Global bulam-bujarlygyň fonunda, Azerbaýjan modeli - 44 günlük ýeňiş formulasy - SÖENTGI

Häzirki wagtda dünýäniň birnäçe sebitinde bolup geçen wakalar, konfliktler we uruşlar halkara howpsuzlygyna howp salýar, global durnuklylygy bozýar, ykdysadyýeti gowşadýar we dünýä söwdasyna täsir edýär. Häzirki wagtda dünýäde bolup geçýän bu prosesler çynlakaý meselelere öwrüldi we olaryň netijelerini ýok etmek wagtyň, serişdeleriň we maliýe serişdeleriniň uzak möhletleýin ýitmegini aňladýar. Hususan-da, 4 ýyl bäri dowam edip gelýän Russiýa-Ukraina söweşini, ABŞ, Ysraýyl bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygy, Hormuz bogazynyň töweregindäki näbellilikleri, Eastakyn Gündogar sebitiniň dürli ýurtlarynda dowam edýän harby çaknyşyklary we Afrika we Aziýadaky problemalary bellemelidiris Bu çaknyşyklaryň, konfliktleriň, bulam-bujarlygyň, dawa-jenjeliň netijesinde ýüze çykan iň çynlakaý mesele ynsanperwerlik şertleri bilen baglanyşykly. BMG we beýleki halkara guramalarynyň hasabatyna görä, soňky birnäçe ýylda konflikt sebitlerinde ýaşaýanlaryň sany ýüzlerçe million bilen ölçelýär. Eýýäm bu uruşlardan we dawa-jenjellerden bizar bolup, mejbury göçürilmek we bosgunlar bilen ýaşaýanlaryň sany ýüz milliondan geçdi. Çaknyşyklaryň we harby gapma-garşylyklaryň logiki dowamy hökmünde harby çykdajylar hem ep-esli artdy. Häzirki wagtda global goranyş býudjetleri geosyýasy dartgynlygyň iň ýokary derejesine ýetýändigini görkezýän 2 trillion dollardan geçdi Şol bir wagtyň özünde, birnäçe sebitde döwletara gatnaşyklar zaýalanýar we käbir güýçleriň buýruklary sebäpli içerki dawa-jenjeller barha artýar. Şeýle ýagdaý, elbetde, energiýa bazarlaryndaky durnuksyzlyk, azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagy we global üpjünçilik zynjyrynyň kesilmegi bilen baglanyşyklydyr. Bu bolsa öz gezeginde dünýä ykdysadyýetine ýaramaz täsir edýär. Mysal üçin, diňe bir Russiýa-Ukraina söweşi sebäpli däl, galla we energiýa eksportynda uly bökdençlikler boldy, bu bolsa öz gezeginde birnäçe ýurtda inflýasiýany çaltlaşdyrdy we azyk howpsuzlygy meselesini çuňlaşdyrdy Uruş netijesinde ýüzlerçe müň adam öldi, ýaralandy, ýaralandy we maýyp boldy. Millionlarça ýaşaýjy Europeewropada gaçybatalga tapmaga mejbur boldy. Mundan başga-da, Ukrainanyň uly şäherleri we senagat merkezleri weýran edildi, energiýa infrastrukturasy, ulag ulgamlary, önümçilik desgalary, ýaşaýyş jaýlary weýran boldy. Muňa ugurdaş ýurt jemi içerki önümiň uly bölegini ýitirdi. Döwletiň býudjet defisiti ýokarlandy we daşary ýurt karzyna garaşlylyk iň ýokary derejesine ýetdi. Beýleki tarapdan, uruş diňe bir Ukraina bilen çäklenmän, dünýä energiýa we azyk bazarlarynda çynlakaý üýtgemelere sebäp boldy, esasanam Europeanewropa ýurtlaryny energiýa howpsuzlygy strategiýalaryny düýpgöter üýtgetmäge mejbur etdi Bu ýitgileriň we weýrançylyklaryň hemmesine garamazdan, taraplaryň arasynda dowamly parahatçylyk şertnamasyna tarap hakyky öňegidişlik ýok, front söweşleri wagtal-wagtal güýçlenýär we ýakyn wagtda konfliktiň soňuna çykmak umydy gaty pes bolup görünýär. Bu söweş Russiýa üçin agyr harby, ykdysady we demografiki ýitgiler bilen utgaşýar. Mundan başga-da, ABŞ we Günbatar ýurtlary tarapyndan girizilen sanksiýalar Russiýanyň maliýe ulgamyna, energiýa eksportyna we tehnologiýa importyna düýpli täsir etdi. Uruş we mobilizasiýa fonunda ýüzlerçe müň ýaşlaryň ýurtdan çykmagy zähmet bazaryna we demografiki ösüşe ýaramaz täsir edýär Gysgaça aýdylanda, uruş we konflikt aýry-aýry döwletleriň we sebitleriň meselesi däl-de, tutuş dünýäniň geljegine täsir edýän ulgamlaýyn howp boldy Şol bir wagtyň özünde ABŞ-Ysraýyl-Eýran söweşi diňe bir Eastakyn Gündogaryň howpsuzlygyna zyýan ýetirmän, halkara derejesinde-de kynçylyk döretdi. 