Azatlykdan Beýik oryeňişe çenli: Heýdar Alyýewiň alyp barýan syýasatynyň taryhy netijeleri

Milli lider Heýdar Alyýewiň durmuş ýoly, Azerbaýjanyň döwletliliginiň taryhynda aýratyn orun tutýar. Sowet Azerbaýjany we garaşsyz Azerbaýjan Respublikasyny durmuş-ykdysady we syýasy gatnaşyklaryň dürli döwürlerinde üstünlikli alyp bardy. Işiniň ähli döwürlerinde Heýdar Alyýew ömrüni halkyň abadançylygyna, döwlet garaşsyzlygynyň pugtalandyrylmagyna we milli bähbitleriň goralmagyna bagyşlady. Tejribeli syýasatçy hökmünde milli döwletçilik ideýasynyň halkyň taryhy geçmişi we milli ýady bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny gowy bilýärdi. Beýik Lideriň jemgyýetçilik we syýasy işjeňliginiň iň möhüm tapgyry, özüniň belleýşi ýaly, garaşsyz Azerbaýjan Respublikasyna ýolbaşçylyk eden döwri boldy Bu pikirler, taryh ylymlarynyň kandidaty, dosent, Azerbaýjan döwlet pedagogika uniwersitetiniň Azerbaýjan taryh bölüminiň müdiri Naiba Ahmadowanyň "Azatlykdan Beýik oryeňişe: Akylly syýasatyň üstünlikli netijeleri" atly makalasyna girizildi. AZERTAC makalany hödürleýär Haýdar Aliýewiň Azerbaýjanda häkimiýete gaýdyp gelmegi ýurduň ykbaly taýdan çylşyrymly we şol bir wagtyň özünde aýgytly döwre gabat geldi. 1990-njy ýylyň iýulynda Azerbaýjana gaýdyp gelen Heýdar Alyýew gysga wagtyň içinde işjeň syýasy işjeňlige başlady. 1993-nji ýylyň 3-nji oktýabrynda Azerbaýjanyň halky ony köplük bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentine saýlady. Heýdar Aliýew prezidentlige girişenden soň, esasan ýurduň öňünde durýan iň çynlakaý howpuň - Ermenistanyň harby agressiýasynyň öňüni aldy. Şol döwürde Azerbaýjanyň sebitleriniň takmynan 20 göterimi basyp alyndy we söweşler dowam edýärdi Beýik Lider öz işlerini topraklarymyzy azat etmek ugrunda iki esasy ugurda ýola goýdy. Bir tarapdan, milli goşunyň emele gelmegi we güýçlenmegi, beýleki tarapdan bolsa syýasy we diplomatik gepleşikler arkaly sebitleriň parahatçylykly we asuda dolanyp gelmegi ugrunda yzygiderli ädimler ädildi Prezident Heýdar Alyýewiň 1994-nji ýylyň 4-nji maýynda Brýusselde eden sapary diýseň möhümdi. NATO-nyň baş edarasynda "Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk" maksatnamasynyň çarçuwaly resminamasyna gol çekdi. Dowam edýän urşuň şertlerinde ýurduň dem almagy üçin wagtlaýyn arakesme gerekdi. Bu maksat bilen 8-nji maýda Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde "Bişkek teswirnamasy" gol çekildi we 12-nji maýda frontda ot açyşlyk güýje girdi Ot açyşlyk ýurtda belli bir derejede durnuklylygy ýola goýmaga we gurluşyk işlerine başlamaga mümkinçilik berdi. Dört aýdan soň, Azerbaýjanyň häzirki taryhynyň iň möhüm wakalarynyň biri bolup geçdi. 1994-nji ýylyň 20-nji sentýabrynda "Gülustan" köşgünde "Asyryň şertnamasy" atly halkara nebit şertnamasyna gol çekildi. Bu şertnama Azerbaýjanyň ykdysady ösüşi, halkara pozisiýalaryny berkitmek we garaşsyzlygyny berkitmek üçin giň mümkinçilikler açdy Heýdar Alyýew häkimiýete gaýdyp gelensoň, gysga wagtyň içinde atyşyk gazandy we ýurdy durnuksyzlaşdyrjak bolýan güýçleriň öňüni aldy. ýyllar Azerbaýjanyň döwletliligini we garaşsyzlygyny goramak nukdaýnazaryndan möhüm taryhy döwür hasaplanýar Bu döwürde sebitiň öňdebaryjy güýçlerinden biri bolan Russiýa bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak ugrunda möhüm ädimler ädildi. Azerbaýjanyň daşary syýasatynda milli bähbitlere esaslanýan deňagramly çemeleşme emele geldi. 1993-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda Azerbaýjan Respublikasy GDA-nyň agzasy boldy Kawkaz sebitiniň döwletleri bilen gowy goňşuçylyk gatnaşyklaryny ýola goýmak daşary syýasatyň ileri tutulýan ugurlaryndan biri boldy. Ermenistan bilen ýaraşyk şertnamasynyň gazanylmagy we Heýdar Aliýewiň 1996-njy ýylyň mart aýynda Gürjüstana resmi sapary wagtynda Azerbaýjan-Jorjiýa Jarnamasyna gol çekilmegi bu ugurda möhüm üstünlikler hasaplanýar Eýran bilen gatnaşyklaryň halkara pozisiýasyna we ýurduň içerki durnuklylygyna edýän täsirini göz öňünde tutup, Haýdar Aliýew iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ösmegine aýratyn üns berdi. Şol bir wagtyň özünde Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklaryny "Bir millet, iki döwlet" ýörelgesine esaslanýan strategiki hyzmatdaşlyk derejesine çykarmak üçin yzygiderli syýasat durmuşa geçirildi. Haýdar Aliýewiň 1993-nji ýylda häkimiýete gaýdyp gelmegi bilen Azerbaýjan-ABŞ gatnaşyklarynda täze tapgyr başlandy. Heýdar Aliýew ABŞ-nyň prezidenti Bill Klintona ýazan hatynda "Erkinligi goldamak baradaky kanuna" 907-nji üýtgetmäniň obýektiw däldigini öňe sürdi we ýok etmek üçin çäre görülmegini isledi Ermeni-Azerbaýjan konfliktini çözmek ugrundaky azerbaýjan diplomatiýasynyň esasy wezipelerinden biri biri halkara goldawyny bermekdi. Konfliktiň gidişi, halkara hukugynyň we halkara guramalarynyň pozisiýasyny göz öňünde tutman durnukly netijä ýetip bolmajakdygyny görkezdi Azerbaýjan Respublikasynyň ykdysady, syýasy we harby ugurlarda gazanan üstünlikleri ahyrsoňy Watançylyk urşundaky taryhy oryeňişiň esasyny düzdi. Azerbaýjanyň halky öz topraklaryny azat etdi, ýurduň territorial bitewiligini dikeltdi we 30 ýyl töweregi dowam eden basybalyjylygyň soňuna çykyp, şöhratly oryeňişiň taryhyny ýazdy. Bu Beýik oryeňişiň esasy, milli lider Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen döwletçilik strategiýasy we milli ösüş kursy boldy 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir