"Doganlar" - "tingiwopis näme diýýär"

Bu gezek "tingiwopis näme diýýär" sütüniniň myhmany, ADPU-nyň ýanyndaky Azerbaýjan döwlet pedagogika kollejiniň mugallymy, sungat tankytçysy Emil Agaýew. Söhbetdeşimiz bilen meşhur suratkeş Pol Kliniň “Doganlar we uýalar” eseri barada söhbet etdik Pol Kleý 20-nji asyryň häzirki zaman sungatynyň iň möhüm wekillerinden biri hasaplanýan Şweýsariýa-German suratkeşi, grafika dizaýneri, pedagog we teoristdir. Kakasy aýdym-saz mugallymy, ejesi ussat sazanda, şonuň üçin Kleý çagalykdan aýdym-saz we sungat gurşawynda önüp-ösdi. Youthaşlygynda aýdym-saz bilen meşgullanmak mümkinçiligine eýe bolsa-da, soňra şekillendiriş sungatyny saýlap aldy we okuwyny Germaniýada dowam etdirdi. Kleý ilki adaty akademiki surat eserini öwrense-de, wagtyň geçmegi bilen öz çeper dilini ösdürdi. Döredijiligi diňe bir stil bilen çäklenmeýär; eserlerinde ekspressionizm, kubizm, sýurrealizm, abstrakt sungat we simwolizm elementleri birleşýär Pol Kleýiň eseriniň esasy aýratynlyklaryndan biri, onuň reňk we çyzyk aýratynlygydyr. Sungatyň hakykatyň nusgasyny döretmek üçin däl-de, eýsem adamyň içki dünýäsini we göze görünmeýän duýgulary açmak üçin bardygyna ynanýardy. Şonuň üçin eserlerindäki şekiller köplenç ýönekeýleşdirilýär, simwoliki we çagalaryň suratlaryny birneme ýada salýar. Emma bu ýönekeýlik ýüzleýdir; eserleriniň aňyrsynda çylşyrymly filosofiki we emosional many ulgamy bar Kli mugallymçylyk işleri bilen hem tanalýar. Bauhaus mekdebinde sapak berdi, şol ýerde reňk, görnüş we kompozisiýa baradaky nazary pikirlerini ösdürdi. Soňra eden leksiýalary häzirki zaman sungat teoriýasynyň möhüm çeşmelerinden birine öwrüldi. Aýdym-sazyň täsiri onuň döredijiliginde aýdyň duýulýar. Kleý reňkleri we görnüşleri aýdym-sazda ritm we sazlaşyk hökmünde kabul edipdir we kompozisiýalaryny wizual saz prinsipinde gurupdyr. Şol sebäpli ritm, gaýtalanma we içerki dinamika eserlerinde möhüm rol oýnaýar. Pol Kleý içerki dünýäni, adamyň pikirlerini we duýgularyny abstrakt we simwoliki dilde häzirki zaman sungatynda täze derejä çykaran suratkeşleriň biri hasaplanýar. Onuň eserleri häzirki wagtda dünýäniň iň abraýly muzeýlerinde saklanýar we öwrenilýär Näme üçin hudo? Nik bu mowzuga ýüzlendi? Pol Kleý tötänleýin "Doganlar we uýalar" mowzugyny saýlamady. Bu mowzuk arkaly, diňe bir maşgala gatnaşyklaryny däl, eýsem ruhy baglanyşyk, ýakynlyk, özara täsir we umuman adamlaryň arasyndaky içki aragatnaşyk ideýasyny hem beýan etmäge synanyşdy. Kleýiň eserinde adam şekili köplenç hakyky portret hökmünde däl-de, içki duýgularyň, emosional ýagdaýlaryň we pikir prosesleriniň nyşany hökmünde görkezilýär. Şonuň üçin bu eserdäki "dogan" we "aýal dogan" düşünjeleri diňe bir biologiki garyndaşlygy däl, eýsem biri-biriniň üstüni ýetirýän, bir çeşmeden gelip çykýan, ýöne dürli keşpleri bolan iki adamyň gatnaşyklaryny hem aňladyp biler Eserde sanlaryň ýakyn ýerleşdirilmegi we görnüşleriň özara täsiri olaryň aýrylmazlygyny nygtaýar. Adaty maşgala sahnasyny döretmegiň ýerine, hudo .nik wizual dil arkaly adamlaryň arasyndaky görünmeýän emosional baglanyşyklary görkezmäge synanyşýar Bu eser häzirki wagtda Berggruen muzeýiniň ýygyndysynda saklanýar we görkezilýär. Muzeý esasanam 20-nji asyryň modernizmi we awangard sungatynyň mysallary bilen tanalýar. Pol Kleýiň bu eseriniň şol ýygyndyda ýerleşdirilmegi häzirki zaman sungatynyň taryhynda ähmiýetini görkezýän mysallardan biridir Eserde şekillendirilen gahrymanlary aýratyn suratlandyryp bilersiňizmi? Bu eserdäki şekiller adaty portret ýörelgelerine laýyklykda gurulmaýar; has simwoliki we psihologiki häsiýetli wizual görkezijiler hökmünde görkezilýär. Bu ýerde hudo .nik adamyň daşky görnüşiniň takyk beýanyndan daşlaşyp, içki dünýäni, emosional ýakynlygy we şekilleriň gatnaşyk ulgamyny öňe sürýär. Pol Kleýiň umumy döredijilik stiline laýyklykda bu çemeleşme, adam şekilini daşarky meňzeşlik däl-de, içki many göteriji hökmünde görkezýär. Eserdäki iki esasy şekil, ilkinji seredişde ýönekeýleşdirilen we birneme abstrakt ýaly görünýär. Şeýle-de bolsa, bu ýönekeýlik olaryň manysyny peseltmeýär; tersine, tomaşaçylara şekilleri erkin düşündirmäge mümkinçilik berýär. Suratlaryň biri-birine ýakyn ýerleşdirilmegi diňe bir fiziki däl, eýsem olaryň arasynda emosional we ruhy baglanyşygyň bardygyny görkezýär. Featuresüz keşplerinde we şekilleriň beden gurluşynda hakyky jikme-jikliklerden ýüz öwürmek, daşky görnüşden içki ýagdaýa gönükdirýär. Kleý üçin bu adamyň kimdigini görkezmekden has köp adamyň duýýandygyny we nähili baglanyşýandygyny görkezmek hakda möhümdi. Şonuň üçin sanlar birneme asuda, statiki we oýlanyşykly täsir edýär Eserdäki şekilleriň arasynda wizual ritm hem bellärliklidir. Setirleriň ugry, formalaryň gaýtalanmagy we şekilleriň kompozisiýa ýerleşdirilmegi olaryň tutuşlygyna böleklerdigini görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, her bir gahryman öz aýratynlygyny saklaýar. Bu, adam gatnaşyklarynda ýakynlygyň we şahsyýetiň arasyndaky deňagramlylygy görkezýän möhüm çeper pursat Işde reňk çözgüdi nähili? Pol Kliniň “Doganlar we uýalar” eserinde reňk çözgüdi kompozisiýanyň emosional we many ýüküni emele getirýän esasy çeper gurallardan biridir. Bu ýerde suratkeş diňe bir bezeg elementi hökmünde däl-de, eýsem şekilleriň içki ýagdaýyny, gatnaşyklaryň tebigatyny we eseriň umumy atmosferasyny görkezýän wizual dil hökmünde ulanýar. Esere seredeniňde ilkinji göze ilýän aýratynlyk, reňkleriň gaty gapma-garşylyk döretmezligi, tersine, biri-biri bilen sazlaşykly birleşip, asuda we oýlanyşykly duýgy gurşawyny döredýär. Eserde agdyklyk edýän ýyly we ýumşak sesler tomaşaçyda ýakynlyk, rahatlyk we içki sazlaşyk duýgusyny döredýär. Reňkleriň bu görnüşi tötänleýin däl ýaly; sebäbi eseriň mowzugy maşgala gatnaşyklary we emosional baglanyşyk bilen baglanyşykly. Pol Kleý adamlara gahrymanlaryň biri-birine bolan gatnaşygyny reňkler arkaly gönüden-göni görkezmezden duýmaga synanyşýar. Bu ýerde reňkler sanlary aýyrmak üçin däl-de, olary bir duýgy giňişliginde birleşdirmek üçin ulanylýar. Reňk geçişleriniň ýumşaklygy eserde asuda ritm döredýär we tomaşaçylaryň nazaryny kompozisiýanyň içinde erkin hereket etmäge mümkinçilik berýär. Sharpiti gapma-garşylyklaryň ýoklugy eseriň içki deňagramlylygyny saklaýar we emosional dartgynlylygyň ýerine pikire gönükdirilen atmosfera döredýär. Bu aýratynlyk Pol Kliniň işine mahsusdyr; reňk güýjüni ýokary tersine däl-de, sesleriň özara baglanyşygy we ritmiki sazlaşygynda gördi Eartheri we tebigy kölegeleri ýada salýan reňkler hem eserde aýratyn rol oýnaýar. Bu heňler şekillere durnuklylyk, yhlas we tebigy ýakynlyk duýgusyny berýär. Şol bir wagtyň özünde, reňkleriň düýbünden açyk ýa-da düýbünden garaňky däldigi kompozisiýada emosional deňagramlylygy döredýär. Suratkeş tomaşaçyny belli bir bölege mejbur etmeýär, tersine, esere aýratyn düşünmäge mümkinçilik berýär. Pol Kleý üçin reňk diňe bir görünýän ýüzüň häsiýeti däl, eýsem içki energiýanyň beýanydy. "Doganlar we uýalar" eserinde reňkler gahrymanlaryň psihologiki ýagdaýyny we olaryň arasyndaky görünmeýän emosional baglanyşygy duýmagyň serişdesine öwrülýär. Bu ýerde reňkleriň asuda we ritmiki gurluşy adam gatnaşyklarynyň çylşyrymlylygyny mylaýym we şahyrana görnüşde görkezýär. Eseriň reňk çözgüdi diňe bir gözelligi döretmeýär; gahrymanlaryň arasyndaky emosional ýakynlygy, içki sazlaşyk duýgusyny we adam gatnaşyklarynyň asuda, ýöne çuňňur tebigatyny tomaşaçylara çeper görnüşde berýär; Siziň pikiriňizçe bu surat bize näme diýýär? Pol Kliniň “Doganlar we uýalar” eserine şahsy göz aýlasam, ilki bilen daşarky gatnaşyklar däl-de, adam gatnaşyklarynyň içki taraplary hakda pikirlenmegi ýatladýar. Eserde gahrymanlar hakykatdanam görkezilmese-de, olaryň arasynda göze görünmeýän, ýöne duýgy ýakynlygy bar. Bu aýratynlyk eseri diňe maşgala düzümi bolmakdan has giň manyda adam gatnaşyklarynyň çeper keşbine öwürýär Tablisanyň iň täsirli taraplarynyň biri hemme zady aç-açan görkezmeýär diýip pikir edýärin. Suratkeş tomaşaçylara taýyn jogap bermeýär; tersine, her kime esere öz duýgulary we tejribeleri arkaly täzeden düşünmäge çagyrýar. Şekilleriň ýönekeýleşdirilen we simwoliki gurluşy, adam gatnaşyklarynyň gymmaty daşky görnüşde däl-de, eýsem özara düşünişmekde, duýgy taýdan baglanyşykda we göze görünmeýän ruhy baglanyşyklarda bolýar diýen düşünje berýär. Bu esere seretseň, asuda, ýöne çuňňur gepleşik duýulýar. Bu ýerde hereket az, ýöne içerki dinamika güýçli. Suratlaryň arasynda aç-açan emosional aňlatma bolmasa-da, olaryň biri-birine ýakynlygy ynam, agzybirlik we özara goldaw duýgusyny döredýär. Bu eser meniň üçin käwagt iň güýçli gatnaşyklaryň söz bilen däl-de, sessiz düşünmek arkaly gurulýandygyny görkezýär Eseriň bize aýdýan esasy pikirlerinden biri, adam ömrüniň diňe şahsy barlykdan ybarat däldigi; adam gatnaşyklary, baglanyşyklary we umumy duýgulary bilen emele gelýär. Pol Kliburada dogan we dogan düşünjesini belli bir maşgala gatnaşygy hökmünde däl-de, eýsem biri-birine ýakyn adamlaryň umumy nyşany hökmünde hödürleýär. Şol sebäpli eser her bir tomaşaçy üçin başga manylaryny döredip biler Bu eser häzirki zaman adamlary üçin hem degişli habary berýär. Häzirki döwürde adamlaryň arasyndaky aragatnaşyk artsa-da, içki ýakynlyk we emosional baglanyşyk käwagt gowşaýar. "Doganlar", gatnaşyklaryň gymmaty diňe bir bile bolmakda däl, eýsem birek-biregi duýmak we düşünmekde-de ýatladýar. Meniň pikirimçe, bu eser ýakynlyk, emosional baglanyşyk, sessiz düşünişmek we adam gatnaşyklarynyň görünmeýän çuňlugy hakda şahyrana we pikir dörediji sungat eseri. Ol tomaşaçylara diňe bir seretmegi däl, eýsem duýmagy we pikirlenmegi hem hödürleýär