Global baha krizisi we geljegiň geosyýasy güýji - milli özboluşlylyk

Sadyk GURBANOW Mejlis agzasy Häzirki zaman dünýäsi taryhynyň iň paradoksal we çylşyrymly tapgyrlaryndan birini başdan geçirýär. Bir tarapdan, adamzat tehnologiýanyň we ylymyň ýokary derejesine çykýar, älemiň syrlaryny açmaga synanyşýar, sanly mümkinçilikler arkaly düýbünden täze döwri emele getirýär, beýleki tarapdan ruhy nukdaýnazardan çuňňur boşluk we degişlilik duýgusyny duýýar. Adamzadyň ýüzbe-ýüz bolýan esasy global meselelerini indi ykdysady modeliň we çäkli tehniki mümkinçilikleriň ýoklugy bilen düşündirip bolmaz. Asyl howp, adamyň içki mazmunyndan çalt daşlaşmagy, wy consciencedan bilen güýç arasyndaky gadymy deňagramlylygyň bozulmagy, müňýyllyklaryň dowamynda adamzady saklap gelýän esasy gymmatlyklaryň çalt ýitmegi. Ykdysady görkezijileriň ýokarlanmagy bilen, senagat kuwwatynyň artmagy bilen adam içerki dünýäsinde proporsional ösmeýär. Munuň tersine, daşarky dünýäniň ýagtylygy artdygyça, içki dünýäde gara tegmiller we jogapsyz soraglar köpelýär. Bu, şahsyýetden başlap, dünýä ulgamyna çenli ýaýran zynjyr krizisinde ilkinji baglanyşyk hökmünde özüni görkezýär 21-nji asyryň iň uly we iň esasy krizisini ykdysady kynçylyklar, energiýa çeşmeleriniň ýetmezçiligi, ýiti geosyýasy çaknyşyklar hasaplamaly däl. Asyl mesele global baha krizisidir. Sebäbi dünýäni gurşap alýan beýleki krizisleriň düýbünde olaryň döredijilik işjeňligi adamyň ahlak taýdan gowşaşmagyndadyr. Adalat duýgusy gowşanda, hukuklar bähbitlere pida edilende sebitleýin uruşlar we global konfliktler ýüze çykýar. Adamyň içindäki wy consciencedan mehanizmi gowşasa, sosial deňsizlik çuňlaşýar we çeşmeleriň adalatsyz paýlanmagy dünýäni dolandyryp bilmeýär. Ruhyýet gowşasa, tehnologiýa çaltlyk bilen adamzada hyzmat etmegiň serişdesi bolmagyny bes edýär we ony doly gözegçilikde saklaýan we şahsyýeti ýok edýän rehimsiz güýje öwrülýär. Siwilizasiýanyň tehniki ösüşi ruhy ösüş bilen paralel hereket etmese, wakuum betbagtçylyklar üçin ýer döredýär. Ruhy taýdan güýç, adamzady islendik pursatda gözegçiliksiz çukura alyp barjak iň uly töwekgelçilik faktorydyr Taryhyň çuňňur gatlaklaryna seredeniňde, ykdysady garyplyk we maddy baýlyklaryň azalmagy däl-de, ruhy eroziýa we içerki çökgünlik sebäpli beýik siwilizasiýalaryň we güýçli imperiýalaryň gowşandygy aýdyňdyr. Rim imperiýasyndan başlap, içerki bölünişik, ahlak taýdan eroziýa we ahlak gymmatlyklarynyň şowsuzlygy taryhyň ugruny üýtgeden köp güýçli döwletleriň ýykylmagynda elmydama aýgytly rol oýnapdyr. Jemgyýetler, daşarky basyşlardan we harby hüjümlerden ozal, ahlak esaslarynda dargap başlaýar. Häzirki döwürde bu proses has çylşyrymly we gizlin. Öňki asyrlarda imperiýalar goşunlar we harby güýçler tarapyndan aç-açan ýok edilen bolsa, indi tutuş jemgyýeti içerden ýuwaş-ýuwaşdan ýoklaýan we olary kesgitleýän esasy güýç ahlak taýdan boşlukdyr. Adam tehniki nukdaýnazardan näçe köp össe, globallaşma mümkinçiliklerinden şonça-da köp