Hünärmenler rus bazalarynyň Merkezi Aziýadaky ornuna şübhelenýänlerinde sebitleýin howpsuzlyk paradigmasy üýtgeýär

Web sahypasynyň işleýşini gowulandyrmak we ulanyjy tejribäňizi ýokarlandyrmak üçin gutapjyklary ulanýarys. Göz aýlamagy dowam etdirmek bilen, Kun.uz gutapjyklaryny ulanmaga razylaşýarsyňyz Merkezi Aziýadaky daşary ýurt harby bazalarynyň hakyky ulanylyşy sebit goranmak hünärmenleriniň arasynda jedelli mesele bolup galýar. Syýasatşynas Farhod Tolipow we Hamid Sodik Kun.uz-da Geosiyosat programmasynyň göni ýaýlymynda çykyş edip, bu desgalaryň häzirki geosyýasy howada kanuny maksat bolup hyzmat edýändigi barada öz bahalaryny paýlaşdylar Tomaşaçylaryň soraglaryna gönükdirilen bu çekişme, Russiýanyň Täjigistanda 201-nji harby bazasynyň, Russiýanyň Gyrgyzystanda awiasiýa desgalarynyň barlygy bilen baglanyşykly boldy Geosyýasy basyşyň gurallary hökmünde harby bazalar Farhod Tolipowyň pikiriçe, häzirki geosyýasy gurşaw sebitdäki daşary ýurt harby infrastrukturasyna düýpli baha berilmegini talap edýär. Ol kem-kemden tapgyrlaýyn ýapylmagyň ýa-da iň bolmanda bu emläkleriň funksional üýtgedilmeginiň wagtynyň gelendigini öňe sürdi Tolipow bu desgalaryň amaly netijeliligini sorag astyna aldy we giňden ýaýran bilermenleriň ylalaşygyna salgylanyp, Gyrgyzystandaky howa bazasy ýaly desgalaryň hakyky iş netijeliliginiň ep-esli pesdigini aýtdy. Mundan başga-da, Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasy (CSTO) ýaly köptaraplaýyn sebit howpsuzlyk çarçuwalary, göz öňünde tutulan berk goranyş mehanizmleri hökmünde yzygiderli işlemedi Syýasatşynas islendik köpçülikleýin goranyş şertnamasynyň hakyky bahasynyň diňe uly göwrümli krizis wagtynda synag edilýändigini aýtdy. Soňky 30–35 ýylyň dowamynda Merkezi Aziýa daşarky döwletden yzygiderli, adaty harby çozuş bilen ýüzbe-ýüz bolmady. Owganystandan ýaragly toparlar tarapyndan lokal çozuşlar bolup geçen hem bolsa, milli howpsuzlyk güýçleri bu howplary özbaşdak ýok etdi. Netijede, köpçülikleýin, daşary ýurtlar tarapyndan dolandyrylýan harby merkezler üçin amaly zerurlyk düýbünden ýokdy Logistik kemçiliklerden başga-da, Tolipow daşary ýurt goşunlaryny ýerleşdirmegiň gizlin geosyýasy çykdajylaryna ünsi çekdi. Taryhy mysal we syýasy teoriýa, daşary ýurt harby desgalarynyň ýerleşdirýän ýurduň strategiki bähbitleri üçin hemişe kenar ýakasy hökmünde çykyş edýändigini görkezýär. Bu barlyk, gönüden-göni we gytaklaýyn täsir kanallaryny döredýär, olar ýygy-ýygydan kabul edýän ýurduň özygtyýarly karar bermek işlerine inçe basyş hökmünde ýüze çykýar Gepleşik, geçen ýylyň noýabr aýynda Daşkentde geçirilen Merkezi Aziýanyň döwlet baştutanlarynyň ýedinji maslahat maslahaty bilen strategiki özbaşdaklyga tarap möhüm üýtgeşmä ünsi çekdi. Sammit iki möhüm netijäni berdi: sebitleýin howpsuzlyk düşünjesi we sebitdäki howplaryň katalogy Bu resminamalar gizlin saklanýandygyna we jemgyýetçiligiň gözegçiliginden goralýandygyna garamazdan, Tolipowyň garaşsyz alymlaryň derňewiniň öňüni alýandygy sebäpli tankyt edildi - olaryň kabul edilmegi aýdyň signal berýär. Merkezi Aziýa döwletleri içerki we daşarky howplary daşarky hossarsyz dolandyrmak üçin öz-özüne degişli "sebit howpsuzlyk arhitekturasyny" gurmaga işjeň synanyşýarlar Bu traýektoriýa sebitdäki başlangyçlary görkezýär. 1997-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlary Türkmenistanyň berk bitaraplygyna garamazdan sebiti ýadro ýaragsyz sebit diýip üstünlikli yglan etdiler. Analitikler bu taryhy sapagy adaty güýçlere ulanmak logiki indiki ädimiň döremegine sebäp bolup biljekdigini çaklaýarlar: Merkezi Aziýany düýbünden daşary ýurt harby bazalaryndan azat zona öwürmek; Hamid Sodik, Owganystandan Täjigistana tarap abanýan harby howpuň daşarky aktýorlar tarapyndan uzak wagtlap çişirilendigini aýtdy. Halkara ünsi owgan durnuksyzlygyna gönükdirilen hem bolsa, Gyrgyzystan bilen Täjigistanyň arasynda gaýtalanýan, ölüm howply serhet çaknyşyklary ýaly hakyky howpsuzlyk düzgünleri başga ýerlerde ýüze çykdy. Daşary ýurt bazalarynyň bu içerki gapma-garşylyklaryň öňüni almak ýa-da ýok etmek üçin şowsuzlygy, başlangyç howpy bahalandyrmagyň nädogrydygyny görkezýär Bilermen, ýerli reimesimler olary syýasy ýaşamak üçin zerur hasaplasa, 201-nji bölüm ýaly daşary ýurt bölümleriniň dowam edip biljekdigine garamazdan, sebitiň has giň goranyş zerurlyklaryna laýyk gelmejekdigini aýtdy. Strategiki nukdaýnazardan seredeniňde, bu güýçleriň gurluşly we şertli esasda çekilmegi has esasly bolýar Bu üýtgeşiklik, sebitde ynamdar, diplomatik araçynyň ösmegi bilen hasam güýçlendirilýär. Özbegistan goňşularyň arasyndaky ikitaraplaýyn dawalary berk deňlik we birek-birege hormat goýmak esasynda çözmek üçin üstünlikli işledi. Iň esasy, daşarky güýçlerden tapawutlylykda Daşkentiň araçylyk tagallalary geosyýasy güýjüň ýa-da geleşik syýasy basyşynyň agyrlygyny götermeýär Geosiyosatkunuz YouTube kanalynda doly analitiki çekişmä tomaşa ediň Islendik görnüşde materiallary köpeltmek, köpeltmek we paýlamak diňe neşirçiniň.KUN.UZ-nyň ýazmaça rugsady bilen rugsat edilýär. Şahadatnama: No. 0987 Berlen senesi: 2015-nji ýylyň 22-nji iýuny Dörediji: WEB EXPERT LLC Redaksiýa salgysy: 100043, 1-Çarh Kamolon 12, Täzkent, Çilazar etraby, Nowza köçesi, Ⓣ - makalalar we materiallardaky bu bellik, söwda we mahabat hukuklary esasynda çap edilendigini aňladýar