Mustafa ERDOĞAN - Robert Higgsiň döwlete başga bir ret edilmegi

Meşhur syýasy ykdysatçy we ykdysady taryh hünärmeni Robert Higgsiň Facebookdaky ýazgysyndan alan indiki tekstimde libertarian anarhizme tarap intellektual (we emosional) üýtgemegi barada gysga bir hekaýa aýdýar: "Men anarhist bolup dogulmadym. Döwrümdäki we töweregimdäki hemmeler ýaly, men statistikanyň agdyklyk edýän we barlygy we hereketleri (elbetde, mukaddes uruşlary hem goşmak bilen) kabul edilmedik bir medeniýetde doguldym. Şeýle-de, birden ýagtylygy görmäge mejbur eden şahsy ýa-da ýazmaça duşuşygym sebäpli anarhist bolup bilmedim. Munuň tersine, beýle ideologiýany kabul etmek kärdeşlerimiň, dostlarymyň we garyndaşlarymyň meni ekstremist lunatik hasaplamagyna sebäp boljakdygyny doly bilýärdim, şonuň üçin anarhizm meniň islegime garşy diýen ýaly geldi. Mundan başga-da, bilimli jemgyýetçilik alymy hökmünde anarhizmiň islenilmegine we ýerine ýetirilmegine dürli garşylyklar bilen tanyşdym Şeýle-de bolsa, 25 ýa-da 30 ýyl mundan ozal syýahatymy tamamlap, täze ideologiýam hökmünde kem-kemden anarhizme geçdim, ýöne bu netije bolmady, sebäbi taglymatyň esasy düşündirişlerini ynandyryjy tapmadym. Rotbardyň "Täze azatlyk üçin" we Fridmanyň "Erkinlik enjamlary" atly eserini okapdym, ýöne olaryň ikisi-de meni bu ideologiki böküşe ynandyrmady. Menem okan şuňa meňzeş eserler. Elbetde, ştatlaryň etmeli däl köp zady edýändigini we islenýän köp zady erbet edýändigini bilýärin; Netijede, ykdysady taryh we syýasy ykdysadyýet meniň gözleg we mugallymçylyk derslerim boldy. Statesöne ştatlaryň asla ýok bolmaly diýen netijä gelmek üçin has güýçli sebäp gerekdi Iň soňunda bosagadan geçmäge mümkinçilik beren zat, raýatlygy bolmadyk jemgyýetçilik tertibiniň işlemegi bilen ýüze çykan ýa-da bir gün ýüze çykyp biljek üstünlikler bilen kän bir baglanyşygy ýokdy. Raýatsyzlyk meni özüne çekmän, döwleti ýigrenýärdim. Hökümet bilen onlarça ýyllap işleşenden soň, ony gözläp, bu hakda ýazyp, oňa maslahat berip, hökümetleriň hakykatda näme we nädip edýändigi barada has köp zat öwrenmekden soň; Özlerini aklamak diýilýän atlary bahana bilen, näme edýändikleri we nädip edýändikleri baradaky aç-açan biwepalyk etmegi, syýasy ýolbaşçylaryň we olaryň ýolbaşçylarynyň gözegçilik astyndaky halka özlerini küşt tagtasyna üýtgedip, heýkeljiklerden başga zat däl ýaly görýän utançsyzlygy we gödekligi meni gaty ýigrenýär. Aýratynam, syýasy ýolbaşçylaryň we olaryň işgärleriniň daşary ýurtlarda millionlarça bigünä adamy öldürmegi we hiç hili sebäpsiz öz halkynyň janyny ýok etmegi bilen göze ilýän, psihotik biperwaýlygy meni ýigrenýär Hawa, döwlet işleriniň aç-açan maksatlarynyň näme üçin köplenç gazanylmaýandygyna düşünip başladym, has möhümi, görnüp duran maksatlaryň köplenç diňe döwlet ýolbaşçylarynyň, olaryň esasy goldawçylarynyň we minuslarynyň hyýallarydygyna düşündim. Caseshli halatlarda diýen ýaly, bu ummasyz köp girdeji we baýlyk döwlet tarapyndan makullananlara geçirilmegi we döwletiň mukaddes içerki çäginden daşardakylaryň hemmesiniň diýen ýaly zulumyndan lezzet almagy aňladýar. Gämi duralgasyny ösdürip ýetişdiren biri döwlete gaýta-gaýta jaň edip, onuň ysyny alýarka, mundan beýläk hiç zat etmezdim we oňa bolan gatnaşygym hökman ýok boldy. " (2026-njy ýylyň 16-njy apreli)