peýdalanýar, ruhy taýdan ýalňyz bolýar we içki köklerinden daşlaşýar. Dünýäniň iň baý we ösen ýurtlarynda-da köpçülikleýin depressiýa, psihologiki stres we jemgyýetden daşlaşmak gorkunç seriýa öwrüldi we bu tötänleýin däldir. Maddy abadançylyk, ýazgyly rahatlyk adamyň ähli içki zerurlyklaryny kanagatlandyryp bilmeýär. Ynsan diňe bir biologiki barlyk däl, şol bir wagtyň özünde durmuşda öz ornuny, barlygynyň gaýasyny, many gözläp, has ýokary ruhy hadysadyr Häzirki zaman dünýä adama göz öňüne getirip bolmajak mukdarda zatlar hödürleýär: ajaýyp tizlik, çäklendirilmedik maglumat akymy, çäklendirilmedik sarp etmek mümkinçilikleri, wirtual dünýäler ... Şeýle-de bolsa, şol bir güýji bolan adamyň içindäki bu uly boşlugy dolduryp biljek ruhy ugry, durmuşyň hakyky manysyny görkezip bilmez. Tehnologiýa adamyň durmuşyny aňsatlaşdyrýar, fiziki zähmetini ýeňilleşdirýär, ýöne içki rahatlygyny we ruhy rahatlygyny üpjün etmeýär we edip bilmeýär. Adamlar biri-biri bilen sekuntda baglanyşýarlar, kontinentara aragatnaşygy ýola goýýarlar, ýöne taryhda hiç wagt bolşy ýaly emosional aralygy we sowuklygy başdan geçirýärler. Sosial ulgamlar bir platformada, şol bir wirtual giňişlikde millionlarça, milliardlarça adamy birleşdirýär, ýöne bu emeli bitewilik köplenç içki ýakynlygy, garyndaşlyk ruhuny döretmeýär. Adamzat uly üstünlikler bilen maglumat döwrüne girdi, ýöne akyl kämilligine, ruhy kämillik döwrüne girip bilmedi. Maglumatyň köp bolmagy adamy akyllylaşdyrmaýar, tersine, käbir ýagdaýlarda gereksiz maglumatlaryň köpüsi içki arassalygy bulaşdyrýar, adamy ýitirýär Nemes filosofy Martin Heidegger "Tehnologiýa barada sorag" Eserinde tehnologiki siwilizasiýanyň adamy düýpden aýyrjakdygyny we ony gurala öwürjekdigini aýdanda, hakykatdanam häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan global howpumyzyň konturyny gördi. Häzirki wagtda bu howp sanly dünýäniň gegemoniýasynda has aýdyň we gorkunçdyr. Häzirki zaman adamy indi özbaşdak pikirlenmek we seljermek däl-de, daşarky gyjyndyrmalara wagtlaýyn reaksiýa berýän passiw jandar. Çuňňur pikirlenmek, uzak möhletli seljeriş ukyby çalt, wagtlaýyn emosional reaksiýalara ýol açýar. Indi çuňňur okamaýar, diňe wizual synlaýar. Wakalara düşünenok, diňe ekranda görkezilen görnüşde kabul edýär. Öz pikirini emele getirmeýär, diňe algoritmleriň görkezen şablonlaryny gaýtalaýar. Bu adamzadyň iň uly gapma-garşylygy: adam fiziki taýdan kosmosa çykýar, milliardlarça ýagtylyk ýyllaryny öwrenýär, ýöne içki dünýäsine düşmekden, ruhy taýdan ýeke bolmakdan gorkýar. Içinde haýsydyr bir ajaýyp, süzülen, süzülen sanly şekiller ýok Bu ýerde, 1998-nji ýylda edebiýat üçin Nobel baýragyny alan Hose Saramagonyň aýdanlaryny ýada salmak ýerliklidir: "Meniň pikirimçe, döwürdeşlerimiziň ýüregine ýol tapmak Mars planetasyny basyp almakdan has kyn". Hakykatyň ýalaňaç, asuda we käwagt gorkunç ýalňyzlygyny gizleýär. Bu ýalňyzlyga garşy durmak üçin batyrgaý häzirki zaman adamda ýetmezçilik edýär Şonuň