40 günden bäri dowam edip gelýän harby konflikt barada diplomatik kanallar arkaly atyşyk we parahatçylyk başlangyçlary anyk netije bermedi. Dawa-jenjeliň uzalmagy çylşyrymly we köptaraply meselelere getirýär. Eastakyn Gündogar dünýäniň esasy energiýa üpjün edijilerinden biri bolansoň, sebitdäki harby güýçlenme nebit-gaz bazarlarynda çynlakaý üýtgemelere sebäp bolýar. Soňky hepdelerde energiýa bahalarynyň ýokarlanmagy global inflýasiýa basyşyny güýçlendirip, esasanam energiýa importyna garaşly ýurtlar üçin goşmaça ykdysady ýük döretdi. Şol bir wagtyň özünde, sebitdäki strategiki transport ýollarynyň, şol sanda Hormuz bogazy ýaly möhüm geçelgeleriň howpy halkara söwda zynjyrlarynda näbelliligi ýokarlandyrýar. Bu ýük çykdajylarynyň has ýokary bolmagyna, ätiýaçlandyryş töwekgelçiliginiň ýokarlanmagyna we dünýä bazarlarynda bahalaryň üýtgemegine getirýär. Şol bir wagtyň özünde, raketa hüjümleri we zarbalar netijesinde infrastruktura desgalary zaýalanýar, energiýa we senagat kärhanalary, önümçilik desgalary işlemeýär. çykýar Şeýle ýagdaý öz gezeginde sebit ýurtlarynyň ykdysady durnuklylygyny gowşadýar. Şeýle hem halkara maýadarlar üçin islenmeýän we töwekgelçilikli sebite öwrülýär. Ynsanperwerlik krizisini we parahat ilatdan ölenleri goşsak, howp abanýandygyna düşüneris. Başga sözler bilen aýdylanda, bu dawa ýerli konfliktiň çäginden çykyp, sebit howpsuzlygy we global ykdysady durnuklylyk üçin çynlakaý we köp ölçegli töwekgelçiligiň çeşmesine öwrüldi Dünýädäki bu prosesleriň we konfliktleriň uzalmagyna köp sebäpler bar. Ilki bilen, strategiki ýalňyş hasaplamalardan başlalyň. Ukraina we Eýran söweşlerinde, beýleki tarap gysga wagtyň içinde netijelere ýeter diýip pikir etdi. Emma hakykat düýbünden başgaça bolup, hasaplamalaryň dogry edilmändigini subut etdi. Mundan başga-da, diplomatiýanyň pesligi we ynam krizisi konfliktleriň uzalmagynda möhüm rol oýnaýar. Häzirki wagtda dünýädäki döwletleriň arasyndaky ynam düýpgöter gowşady. BMG ýaly guramalaryň töwellaçylyk mümkinçilikleri ýok. Köp halatlarda gepleşikler resmi taýdan bolup, diňe netijäni gazanmaga mümkinçilik bermeýän wagt ýitirmek üçin geçirilýär Geliň, bu sanawa geosyýasy bäsdeşlik we beýik güýçleriň gyzyklanmalaryny goşalyň. Uruş iki ýurduň arasynda bolmaýandygy sebäpli, fonda giň gyzyklanma gapma-garşylyklary hem bar. Bu ylalaşygy kynlaşdyrýar, sebäbi mesele diňe bir ýerli däl, eýsem global güýç deňagramlylygy. Içerki syýasy faktorlar hem konfliktleriň uzaldylmagynda möhüm rol oýnaýar. Käwagt häkimiýetler bir ädim yza gaýdyp ejizlik hökmünde görýärler we içerki diňleýjileriniň öňünde öz pozisiýasyny goramak üçin berk çäre görýärler. Bu parahatçylygyň mümkinçiligini azaldýar Sanawda görkezilenleriň bir mysaly hökmünde, Azerbaýjanyň Ikinji Garabag söweşinde bary-ýogy 44 günde gazanan uly ýeňşini görkezip bileris. Leadershipurduň ýolbaşçylary tarapyndan harby, syýasy we diplomatik komponentleriň utgaşdyrylmagy Ermenistandan aýgytly artykmaçlyga sebäp boldy we beýleki tarapdan kapitulýasiýa gol çekmäge mejbur etdi. Bu ýeňiş diňe bir söweş meýdanynda gazanylan artykmaçlykdan däl, eýsem strategiki meýilnamalaşdyrmakdan, häzirki zaman harby tehnologiýalaryny ulanmakdan, serkerdeleriň we ofiserleriň ýokary taýýarlygyndan, şeýle hem içerki we halkara diplomatik syýasatyň sazlaşykly sintezinden emele geldi. Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň takyk strategiki hasaplamalarynyň netijesinde beýleki konfliktlerde ýüze çykýan uzak möhletli näbellilikler, ýagny nädogry derňew we hasaplamalar, nädogry kesgitlemek, diplomatiýanyň gowşaklygy we beýik güýçleriň bähbitleriniň gapma-garşylygy azaldyldy we ýeňiş şertlendirildi. Öň kesgitlenen syýasy we harby maksatlar bilen hereket edip, Azerbaýjan tarapy operasiýalary hakyky wagtda utgaşdyrdy we maglumat, pilotsyz tehnologiýalar we takyk ýangyn ulgamlary ýaly häzirki zaman harby mümkinçiliklerini netijeli ulandy. Bu, halkara jemgyýetçiliginiň proseslere obýektiw çemeleşmegine we ýeňşiň kanunylygyny berkitmäge hyzmat etdi Prezident Ylham Alyýewiň "Güýçümi halkdan alýaryn, halka bil baglaýaryn" sözleri söweş wagtynda subut edildi. Harby operasiýa wagtynda halkyň goldawy we goşunyň durmagy Azerbaýjanyň gysga wagtyň içinde netijelere ýetmegine uly täsir etdi. Bu, diňe strategiki meýilnamalaşdyrmagyň we harby artykmaçlygyň ýeterlik däldigini görkezdi; halkyň agzybirligi we lidere bolan ynam häzirki zaman söweşlerinde ýeňişiň esasy sütünlerinden biridir. Azerbaýjanyň mysaly, demokratik goldawyň we adamlar-goşun syýasatynyň sinteziniň häzirki sebitdäki uruşlarda sebit we dünýä nukdaýnazaryndan anyk we aýgytly netijelere öwrülip biljekdigini görkezýär Gysgaça aýdylanda, 44 günüň içinde gazanylan ýeňiş häzirki zaman dünýäsinde seýrek we "doly we mutlak ýeňiş" mysaly boldy. Harby we diplomatik ugurlarda täsirli sinteziň mysaly bolan bu şöhratly ýeňiş diňe bir söweş meýdanynda gazanylmady. Azerbaýjanyň syýasy arenadaky güýjüni artdyrmakdan başga-da, raýat binalaryna ýa-da adamlara zyýan ýetmedik uruş hökmünde taryha girdi. Sebäbi çaknyşyk wagtynda azerbaýjan goşuny diňe strategiki obýektlere we harby nyşanalara gönükdirilen operasiýalary amala aşyryp, asuda ilata we goňşy ýurtlara ýaramaz täsirleriň azaldylmagyny üpjün etdi. Bu syýasatyň netijesinde goňşy ýurtlardaky infrastruktura, ulag ýollary, şäher durmuşy goralyp saklandy we gumanitar krizis ýüze çykmady. Azerbaýjanyň bu energiýa çeşmelerini biziň ýurdumyzdan eksport edýän köp ýurtlara nebit we gaz eksporty kesilmedi ýurtlarynyň ykdysadyýetine ýaramaz täsir etmedi Mundan başga-da, jemi içerki önümde we söwda balansynda peselme bolmady. Daşary ýurt maýadarlarynyň ynamy zaýalanmady. Munuň tersine, 44 gün dowam eden söweşden derrew Azerbaýjan bilen birnäçe ugurda ykdysady taýdan hyzmatdaşlyk etmek isleýän ýurtlaryň sany ep-esli artdy. Bu ýagdaý Azerbaýjanyň diňe bir strategiki we harby maksatlar üçin söweşmeýändigini, sebitde durnuklylygy we ykdysady durnuklylygy saklamaga hem üns berýändigini görkezýär. Şeýlelik bilen, gysga möhletli harby amallar netijeli we deňagramly ýagdaýda dolandyryldy we taryhy häzirki zaman söweşlerinde "sebite we ykdysady durnuklylyga zyýan bermezlik" mysaly etdi Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr