Urşuň maksatlary we Waşington-Tel Awiw liniýasyndaky çuňluklar

ABŞ-Ysraýyl söweşinde Eýran bilen üç aý geçdi. Öňüni alyp bolmajak we çözüp bolmajak urşuň gazany ýok, yzynda galan galyndylar diňe bir taraplar üçin däl, eýsem tutuş adamzat üçin birnäçe ýyllap çalşyp bolmajak uly ýitgiler getirýär. Weaşaýan asyrymyzyň ýadaw, gapma-garşylykly we bulam-bujar howasynda adamzadyň we edaralaryň syýasy maksatlaryna garamazdan uruş we döredýän weýrançylyklary çözüp bilmejekdigi äşgärdir. Syýasatyň başga ýollar bilen dowamy hökmünde teoriýa edilse-de, ýakyn taryhymyzda kanuny esas bolmazdan islendik söweşde gutarnykly we gutarnykly ýeňişiň ýokdugyna köp gezek şaýat bolduk. Häzirki döwürdäki her bir söweşde bolşy ýaly, "söweşiň özi ahyrzaman däl-de, eýsem syýasy maksatlara ýetmegiň guraly" hökmünde terjime edilip bilinjek Klausewitsiň iň köp sitatasy şu döwürde gaýtadan sorag edilmeli. Sebäbi dünýäde iň uly goşunyňyz bar bolsa-da, urşuň islenýän syýasy maksatlaryňyza ýetmek üçin amatly gural däldigini şeýle bir subut edip bolmazdy. Usanymyzda dowam edýän uruş munuň iň anyk mysallaryndan biridir Eýranyň HOSTAGE krizisinden häzirki wagta çenli ýarylmagynyň gymmaty ABŞ-nyň prezidenti Trump ikinji gezek işe girişen ilkinji gününden başlap, ABŞ-nyň Eastakyn Gündogardaky geostrategiki maksatlarynyň Ysraýyl bilen utgaşýandygyna we muňa ýetmegiň ýeke-täk ýolunyň Eýrana garşy söweş yglan etjekdigine ynanýardy. Trump nädip harby, aňtaw we diplomatik işgärleriniň goldamaýan söweş wariantyny ulandy ýa-da ulanmaga mejbur boldy. Bu kararyň sebäpleri we netijeleri şu gün giňden ara alnyp maslahatlaşyldy we ýakyn döwürde güýçlenmegi bilen ara alnyp maslahatlaşylar. Şeýlelik bilen, noýabr aýynda geçiriljek orta möhletli saýlawlaryň birinji meselesi içerki syýasat däl-de, eýsem Eýran söweşine bagyşlanan diskussiýalar. 1980-nji ýyllarda zamun alnan krizisden soňky ýyllarda Amerikanyň syýasatynda meşhurlyk gazanan we Eýran bilen baglanyşykly ähli dartgynlyklarda we syýasy pikirlerde uruş ugrundaky gämi bölüminiň wagyz nyşanyna öwrülen "Bomb Bomb Iran" aýdymyna jogap bermek üçin ykdysady, harby we syýasy çykdajylar Trump-a kynçylyk döreder URUŞYOL SYITASY MAKSATLARY WE DÜZGÜN AONDAN Uruş ilkinji hepdelerinden başlap, re regimeimiň agdarylmajakdygy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Ilkibaşda Hormuz krizisini dowam etdirmek ABŞ-a nebit dollary balansynda artykmaçlyk berer diýip pikir etse-de, birnäçe günüň içinde içerde we daşary ýurtlarda döredjek ykdysady we syýasy çykdajylaryň çalt artjakdygyna düşündi. Ritorikasyny dessine diýen ýaly güýçlendiren hem bolsa, diplomatik şertnama bilen urşy bes etmegi we özüne degişli "taryhy üstünlik" hökmünde bellemek isleýärdi. Ysraýylyň, Liwan frontundaky konfliktleriň bes edilmegini we Waşingtonda Ysraýyl-Liwan gepleşikleriniň dowam etmegini isleýän Trumpyň bu başlangyçlaryna garşy ters hereketiniň özi üçin aýratyn çykdajy edip başlandygyny gördi. Beýleki tarapdan, taryhda iň uly goldaw beren Ysraýyla, bu uly pursatdan peýdalanyp, Eýrany sebitde göçüp bilmejek diýen ýaly etdi, bu gezek öz eli bilen iýmitlenen haýwany saklap bilmedi. Tel-Awiwiň "birtaraplaýyn hereket etmek" baradaky duýduryşlarynyň artmagy GYSGAÇA-NETANYAHU WALLETINI END SÖ ENDGI barmy? ABŞ bilen Ysraýylyň arasyndaky çatryklar soňky günlerde çuňlaşyp başlady. Recentlyakynda Amerikanyň administrasiýasynyň işgärlerine esaslanýan fon we täsirli habar kanallarynyň birine öwrülen Axios-da çap edilen habar makalasy Waşington-Tel Awiw liniýasyndaky dartgynlygy ilkinji gezek aç-açan açdy. Habarlara görä, aşa ýokary basyşly telefon arkaly geçirilen söhbetdeşlikde Trump Netanýahunyň Liwana garşy agressiw garaýşyny Eýran bilen dowam edýän gepleşikleri düýbünden bozmak töwekgelçiligini döretmekde aýyplaýar. Trump munuň bilen çäklenmän, birtaraplaýyn harby hüjümlerini dowam etdirse, genosid Netanýahuny içerki syýasatda korrupsiýa we hukuk proseslerine garşy goldamak we goramak pozisiýasyny üýtgedip biljekdigini aýtdy. Ol ABŞ-nyň sebitdäki geosyýasy maksatlaryna we strategiýasyna howp salýandygyny duýdurdy. Trump tarapynyň resmi beýanatlarynda duşuşygyň "diýseň netijeli" bolandygy aýdylsa-da, beýle däl ýaly. Bu duşuşykdan soň, Trump sosial media hasabynda araçylaryň üsti bilen yglan etdi: Hizbullah bilen ylalaşyk gazanylandygy we Ysraýyl goşunlarynyň Beýrutdan yza çekilmegi ýaly habarlary yzygiderli paýlaşýandygy Netanýahunyň beren ultimatumyny tassyklaýar. Duşuşygyň genosid Netanýahu üçin kyn bolandygyny görkezýän başga bir subutnama, Ysraýylyň metbugatynda berlen habar. "Axios" hasabaty inkär edilse-de, Ysraýylyň habar beriş serişdeleri duşuşygyň ahyrynda Netanýahunyň, serhetlerine Hizbullah hüjümleri bolmazdan, Liwana hüjümlerini bes etjekdigini aýtdy. Öňümizdäki günler bu döwülişi tassyklaýan täze wakalara göwreli bolup biler. Syýasy maksatlaryna we umumy bähbitlerine gönükdirilen Trump-Netanýahu jübütiniň bu mejbury walsy näçe wagt dowam etdirjekdigini göreris ... Awtory: Nur Özkan Erbaý