Garawullar we ... ikinjisi

Akif Jabbarli Ikinji jahan urşunda uly söweş alyp baran watandaşlarymyzyň gadyrly hatyrasyna Birnäçe ýyl mundan ozal ömrüni tamamlasa-da, elindäki paltany "göz dagy" bolup galan hoz agajynyň düýbüne daňdy we üýtgeşik arassalyk bilen elindäki elliklerini çykardy. Maňlaýyny we ýaňaklaryny polotensa bilen süpürdi. Soň bolsa, adat bolşy ýaly, harby ädimler bilen maňa howlukdy. Uly, iş garaňky elleri meniň arkam bilen birleşdi. Hisaňagyna ýüzüme daýanyp, diňe Bakuwda ýaşaýan çagalary, agtyklary, dostlary we kärdeşleri hakda pyşyrdap, ýagdaýlaryny sorady. Soňky saparymda iberenine salam iberendigi ýa-da däldigi hakda oýlandy. Hemişe bolşy ýaly, beýle ýagdaýlarda hiç zat diýmeýär, men hemişe ýüregini boşatmagyna garaşýaryn. Bu gezek köp diňlemedim. Men gujagymdaky adamyň bir wagtlar göriplik eden boýuny, giň eginlerini, uly gök gözlerini, güýçli ellerini, elmydama ýalpyldawuk hrom aýakgaplaryny ýada saljak boldum Uruşdan köpçülikleýin fermada işçi bolup gaýdyp gelen, soň bolsa Ganja oba hojalyk institutyny hat üsti bilen gutaryp, buhgalter bolup işlän ýyllarynda gören wakalarymy ýada salmak isledim. Ellerimiň arasynda ýaňaklary gykylykly, gaty sesli we eşidiş ukyby pes bolan bir garry adam ýakynlarynyň saglygy we abadançylygy baradaky soraglara jogap gözleýärdi. Bu onuň ýaşlygyndan bäri dowam edip gelýän bir endigi. Isleýän adamlary üçin keýp alýançam, ýüregi dynmady Elindäki hoz agajynyň üstünde oturan paltasyny alyp, yzyna öwürdi: Men muny ýitileşdirdim - diýdi. Agzy agyranda ellerim agyrýar, ellikler kömek etmeýär Derrew ýüzümdäki nägileligi eşitdi Alladan ant içýärin, balam, Agşin maňa hakykatdanam degmäge rugsat bermeýär. Youöne meniň howluda işleýändigimi we meşgul bolýandygymy gaty gowy bilýärsiň. Gelniňem, çagalaryňam meniň hyzmatymda gowy işleýändigi hakykat. Emma ejeňden soň ýeke bolup bilemok. Men şeýle we beýle işler bilen meşgullanýaryn. Samowar üçin odun çapýaryn, agaçlaryň düýbüni ýumşadýaryn, gury şahalaryny kesýärin, mallary iýmitlendirýärin. Munuň üçin meni günäkärlemäň. Henizem kalbymda durmuş bar, men şeýle bolaryn! Men hiç zat aýdyp bilmedim. Şeýle öňünden pikir etmek hakda näme pikir edýärsiňiz ... Men onuň gujagyna girip, golaýdaky gyrgynçylyga eltdim. Ol oturmady, köp ýa-da az işledim, ýuwmasam oturyp bilemok diýdi. Gözümi açanymda, ony şeýle tertipli, özüne ideg edýän adam hökmünde gördüm. Egin-eşigi, kellesi, çykyşy, özüni alyp barşy bilen köp adam üçin görelde boldy. Bu ýaşda ýaşlykdaky ýaly. Hiç zat üýtgemedi! Ageaşyndan has garrap, ep-esli derejede horlandy. Emma ýaş oglanlarda bolşy ýaly, onuň ýady-da bar. Orta mekdebiň matematika ekzamenlerinde hemişe kyn soraglara jogap berilmegini haýyş edendigi ýadymda. Etrap kazyýetiniň halk çagyryjysy hökmünde birnäçe adama kömek etdi. Obada habarçy bolup baran gapysyndan hiç haçan "boş" gaýdyp gelmezdi Gijäniň ýaryna çenli gürleşmegi bes etmedik. Dünýädäki iň soňky wakalary ara alyp maslahatlaşdyk, agtyklarynyň terbiýesi, netijeleriniň kabul edilip-edilmezligi barada dürli soraglara jikme-jik jogap berdim. Ol kanagatlanana meňzeýär. Indi bir zat soramak we onuň ýatlamalaryny diňlemek nobatymdy. Men gürleşdim. 9-njy maýyň öňüsyrasynda häsiýeti näzik bolan adam hasam erbetleşdi. 9-njy maý onuň üçin iki esse ezizdir. Şeýle hem bu senäni onuň doglan güni hökmünde belleýäris 474-nji pyýada polkuň şahsy esgeri hökmünde Ukrainanyň ittomyr sebitiniň Wolinskden, Rowno şäherinden Fransiýanyň Lion şäherine çenli ölüm koridoryndan howpsuz geçip bildi Gökdäki Hudaý, kakamyň ýerdäki el çarpyşmalary, ejemiň dogalary meni saklady. Öňde dostlaşan birnäçe watandaşymy, batyr adamlary ýitirdim. Olaryň käbirini ýaraly ellerimde birnäçe kilometr göterdim. Her gezek garymlarda ýykylan ýoldaşlarymyň gözüni ýumanymda, özüm müň gezek öldim. Duşman gurşap alanymyzda, agaç gabygynda we miwesinde açlyk çekip, aman galan wagtlarymyz bolýar. Emma biz titremedik. Şol döwrüň düşünjesine görä, biz öz ýurdumyz üçin ölmäge kasam etdik. SSSR-i we basyp alan Europeanewropa ýurtlarynyň köpüsini faşizmden halas etdik. Hatda garymlaryň sowuk ýüzi, agyryly, ganly ýollaryň ýadawlygy, käwagt diňe bir başlyga bil baglamak erkimizi sarsdyryp bilmedi. Radio we öňdäki gazetlerden Hazilerimiziň, Geraýlarymyzyň, Ysraýyllaryň, Ziýaslaryň, Malikleriň, Hüseýinbalasyň we Mahdisleriň gahrymançylygyň mysalydygyny öwrenenimizde, duşmanyň kellesine nädip ot berdiler, ýüregimiz daglara öwrüldi. Özümizi şol gahrymanlaryň ýerinde ýaly duýduk. Elbetde, her birimiziň altyn ýyldyz we umumy nyşan bilen öýe gaýdyp gelmegimizi hakykatdanam isledik. Bu ykbal her kimde bolup geçmeýär ... everyöne her gezek süngü duşmanyň döşüne deşilende, atan okumyzyň nyşana degendigini görenimizde, bizden ýeňişe garaşýanlaryň hemmesiniň bu sahnany görendiklerini, gadyryny bilýändiklerini we alkyşlaýandyklaryny pikir etdik. Indi her ýyl 9-njy maýda etrap merkezine ýygnanýarys we biri-birimizden öwrenýäris. "Ene" ýadygärliginiň öňünde gül buketlerini ýerleşdirýäris. Beýik lider Heýdar Aliýewi ýatlaýarys. Goý, Hudaý ol adama rehim etsin. Ol hakyky batyr, täsirli general. Azerbaýjany günüň şöhlesine getirdi. Goý, Hudaý ogluňyzyň we agtyklaryňyzyň ýüzlerini hemişe ak etsin! Prezidentimiz bize aýratyn üns berýär we alada edýär. Prezidentimiziň gahryman ogullarymyzyň hatyrasyna ebedi galmak üçin Beýik Lider tarapyndan başlanan işleri näderejede wepaly we ünsli ýerine ýetirýär. Baş serkerdeimize Haleluya! Warurdumyzyň garry ýaşaýjylaryndan biri, uruş weterany hökmünde, Hudaý islese, Garabag meselesiniň parahatçylykly çözüljekdigine ynanýaryn. Ermeniler bu meselede razy bolmasa, özlerine gahar etsinler! Şeýlelik bilen, söhbetdeşligimiz uzak dowam etdi. Gündelik metbugata tomaşa edýändigi we öňki ýyllardaky ýaly telewideniýe we radio ýaýlymlaryny üns bilen diňleýändigi aýdyň eşidildi Saňa aýdýaryn, balam, barha azalýarys ... Sag bol, ýaşalar uzak ýaşasyn, Hudaý saklasyn. Kawkazdan Berline çenli uzyn we agyryly ýollarda 420,000 azerbaýjanly ölmedimi? Geçdiler, batyrlyk we gahrymançylyk görkezdiler. 