurluşlaryň bu üýtgeşmä uýgunlaşmakda kynçylyk çekýän döwürleri ýüze çykyp biler. Bu ýagdaý käwagt jemgyýet bilen syýasatyň arasyndaky aralygyň giňelmegine sebäp bolýar Onda näme üçin adamlar başgaça ses berýärler? Makalanyň başynda beren soragymyza gaýdyp gelmek; Şol bir ykdysady kynçylyklary başdan geçirýän adamlaryň dürli syýasy islegleri ösdürip biljekdiginiň sebäbi, saýlawçylaryň özüni alyp barşyny diňe ykdysady bähbitler bilen düşündirip bolmaýar Adamlar saýlaw uçastogyna baranda, girdejilerini, ýaşaýyş çykdajylaryny we ykdysady garaşmalary göz öňünde tutýarlar. Şeýle-de bolsa, şahsyýetlerini, zatlaryny, geçmişdäki tejribelerini, ynam gatnaşyklaryny we geljege bolan garaýyşlaryny göterýärler Şonuň üçin saýlawlaryň özüni alyp barşy diňe bir ykdysady däl; Şeýle hem sosiologiki we syýasy häsiýet Diňe saýlaw saýlawlarynda saýlawçylaryň isleglerini kesgitlän ykdysady görkezijiler bolmaz. Jemgyýetiň geçmişdäki tejribeleri, syýasy medeniýeti, wekilçilik gatnaşyklary, üýtgeşmelere garaşmak we geljege bolan umytlar saýlawlaryň netijelerini düzmekde täsirli bolar Şeýle-de bolsa, bu ýerde täze sorag ýüze çykýar: Jemgyýet üýtgeýän bolsa, saýlawçylaryň özüni alyp barşy üýtgeýär we ykdysady we jemgyýetçilik garaşmalary başga bolsa, häzirki üýtgeşmelere garamazdan häzirki syýasy gurluş nädip dowam edip biler? Ykdysady çökgünlikler, wekilçilik meselesi we jemgyýetçilik nägileligi näme üçin hemişe syýasy deňagramlylygy üýtgetmeýär? Bu soraglar, saýlawçylaryň özüni alyp barşyndan has ýokary, syýasy ulgamlaryň işleýän logikasyna alyp barýar Indiki makalada Demirgazyk Kiprdäki status-kony diňe bir syýasy partiýalar ýa-da hökümetler arkaly ara alyp maslahatlaşaryn; Sosial endikler, ykdysady garaşlylyk gatnaşyklary, institusional gurluşlar, garaşmalar we näbellilikler arkaly nädip köpelýändigini ara alyp maslahatlaşarys Mahmut Kanber Syýasatşynas - iterazyjy