Resmi gazetde çap edildi: Jeza kodeksi üýtgedildi

Respublikanyň Mejlisi tarapyndan kabul edilen 2026-njy ýyldaky Jenaýat-prosessual (düzediş) kanuny resmi gazetde çap edilenden soň güýje girdi. Kanun bigünälik prezumpsiýasyny goramakdan başlap, agyr jenaýat işlerine, goranmak hukugyndan tussaglyk amallaryna çenli köp ugurda giňişleýin üýtgeşmeler girizdi Täze düzgünnamanyň iň täsir galdyryjy makalalaryndan biri "Günäsizlik prezumpsiýasyny bozmak" ady bilen getirilen düzgünler boldy. Şoňa görä-de, soňky hökümi bolmadyk şübheli adamyň atlaryny ýa-da suratlaryny aç-açan paýlaşýanlar ýa-da kazyýet işine şikaýatçy ýa-da şaýat hökmünde gatnaşan adamlar jenaýat eden hasap ediler. Bu hereket metbugat, internet metbugaty ýa-da sosial media arkaly amala aşyrylan bolsa, jerime iki esse artyp biler Şeýle-de bolsa, kanun metbugat azatlygy bilen baglanyşykly möhüm kadadan çykma getirýär. Düzgüne laýyklykda, wakanyň ýa-da kazyýet işiniň jemgyýetçilik gyzyklanma taraplaryny anyk şahsyýetleri we suratlaryny ulanmazdan habar bermek jenaýat hasaplanmaz we söz azatlygynyň çäginde serediler Kanun bilen, köp ýyl bäri jenaýat kazyýetinde ulanylýan başlangyç derňew mehanizminde düýpgöter üýtgeşmeler girizildi. Ilkinji derňew prosesi ýokary jeza bilen garalmaly jenaýatlar üçin esasan ýatyrylan hem bolsa, işleriň göni Criminalokary Kazyýete iberilmegini göz öňünde tutýan täze ulgam girizildi. Bu kontekstde synaglaryň has çalt dowam etdirilmegine we gereksiz proseduralary azaltmaga gönükdirilendir Täze düzgüne laýyklykda, kazyýet işiniň yzygiderli kazyýet işinde Criminalokary Jenaýat Kazyýetinde diňlenmelidigi barada karar kabul etse, faýl gönüden-göni ygtyýarly Criminalokary Kazyýete iberiler. Görkezilen ýagdaýlarda ilkinji diňlenişigiň azyndan 15 günden soň berilmegine garaşylýar Kanunyň üýtgemegi bilen günäkärlenýänleriň goranmak hukuklaryny berkitmek üçin möhüm ädimler ädildi. Kazyýetler işiň häsiýetini we çynlakaýlygyny we günäkärlenýäniň ýagdaýyny göz öňünde tutup, şübheli ýa-da günäkärlenýän üçin aklawçy bellemek kararyna gelip biler. Adwokatlar birleşiginiň üsti bilen aklawçylaryň bellenmeginiň ýoly, esasanam Sosial hyzmatlar bölümi tarapyndan garypdygy dokumentleşdirilen adamlar üçin açyldy. Bellenen aklawçylaryň tölegleri döwlet býudjetinden tölener Täze düzgün bilen prokuratura we derňew edaralarynyň subutnamalary we resminamalary aýyplanýana gowşurmagy bilen baglanyşykly düzgünler hem aýdyňlaşdyryldy. Criminalokary Jenaýat Kazyýetinde garaljak şahslaryň beýannamalaryň we resminamalaryň prokuroryň faýlynda, şeýle hem günäkärlemäni almaga hukugy bar. Bu resminamalar sanly görnüşde hem iberilip bilner. Şonuň ýaly-da, günäkärlenýän tarap diňlenişikde ulanmagy meýilleşdirýän resminamalaryny belli bir möhletde Baş prokuratura tabşyrmaly bolar Kanun bilen kazyýetleriň tussag etmek meselesinde berjaý etmeli täze ýörelgeleri hem kesgitlenildi. Yzygiderli kazyýet işlerinde her tussaglyk möhleti sekiz günden köp bolup bilmez. Mundan başga-da, günäkärlenýän üçin öň berlen kepillik buýrugy bar bolsa we bu kepilligiň näme üçin ýeterlik däldigi barada anyk bir sebäp görkezilmese, kazyýet tussag etmek barada karar çykaryp bilmez Başga bir tarapdan, kazyýet girew bilen boşadylan adamlaryň ýurtdan çykmaga taýýardyklary barada maglumat alsa, kazyýet degişli adamy tussag etmek ýa-da täze şertlerde girew goýmak barada karar berip biler Şeýle hem bu kanun, güýje girýänçä berlen köpden bäri berlen howpsuzlyk buýruklaryny öz içine alýar. Şoňa laýyklykda, entek kazyýet işi açylmadyk we 12 aýdan gowrak wagt bäri güýje giren howpsuzlyk buýruklary üçin, eger alty aýyň içinde kazyýet işi gozgalmasa ýa-da kazyýetden möhlet uzaldylmasa, şeýle howpsuzlyk buýruklary awtomatiki usulda ýatyrylýar Jenaýat kazyýet ulgamynda düýpli üýtgeşmeleri öz içine alýan bu kanun, resmi gazetde çap edilende 2026-njy ýylyň 4-nji iýunyndan güýje girdi