üçin 21-nji asyryň esasy meselesi ykdysady liderlik üçin rehimsiz bäsdeşlik däl-de, ruhy liderlik ugrundaky göreş bolmaly diýip pikir edýärin. Ylym we wy consciencedan, güýç we adalat, syýasat we ahlak hökmany birleşmese, adamzat ýakyn wagtda has çuňňur, yzyna dolanyp bolmajak global krizislere duçar bolar. Tehnologiýa adama çäksiz mümkinçilikler berýär, ýöne diňe ahlak gymmatlyklary ýeke-täk kompasdyr, bu mümkinçilikleriň nirä gönükdirilmelidigini görkezýär. Ugry bolmadyk, ahlak binýady bolmadyk güýç, siwilizasiýany ýokarlandyrmagyň ýerine ony bütinleý ýok ​​etjek çukura alyp biler. Nuclearadro energiýasyndan emeli intellekte çenli ähli uly açyşlar, adamyň ruhy derejesine baglylykda halas bolmaga we global betbagtçylyga hyzmat edip biler. Saýlamagy mehanizmler däl-de, adamyň içki dünýäsi, ahlak derejesi Häzirki zaman dünýäsinde çakdanaşa çakdanaşa düşünmek, ykdysady zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin iş bolmakdan şahsyýetleri dolandyrýan global durmuş pelsepesine öwrüldi. Fransuz filosofy Baan Baudrillard "Simulacra we simulýasiýa" atly eserinde häzirki zaman sarp ediş jemgyýetinde adamlaryň hakykatyň özi däl-de, şekilleri we kölegeleri bilen ýaşaýandygyny belläp geçdi. Bu pikiriň dünýägaraýşymy, şahsy netijelerimi we häzirki wagtda jemgyýete bolan garaýşymy doly beýan edýändigini belläsim gelýär. Gündelik durmuşda töweregimde synlaýan köp sanly fakt meni bu üýtgemeýän pikire alyp barýar. Adamlara hakyky, yhlasly durmuşdan has wirtual hödürlenen, ýalpyldawuk durmuş durmuşy täsir edýär. Şol pursaty içerde duýmagyň, ruhy çuňlugyna ýetmegiň ýerine, şol pursatyň wizual marketingi häzirki zaman adamyň iň uly betbagtçylygyna öwrülýär. Biri konserte, taryhy ýere, restorana gidýär, ýöne ruhy lezzet almak we içki baýlaşdyrmak ol ýerden arka oturýar. Esasy maksat sosial ulgam üçin "Men bärde, men üýtgeşik, men bagtly" ssenarisini döretmek, bu illýuziýany köpçülige gereksiz ornaşdyrmak. Hakykat tebigy jadysyny düýbünden ýitirdi we emeli görkeziş üçin bäsdeşlik başlandy. Gynanýan zat, hakyky durmuş eýýäm unudyldy, biz buýruklaryna görä penjiredäki ideal modeliň täsiri astynda ýaşaýarys Diýmäge het edip bilýärin: sosial platformalar indi diňe aragatnaşyk serişdesi bolman, eýsem şahsyýetiň şahsyýetini alýan suratlaryň ullakan bazaryna öwrüldi. Sanly süzgüçler, ajaýyp ýagdaýlar we galp suratlar bilen, hakyky şahsyýetimizden, kemçiliklerimiz bilen owadan tebigatymyzdan uzak bolan "profil şahsyýetini" döredýäris. Wagtyň geçmegi bilen şahsyýet bu ýalan keşbe şeýle bir ýakynlaşýar welin, oýlap tapyp diýen ýaly gurup, oňa şeýle bir endik bolýar welin, hakyky durmuşdaky kemçilikleri, içki boşluklary we gutulgysyz ýalňyzlygy bilen ýüzbe-ýüz bolanda çuňňur psihologiki sarsgynlara we depressiýa düşýär. Şekil hakykaty gizlemek wezipesini köpden bäri tamamlapdy we indi hakykatyň özüni doly ýerine ýetirdi. Şahsy pikirlerime görä, şu gün zatlary hakyky zerurlyklarymyz sebäpli däl-de, jemgyýetde görkezjek "status keşbimiz" sebäpli satyn alýarys. Telefon diňe aragatnaşyk serişdesidir, geýim diňe ýapmak zerurlygy bolmagyny bes etdi. Biz zadyň funksiýasyny satyn almaýarys, ýöne markalaryň bize satýan hyýaly, hyýaly. Obýektiň özi däl, simwoliki manysy sarp edilýär. Şekiller we ugurlar çalt täzelenýärkä, adamyň bolup bilmejek zadyna bolan içki nägileligi, hemişelik açgözligi we ruhy boşlugy şol bir tizlikde ösýär Mediýa we sanly platformalar wizual maglumatlary bize şeýle çalt, gözegçiliksiz iberýär, bu emeli akym häzirki zaman adamyň çuňňur pikirlenmek ukybyny ysmaz edýär we derňew mehanizmini düýbünden ýapýar. Okamzok, arzuw edýäris, düşünemzok, diňe wizual görkezilen suraty kabul edýäris. Ekranda peýda bolan, ýazylan, hemme zat ýeke-täk, mutlak hakykat hökmünde gizlenýär. Jemgyýet garaşsyz pikirlenýän adamlardan aýrylýar we şekillere derrew reaksiýa berýän we aňsatlyk bilen dolandyrylýan bitewi massa öwrülýär. Amerikaly alym Noam Çomskiý maglumat gözegçiliginiň we manipulýasiýa usullarynyň häzirki zaman dünýäsinde esasy güýç serişdeleriniň birine öwrülendigini aýtdy. Häzirki wagtda metbugat sanly platformalar bilen bilelikde diňe bir adaty habarlary ýetirmek bilen çäklenmän, eýsem dünýä garaýşyny, ýigrenjini, söýgüsini we köpçüligiň ugruny emeli usulda emele getirýär. Adam erkin diýip pikir etse-de, aslynda algoritmler tarapyndan gurlan ahlak kapasasynda hereket edýär Döwrebap döwletler we halkara guramalar, bir tarapdan, adam hukuklary, ýokary demokratiýa we global azatlyk düşünjelerini iň ýokary tribunadan goraýandyklaryny mälim edýärler, beýleki tarapdan dünýä syýasatynda ykdysady bähbitler çaknyşanda bu ýörelgeleri aňsatlyk bilen basýarlar we gyzyklanmalary mutlak ýörelgelerden ileri tutýarlar. Bu meselede köp mysallar getirilip bilner ... Bu ikiýüzli çemeleşme, halkara gatnaşyklar ulgamynda uly ynamsyzlygy we bulam-bujarlygy döredýär. Azerbaýjan, köp ýyllaryň dowamynda köp ejir çeken we halkara güýçleriniň bu goşa ülňüleri, kagyz ýüzünde galan gury ýörelgeler we geosyýasy bähbitler üçin halkara hukugynyň aç-açan gurbanlygy sebäpli ahlak we maddy ýitgiler çeken ýurt. Halkara guramalarynyň kararlarynyň we BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň belli kararlarynyň onlarça ýyl bäri durmuşa geçirilmändigi we dünýä derejesinde uly güýçleriň bähbitleri bilen adalatyň aýak astyna alynmagy biziň ýurdumyzyň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly adalatsyzlygydy. Bu tejribe, häzirki zaman global ulgamyň ahlak esaslarynda işlemeýändigini, diňe güýç kontekstinde işleýändigini görkezdi. Şeýle-de bolsa, häkimiýet hukugy kanunyň güýji däl-de, agdyklyk edende, adalat düşünjesi hakyky manysyny ýitirýär we gury nyşana öwrülýär. Fransuz sosiology Emile Durkheim jemgyýetiň içerki durnuklylygyny we uzak ömrüni mehaniki kanunlar däl-de, sosial raýdaşlyk we umumy ahlak baglanyşyklary bilen baglanyşdyrdy. Onuň sözlerine görä, adamlary birleşdirýän we döwleti ýaşadýan güýç diňe bir jeza mehanizmleri we kanuny kanunlar däl, eýsem şahsyýetler tarapyndan kabul edilen umumy ahlak borçnamasydyr. Häzirki wagtda bu baglanyşyk dünýä derejesinde bozulýar Häzirki döwürde dünýä ulgamynyň esasy we iň gorkunç howpy, adamlar dünýäde bolup geçýän betbagtçylyklara we gumanitar betbagtçylyklara aňsatlyk bilen öwrenişmekdir. Uruş, ölüm we açlyk baradaky habarlar her gün ekranlarda efire berilýär, adam üçin adaty bir statistika, agşamlyk naharyna tomaşa edilýän gysga lenta. Mesele dünýädäki ýigrenjiň ýokarlanmagy däl-de, eýsem ynsan rehim-şepagatynyň we duýgudaşlygynyň çalt gowşamagyndan ybarat. Sebäbi rehimdarlyk gowşasa, güýç düýbünden binamys bolýar, syýasat ahlakdan ýüz öwürýär we zalym bolýar, adam başga bir adamy diňe öz maksatlary üçin ulanyljak gural hökmünde görüp başlaýar. Betbagtçylyklara bu ahlak taýdan biperwaýlyk, siwilizasiýanyň içerki çökmeginiň iň aýdyň görkezijisidir Häzirki zaman dünýäsinde "adalat" düşünjesi edaralaryň mehaniki işjeňligine we hukuk kadalarynyň sowuk ýerine ýetirilmegine synanyşylsa-da, türk-yslam pikirinde bu hadysa hemişe ylahy we kosmiki tertip hökmünde kabul edildi. Beýik akyldar Nizami Ganjawiniň "Gizlinler hazynasy" goşgusynda sosial taýdan ezilen aýalyň güýçli hökümdar Soltan Sanjary adalatsyzlykda aýyplaýan gödek sözleri diňe bir şahyrana gymmaty taýdan öwrediji sungat sahnasy bolman, eýsem bütin dünýä ýüzlenýän türk şahsyýetiniň beýanydyr: Türkleriň şöhraty dünýä girip bilmedi Türkler öz ýurtlaryny adalat bilen ýazdylar Zalymdygyňyz, işiňiziň talanýandygy düşnüklidir Sen hindi garakçysy, türkdigiň ýalan "Türk adalaty" diýlip atlandyrylýan düşünje bu setirleriň şahyrana özenidir. Yzygiderli döwletliligiň düýp kriteriýasynyň "adalat we halkyň agzybirligi" bolandygyny yglan ediň. edýär. Bu ýerde adalat düşünjesi diňe bir dolandyryjy synpy goraýan gural däl, eýsem jemgyýeti emele getirýän ähli sosial synplaryň arasynda ahlak sazlaşygyny goramagyň mehanizmidir Bu pikiriň ontologiki kökleri beýik ýadygärligimiz "Kitabi-Dada Gorgud" eposlaryna degişlidir. Jemgyýetiň adalat prinsipini we administrasiýada halkyň hal-ýagdaýyny äsgermezlik eden Dirsa Hanyň ahlak duýduryşyny almagy we diňe ajy doýmak we halky owadanlamak bilen halkyň doga-dileglerinden soň Hudaýyň sylagy bilen sylaglanmagy tötänden däldir. Nizaminiň eserinde Soltan Sanjar we paýhasly türk zenany tarapyndan tankyt edilip, dogry ýola çagyrylan eposdaky Dirsa Han türk şahsyýetiniň hökümdaryň islegine görä jemgyýetçilik pikiriniň we adalatyň agdyklyk edýändigini görkezýär Bu ýerde esasy zat, "Türk adalaty" düşünjesiniň düýbünden ylahy we metafiziki manysyna eýe bolmagydyr. Türk döwletlilik pelsepesine görä, jemgyýetçilik-syýasy ulgamyň uzak ýaşamagynyň esasy şerti, ykdysady we harby görkezijilerden ozal, Hudaýyň söýgüsine we halkyň duýgudaşlygyna mynasyp bolmak bilen kesgitlenýär Häzirki zaman dünýämizi gurşap alan global gymmatlyk krizisi, aslynda häzirki zaman şahsyýetiniň şeýle ylahy we ruhy başlangyçdan daşlaşmagydyr “Kutadgu Bilig” atly meşhur eserinde ifusif Khas Hajib Balasagunlu döwlet dolandyryşyny diňe akyl, arassa wy consciencedan we ýokary ruhy esaslara esaslandyrdy. Sebäbi halky we döwleti sarsgynlardan goraýan we geljege alyp barýan esasy güýç, jemgyýetdäki sarsmaz ynam, adalat duýgusy we şahsyýetleri birleşdirýän umumy ahlak baglanyşygydyr. Taryh, adamzadyň ýadynda ýatdan çykmajak yz galdyrýanlaryň diňe bir maddy güýji we goşunlary däl, eýsem adamzat gymmatlyklaryny we ruhy mirasy döredýän siwilizasiýalardygyny subut edýär. Maddy güýç wagtlaýyn, ýöne ruhy esas bakydyr Şu nukdaýnazardan Milli lider Heýdar Alyýewiň öňe süren we öňdengörüjilik bilen döredilen milli döwletlilik modeli häzirki taryhymyzda aýratyn we ajaýyp çemeleşme hökmünde tapawutlanýar. Döwrebap döwlet gurluşyk işini administratiw we ykdysady özgertmeler bilen çäklendirmedi, bu prosesi paralel we milli şahsyýet, ahlak ýady, köklere baglylyk bilen ösdürdi. Beýik lider Heýdar Aliýew öz çykyşlarynda milli şahsyýetiň we ruhubelentligiň goralmagyny döwletiň we halkyň barlygynyň şerti, geljekdäki howpsuzlygynyň kepili hasaplady. Azerbaýjanlylaryň 1-nji gurultaýynda eden taryhy çykyşynda çuňňur pelsepewi düşünje bilen aýdan pikirleri, döwletçilik pelsepämiziň sarsmaz esasyny emele getirýär: "Milli degişlilik, milli kökler, milli-ruhy gymmatlyklar her bir adam üçin buýsanç çeşmesidir. Milli-ruhy gymmatlyklarymyz, däp-dessurlarymyz we beýik taryhy geçmişimiz bilen buýsanýarys." Beýik Lider milli şahsyýetini, ahlak esaslaryny we taryhy ýadyny ýitiren we global tolkunlara assimilýasiýa edilen milletiň hiç haçan syýasy we ykdysady taýdan güýçli, garaşsyz döwlet gurup bilmejekdigine gowy düşünýärdi we gursa-da, ony saklap bilmejekdigini duýdy. Döwletiň garaşsyzlygy, ruhy taýdan garaşsyzlygy we özboluşlylygy bilen başlaýar Häzirki wagtda bu strategiki, milli-ahlak syýasy ugry üýtgeýän dünýäniň talaplaryna laýyklykda has giň geosyýasy we medeni masştabda Prezident Ylham Alyýew tarapyndan üstünlikli dowam etdirilýär. Häzirki döwürde, global basyşlara we ideologiki hüjümlere garamazdan, Azerbaýjanyň milli bähbitlerini we ahlak şahsyýetini paralel we sarsmaz görnüşde goramak ugrundaky tagallalary, global gymmatlyk krizisiniň fonunda bütin dünýä üçin aýratyn ähmiýetli ösüş nusgasydyr. Sebäbi geljegiň iň uly, rehimsiz söweşi diňe bir energiýa çeşmeleri, geografiki serhetler we tehnologiki artykmaçlyklar üçin bolmaz. Bu söweş adamyň ruhy manysy, içki erkinligi üçin bolar. Ahlak esaslaryny, milli şahsyýetini goraýan we köklerine wepaly bolan döwletleri döwrebaplaşdyrmak we ösdürmek geljekdäki dünýäde has durnukly, içerki sarsmaz, has täsirli geosyýasy güýç bolýar. Taryhy köklerinden aýrylmadyk modernizasiýa, siwilizasiýany halas edip biljek ýeke-täk ahlak gala Häzirki zaman global ulgamynyň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly kynçylyklaryndan biri, adamzadyň ösüş we ösüş düşünjesini onýyllyklaryň dowamynda diňe maddy görkezijiler we sanlar esasynda gurmaga synanyşmagydyr. Ykdysady ösüş depgini, senagat potensialy, tehnologiki artykmaçlyklar we global maliýe maýasy döwletleriň artykmaçlygynyň we güýjüniň ekwiwalentiniň ýeke-täk kriteriýasyna öwrüldi. Şeýle-de bolsa, taryhy tejribeler we geçmiş siwilizasiýalaryň ykbaly muny aýdyň görkezýär maddy ösüş ruhy ösüşe paralel gitmeýän mahaly, adam ruhy taýdan ösmese, jemgyýetler çalt çişip başlaýar we içinden çüýräp başlaýar. Häzirki zaman dünýäsi şeýle krizisden we howply geçiş tapgyryndan geçýär. Ösen ýurtlaryň köpüsinde şahsyýetleriň maddy abadançylyk derejesi we tehniki rahatlygy taryhda görlüp-eşidilmedik derejede; emma şol bir wagtyň özünde maşgala institutynyň çalt gowşaşmagy, demografiki krizisler, sosial ýalňyzlyk we durmuşyň manysyny doly ýitirmek duýgusy şol jemgyýetlerde gorkunç ýaýrady. Bu hakykat, adamyň diňe ykdysady rahatlyk we mehaniki howpsuzlyk bilen hiç wagt doly bagtly bolup bilmejekdigini subut edýär. Adamyň içinde diňe ruhy gymmatlyklar bilen dolduryp boljak maddy zerurlyklardan has uly we çuň metafiziki zerurlyk bar Aristotel ýaly gadymy filosoflar bagty diňe maddy howpsuzlyk we geçiş lezzetleri bilen baglanyşdyrmandyrlar. Adamy hakyky manyda kämilleşdirýän we ony bagta çykarýan esasy güýjüň içki ahlak, deňlik duýgusy we ruhy deňagramlylykdygyna ynanýardy. Häzirki zaman global ulgamy, köplenç adamy diňe köp sarp edýän we doýmaz içki işdäsi bolan adama öwürmäge synanyşýar. Sarp etmek indi diňe ykdysady özüni alyp barşyň bir görnüşi däl, şahsyýetleri dolandyrýan durmuş taglymatyna öwrüldi. Adamlar özlerine we başgalaryna içki baýlygy we ruhy häsiýetleri bilen däl-de, eýsem maddy zatlarynyň şöhle saçmagy bilen baha berip başladylar. Bu, jemgyýetde yzygiderli nägileligi, hemişelik göripligi, çuňňur içki boşlugy döredýär. Bu amal, ýaş nesliň pikirleniş ulgamynda, dünýä garaýşynda ýatdan çykmajak, negatiw yzlary galdyrýar. Häzirki zaman ýaşlary ägirt uly maglumat akymynda we wizual täsirlerde ulalýar, ýöne hemme maglumatlar adamy akyllylaşdyrmaýar, tersine, içki arassalygy zaýalaýar. Adamlar çuňňur pikirlenmekden, okamakdan we asuda pikirlenmekden daşlaşanlarynda, dünýä metbugatynyň we manipulýasiýa platformalarynyň emosional täsirlerine has açyk we ejiz bolýarlar Global gymmatlyk krizisiniň iň agyryly we howply netijelerinden biri, jemgyýetiň esasyny düzýän maşgala edarasynda özüni görkezýär. Taryhyň dowamynda maşgala adamyň ilkinji ruhy mekdebi, şahsyýetiň emele gelen mukaddes ýeri hasaplanýar. Adamyň wy consciencedany, jogapkärçilik duýgusy, rehimdarlyk we başgalara hormat goýmak, esasan, sagdyn ene-atalyk gatnaşyklarynyň fonunda maşgala gurşawynda emele gelýär. Häzirki döwürde radikal indiwidualizmi we egoistligi aşa köpeltmek maşgala gatnaşyklaryny gowşadýar we maşgala düşünjesini yzda goýýar. Adamlar umumy jogapkärçilikden gaça durup, diňe wagtlaýyn rahatlyklary hakda pikir edýärler. Indiwidualizm mutlak gaýa öwrülende, jemgyýetdäki raýdaşlyk