Deňiz şemaly: Hazaryň kenaryndaky täze şäher modeli - Gözleg

Soňky ýyllarda Bakuwda we Abşeron ýarym adasynda durmuşa geçirilen iri şäherleşme taslamalary, Azerbaýjanyň şäher meýilleşdiriş syýasatynda täze tapgyryň başlandygyny görkezýär. Bu etapda iň görnükli taslamalaryň biri deňiz şemalydyr. Taslama diňe bir deňiz kenaryndaky kurort ýa-da saýlama ýaşaýyş toplumy hökmünde däl-de, eýsem Hazar kenarynda emele gelen täze şäherleşme modeli, täze şäher mysaly hökmünde hödürlenýär Häzirki zaman dünýäsinde şäher ösüşi düşünjesi üýtgeýär. Öňler ileri tutulýan ugur senagat, ulag we ykdysady işjeňlikdi, indi esasy üns adama gönükdirilen şäher modellerine gönükdirildi. Şäherlileriň pikiriçe, geljekdäki şäherler has köp ýaşyl zolaklara, açyk köpçülik ýerlerine, pes dykyzlykly ýaşaýyş jaýlaryna we daşky gurşaw howpsuzlygyna esaslanar. “Deňiz şemaly” taslamasy bu düşünje esaslanýar Hazar kenaryndaky "Şäheriň içindäki şäher" Deňiz şemalynyň esasy tapawutlandyryjy aýratynlygy, öz-özünden gurulman, öňünden meýilleşdirilen şäher meýilnamalaşdyryş meýilnamasyna esaslanýar. Dünýäniň köp sanly meşhur kurort şäherleri tapgyrlaýyn we ýyllarboýy meýilnamasyz ösen hem bolsa, deňiz şemaly ilkibaşdan ýeke-täk baş meýilnamanyň çäginde emele geldi Resmi maglumatlara görä, taslamanyň ösüşi 2030-njy ýyla çenli dowam etdiriler we geljekde Deňiz şemaly Bakuwyň töweregindäki iri hemra şäherleriniň birine öwrülmegi meýilleşdirilýär. Dürli açyk çeşmelerde taslamanyň umumy meýdanynyň 500 gektardan gowrakdygy we geljekde has giňeljekdigi bellenilýär Şäherleşme baradaky halkara habarlara görä, 2050-nji ýylda dünýä ilatynyň takmynan 70 göterimi şäherlerde ýaşar. Bu täze ýaşaýyş modellerine zerurlygy artdyrýar. Deňiz şemaly ýaly taslamalar ýokary dykyzlykly metropolyň meselelerine alternatiw şäher modeli bolup hyzmat edýär Ösüşiň täze ugry Taslamanyň geografiki ýerleşişi aýratyn möhümdir. Deňiz şemaly Baku şäherinden takmynan 20-30 minut uzaklykda ýerleşýär we Heýdar Aliýew halkara howa menziline ýakynlygy bilen tapawutlanýar. Bu taslamany hemişelik ýaşamak we syýahatçylyk üçin strategiki ýere öwürýär Soňky ýyllarda Bakuwyň ilatynyň çalt köpelmegi täze ýaşaýyş ýerlerine zerurlygy artdyrdy. Döwlet statistika komitetiniň habaryna görä, Baku şäherinde we Abşeron ýarym adasynda ýaşaýanlaryň sany 4 milliona golaýlaýar. Bu tendensiýa geljekde täze hemra şäherleriniň ösüşini gutulgysyz edýär Deňiz şemaly bu ugurda paýtagtyň şäher giňelmeginiň täze ugurlaryndan biri hasaplanýar. Taslama, Bakuwyň merkezindäki ýokary dykyzlykly modelden tapawutlylykda has açyk, pes gatly we tebigata integrirlenen ýaşaýyş düşünjesini hödürleýär Millionlarça dollarlyk maýa goýum Deňiz şemaly häzirki wagtda Azerbaýjandaky iň uly hususy şäherleşme we gozgalmaýan emläk taslamalarynyň biri hasaplanýar. Taslama şu wagta çenli milliardlarça dollar maýa goýuldy Resmi çykyşlarda millionlarça inedördül metr ýaşaýyş we söwda meýdançasynyň eýýäm ulanylandygy bellendi. Geljekdäki gurluşyklaryň umumy göwrümini 30 million inedördül metre çenli ýokarlandyrmak meýilleşdirilýär Taslamanyň ykdysady täsiri hem bellärliklidir. Gurluşyk, syýahatçylyk, hyzmat we gozgalmaýan emläk pudaklarynda müňlerçe täze iş ýerleri açyldy. Mundan başga-da, Deňiz şemaly Abşeron ýarym adasynda täze ykdysady işjeňlik merkeziniň döremegine kömek edýär Taslama Azerbaýjanyň nebit däl pudagynyň ösüşine çynlakaý täsir edýär. Sebäbi häzirki wagtda syýahatçylyk we gozgalmaýan emläk ýurduň ykdysadyýetini diwersifikasiýa etmegiň esasy ugurlary hasaplanýar Polientrik şäher modeli näme? Şäherçilik nukdaýnazaryndan Deňiz şemalynyň iň gyzykly aýratynlyklaryndan biri, polientrik modeline esaslanýan ösüşi. Adaty şäherlerde ähli ykdysady we jemgyýetçilik işjeňlik bir merkezde jemlenendir. Bu ulag dyknyşygyna, daşky gurşaw problemalaryna we şäher ýüküniň ýokary bolmagyna sebäp bolýar Polientrik modelde şäher dürli merkezleriň töwereginde emele gelýär. Deňiz şemalynda ýaşaýyş, söwda, syýahatçylyk we güýmenje zolaklary aýratyn şäher merkezi hökmünde meýilleşdirilýär Bu çemeleşme soňky ýyllarda dünýäniň köp ýurtlarynda ulanyldy. Mysal üçin, Dubaýda, Singapurda we Skandinawiýanyň käbir şäherlerinde polientrik şäherleşme modeli ulag dyknyşyklaryny azaltmak we durmuş derejesini ýokarlandyrmak üçin esasy strategiýalardan biri hasaplanýar "Greenaşyl şäherleşme" düşünjesi “Deňiz şemaly” taslamasynda tapawutlanýan beýleki nokatlaryň biri daşky gurşaw standartlaryna aýratyn üns bermekdir. Taslamada senagat kärhanalarynyň ýoklugy şäheriň esasan ýaşaýyş we syýahatçylyk maksatly ösüşini aňladýar edilendigini görkezýär Resmi maglumatlara görä, taslama meýdanynda uly ýaşyl zolaklar döredilip, ýüzlerçe müň agaç we bezeg ösümlikleri oturdyldy. Şäherlileriň pikiriçe, ýaşyl ýerleriň paýy geljekdäki şäherlerde esasy görkezijileriň birine öwrüler BMG Habitat guramasynyň hasabatlarynda şäherlerde adam başyna düşýän ýaşyl meýdanlaryň köpelmeginiň adamlaryň beden we psihologiki saglygyna gönüden-göni täsir edýändigi aýdylýar. Seýilgähler, pyýada zolaklary we açyk köpçülik ýerleri hem “Deňiz şemaly” taslamasynyň esasy ileri tutulýan ugurlaryndan biridir Mundan başga-da, energiýa we suw tygşytlaýjy tehnologiýalaryň ulanylmagy taslamada aýratyn orny eýeleýär. Häzirki zaman şäher meýilnamalaşdyryş syýasatynda durnukly ösüş we energiýa netijeliligi eýýäm esasy ölçegleriň biri hasaplanýar Hazar deňziniň kenaryndaky täze syýahatçylyk merkezi Deňiz şemaly diňe bir ýaşaýyş meýdany hökmünde däl, eýsem esasy syýahatçylyk we güýmenje merkezi hökmünde hem ösdürilýär. Häzirki wagtda taslama meýdançasynda onlarça restoran, myhmanhana, spa we saglyk merkezi işleýär Deňiz şemaly tomus möwsüminde her gün müňlerçe syýahatçyny kabul edýär. Bu ýerde halkara aýdym-saz festiwallary, konsertler we uly çäreler geçirilýär. Deňiz şemaly wakalar zaly eýýäm sebitdäki iň uly çäreleriň birine öwrüldi Taslamanyň deňiz infrastrukturasy hem aýratyn ünsi özüne çekýär. Emeli adalar, deňiz zolaklary we deňiz syýahatçylyk infrastrukturasy Deňiz şemalynyň Hazar sebitinde täze syýahatçylyk modelini döretmäge synanyşýandygyny görkezýär Öňümizdäki ýyllarda "kenarýaka ýaşaýyş" düşünjesi dünýäde iň çalt ösýän tendensiýalardan biri bolar. Deňiz şemaly bu global tendensiýa görä ösdürilýär Arhitekturanyň we ýaşaýyş durmuşynyň sintezi Deňiz şemalynyň binagärlik düşünjesi hem özboluşly çemeleşmesi bilen tapawutlanýar. Şäherde dürli görnüşdäki ýaşaýyş toplumlary gurulýar. “Palazzo” seriýasy, “maýak”, seýilgäh rezidensiýalary, “Polo rezidensiýalary” we “Wudwil” ýaly taslamalar dürli binagärlik çözgütlerini birleşdirýär Bu şähere monoton görnüşinden daşlaşmaga we dürli durmuş ýörelgelerine laýyk ýaşaýyş gurşawyny döretmäge mümkinçilik berýär Taslamanyň işlenip düzülmegine halkara binagärlik kompaniýalarynyň gatnaşmagy, global şäherleşme ülňülerine laýyklykda deňiz şemalynyň döremegine mümkinçilik berýär Häzirki zaman şäher meýilnamasy indi diňe bir gurluşyk däl, eýsem durmuş ýörelgesini emele getirmek prosesi. Deňiz şemalynda esasy maksat diňe bir ýaşaýyş toplumlaryny döretmek däl, eýsem şäher durmuşynyň täze modelini döretmekdir Deňiz şemaly Abşeronyň daşky görnüşini üýtgedip biler Deňiz şemaly taslamasy geljekde Abşeron ýarym adasynyň şäherleşiş kartasyny düýpli üýtgedip biler. Sebäbi taslama diňe bir ýaşaýyş toplumy däl, eýsem doly işleýän şäher modeli Hünärmenler ýakyn ýyllarda Bakuwyň töweregindäki bu görnüşdäki hemra şäherleriniň sanynyň artjakdygyna ynanýarlar. Sebäbi megapolislerde ilatyň dykyzlygynyň ýokarlanmagy alternatiw ýaşaýyş ýerlerine zerurlygy artdyrýar Şunuň bilen baglylykda, “Deňiz şemaly” Azerbaýjanda meýilleşdirilen kenarýaka şäherleşme taslamalarynyň biri hasaplanýar Taslamanyň doly durmuşa geçirilmegi bilen “Deňiz şemaly” diňe bir Azerbaýjanda däl, eýsem, umuman, Hazar sebitinde-de iň uly we häzirki zaman kurort şäherleriniň birine öwrüler diýlip garaşylýar