142 oglumyz Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ada eýe boldy. Merhum Hazi Aslanow bu ady iki gezek aldy. Gahryman diýilýänleriň hemmesi hakykat dünýäsinde. Şöhrat ordeniniň üç derejesi bilen sylaglanan Haýdarow Muradali atly söweşiji diridir we häzirki wagtda Zardabda ýaşaýar. Alladan ant içýärin, syýahat meni ýadadýar, ýogsam birbada ýitirerdim. Hazy Aslanowyň Bakuwdaky mazaryna zyýarat edenimde bir gezek duşuşdyk, ol gaty edepli, gowy adamlardan biri Ertesi gün irden çaý stolunyň töweregindäki söhbetdeşligimiz diýseň gyzykly boldy. Ol öňündäki daglara elini uzadyp: "Bu eňňitlere ýerli ilatyň arasynda" Kaş "diýilýär. Sebitiň bir wagtlar dörän Gutgaşyň (Gutgaşen) ady" gaş "we" Möjegiň gaşy "diýmegi aňladýar" -diýdi. Soňra ýaşuly türk totemleri we hakyky taryhçylar ýaly gadymy ýer atlary baradaky pikirlerini we netijelerini höwes bilen sanap geçdi Seret, ezizim, bu obanyň töwereginde, daş-töwereginde gaty gadymy türk atlary we salgylary bar: Gurd Daresi, Gurdlu Bulag, Borçali Daresi, Kazan Daresi, Çanagbulag, Mughanli, Pirahmadli, Kotanli, Kosalar, Palantöken, başga zady bilemok. Driftwooddan ýasalan alban mazarlaryny we üç-dört ýüz ýaşly Han sikamorlaryny agzamaly däl. Häzirki wagtda ýaşaýan obamyzyň ady aslynda kürt däl, kürtler diýilýär. Eldersaşulular bu hakda elmydama gürleşerdiler. Bu jaý ýüzlerçe ýyl ozal möjek ýüregi we arslanyň bilegi bolan ogullar tarapyndan gurlupdy. Geçen asyryň otuzynjy ýyllarynda Staliniň goşunlary bu atdan gorkýardylar, türk gorkusy bilen boguldy. Bu aralykda, resminamalarda rus dilinde "Kurt" ýazdylar. Emma hakyky türk obasynyň ýer atlary düýbünden başga zat diýýär Aslynda Areş etrabyndan, Agdaşdan we ejesi Garabagdan bolan, ýöne bu ýerler bilen ýakyndan baglanyşykly ýaşulynyň demir logikasyna ynanmak mümkin däl. Soňrak, akademik Teýmur Bunyadow bilen bu barada eden netijelerim barada telefon arkaly söhbetdeş bolduk. Görnükli alym bularyň hemmesi boýunça ylmy gözlegleriň zerurdygyny aýtdy. Her niçigem bolsa, dürli çaklamalary we çaklamalary açýan tapyndylar bar we gadymy watanlarymyzyň biriniň hakyky ady hem özüne gaýdyp gelýär Hemişe bolşy ýaly, meniň ir gaýdyp gelmegime garşy çykmady. "Siz zähmetsöýer adam, islän wagtyňyz gaýdyň" -diýdi. Reňki has ýeňil boldy. Arasynda, şifonerden medal bilen bezelen ýakasy bilen penjesini çykardy we geýdi Agramymy ýitirenem bolsam, maňa laýyk gelýär "-diýdi. Söweşlerde ýokary sargyt ýa-da medal almasamam-da, buýrukdan minnetdarlyk hatlary we baýraklar aldym. Etrap harby komissarlygyna jaň etdiler we käwagt ýubileý medallaryny berdiler. Etrap başlyklary, ýerine ýetiriji wekilçilik ýatdan çykarmaýarlar, meniň ýagdaýym bilen gyzyklanýar. Köplenç ýygnaklara çagyrýarlar, esgerler bilen hoşlaşyk dabaralaryna çagyrýarlar. Hiç zat hakda alada etme, gowy syýahat et. Salamlary öýde we işde hemmelere ýetiriň. Dostlaryňyza Gabala gelenlerinde hökman meniň myhmanym bolmaly we çaýymy içmelidigini aýdyň. Eger has köp wagty bar bolsa, men olar bilen arkada oýnaryn. -41atdan çykarmaň, bir gezek -41-45 aralygynda bize "ilkinji", garawul diýdiler. Indi bolsa, oňa näme diýmeli, ahyry, biz iň soňky, iň soňky 2011-nji ýylyň mart aýynda men Ysmaýyl Muzaffaryň ellerini berk silkip, 9-njy maýda duşuşmak islegim bilen galdyrdym. Theolda, ykbalyndan hemişe kanagatlanýan we hiç kimden zeýrenmeýän, ömründe metbugatda ýazylmagyna rugsat bermedik kakamyň bu makala nähili jogap berjekdigini pikir edýärdim ...! P.S. Ismaýil Muzaffar oglu, 2012-nji ýylyň 4-nji dekabrynda 89 ýaşynda adalat dünýäsine goşuldy. Bizde galan zat, onuň tükeniksiz söýgüsi, manyly, duzly-gülkünç söhbetdeşlikleri we Şipşiriň ýatlamalary ... P.P.S. Goý, Ikinji jahan urşunda we Garabag üçin ölen batyr ogul-gyzlarymyzyň mekany bolsun!