pese gaçýar we jemgyýet şahsyýetleriň biri-biri bilen gizlin söweşýän rehimsiz meýdançasyna öwrülýär. Ynam duýgusy gowşasa, jemgyýet içerde bölünip başlaýar. Sebäbi diňe bir güýçli goşunlar we döwletleri yzygiderli saklaýan kämil maliýe ulgamlary däl. Döwletiň uzak ömri we sarsmazlygy üçin ahlak sütünleri, halkyň döwlete bolan sarsmaz ynamy we adalaty bolmaly. Kanunlaryň agyrlygy we jezalaryň agyrlygy, ahlaksyz jemgyýeti halas etmek üçin elmydama güýçsizdir Şonuň üçin adamzat diňe ykdysady görkezijilere we tehnologiki artykmaçlyklara esaslanýan dünýä modeliniň uzak möhletli we dowamly hasap edilip bilinmejekdigine çuňňur düşünmeli. Ösüş adamy ruhy taýdan gowşadýan, maşgalany içinden weýran edýän, ruhy taýdan ýok edýän, adamyň içindäki wy consciencedan sesini dymdyrýan bolsa, bu ösüş siwilizasiýany ýokarlandyrmaýar, diňe uly ýykylmagyny wagtlaýyn yza süýşürýär. Ruhy we wy consciencedanyny ýitirýän siwilizasiýalaryň iru-giç maddy güýjüni we syýasy güýjüni ýitirjekdigini taryh birnäçe gezek subut etdi. 21-nji asyrda adamzadyň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly we iň ykbal meselesi, täze dünýä tertibiniň tehniki parametrleri däl-de, eýsem bu düzgüniň sarsmaz ahlak binýady we global wy consciencedany. Adamyň atomy bölüp, kosmoslary basyp alyp, emeli intellekt döredip bilşi ýaly, içki dünýäsindäki ýigrenji we egoistligi ýok edip, ruhy arassalygyny şol bir görnüşde goramagy başarmaly. Adam ruhy taýdan gorap saklamak bilen tehnologiýany we güýji dolandyryp bilýän bolsa, hökman iň agyr global krizislerden we çukurlardan çykmagyň we ajaýyp geljegiň ýoluny tapyp biler Häzirki zaman dünýäsiniň ýüzbe-ýüz bolýan global gymmatlyk krizisiniň fonunda, Azerbaýjanyň taryhy ýeňşine diňe harby we syýasy üstünlik hökmünde baha bermeli däl. Bu oryeňiş hem milli şahsyýetiň, taryhy ýadyň, ruhy jebisligiň we döwlet-halk agzybirliginiň baýramydy. 44 günlük Watançylyk urşy milli ruhuny, ahlak esaslaryny we taryhy adalat duýgusyny gorap saklan adamlaryň hatda iň çylşyrymly geosyýasy şertlerde-de özygtyýarly erkini üpjün etmäge ukyplydygyny görkezdi Azerbaýjanyň taryhy ýeňşi döwletiň hakyky güýjüniň diňe ykdysady çeşmeler ýa-da harby tehnologiýalar bilen kesgitlenmeýändigini ýene bir gezek subut etdi. Adamlaryň milli özboluşlylygy, döwletine bolan ynamy, ahlak raýdaşlygy we umumy bir maksada birleşmek ukyby geosyýasy güýçleriň esasy strategiki sütünlerinden biridir. Hut şu ruhy bitewilik, global syýasy basyşlar, goşa standartlar we köp ýyllyk adalatsyzlyk sebäpli Azerbaýjanyň sarsmagyna ýol bermedi 21-nji asyrda geljegiň iň durnukly we täsirli döwletleri milli we ahlak gymmatlyklaryny goramak bilen ösýän döwletler bolar. Azerbaýjanyň taryhy ýeňşi, milli şahsyýetine, ahlak ýadyna we taryhy adalat ýörelgesine bil baglaýan adamlary gowşatmagyň mümkin däldigini bütin dünýä görkezdi. Sebäbi ahlak bitewiligine esaslanýan döwletlilik modeli häzirki we geljekdäki ýaly esasy geosyýasy güýç faktorlaryndan biridir