Ereerewanyň täze syýasy taglymaty - Garabag hereketini ret etmek we konstitusiýa üýtgetmesi - SÖENTGI

Ermenistanda 7-nji iýunda geçiriljek saýlawlaryň golaýlamagy bilen içerki syýasy ýagdaý has çylşyrymlaşdy. Bir tarapdan oppozisiýa, beýleki tarapdan ybadathana we diaspora premýer-ministr Nikol Paşinýana garşy dürli kampaniýalar alyp barýar we saýlawda ýeňiş gazanmak üçin koalisiýa gurýarlar. Şeýle-de bolsa, Ermenistanda geçirilen pikir soralyşyklar dolandyryjy "Raýatlar şertnamasy" partiýasynyň reýtinginiň oppozisiýanyň derejesinden has ýokarydygyny we saýlawlarda ýeňiş gazanmak mümkinçiliginiň has ýokarydygyny görkezýär. Premýer-ministriň topary bu saýlawlara sebit üçin has real we peýdaly şygar, parahatçylyk we ykdysady integrasiýa şygary bilen goşulýar. Bu, ýönekeý ermeni saýlawçysynyň ýüregi hakda-da gürrüň berýär Soňky günlerde premýer-ministriň we beýleki resmileriň Azerbaýjan bilen parahatçylyk barada yzygiderli habarlar we beýanatlar bermegi tötänden däldir. Bu, sebitdäki hakykatlaryň görkezmeleri we içerki syýasy deňagramlylygyň üýtgemegi bilen baglanyşykly. Uruşdan soňky döwürde sebitde ýüze çykýan hakykatlaryň fonunda dolandyryjy topar öňki maksimalist çemeleşmeleriň indi işlemejekdigine we has real, netijelere gönükdirilen syýasaty alyp barmagyň howa we suw ýaly möhümdigine düşündi. Şol bir wagtyň özünde ykdysady faktorlary hem äsgermezlik edip bolmaz. Uzak möhletleýin gabawyň elementleri, maýa goýumlarynyň ýoklugy we sebit taslamalaryndan daşda galmak töwekgelçiligi aragatnaşyklaryň açylmagyna we Azerbaýjan bilen gatnaşyklaryň kadalaşmagyna Ermenistan üçin ösüş strategiýasynyň esasy sütüni boldy. Resmi Irawan, Azerbaýjan we Türkiýe bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmazdan hiç hili ösüş barada gürleşip bolmajakdygyna eýýäm düşünýär. Aboveokarda belläp geçişimiz ýaly, Ermenistanyň içerki syýasatynda dartgynlyk we syýasy göreş bar. Russiýanyň täsir çäginde galmak isleýän güýçleriň esasy maksady, parahatçylyk prosesini haýallatmak we ereerewany Moskwanyň orbitasyna gaýtarmak. Munuň üçin käbir sabotaj çärelerinden saklanmajakdyklary barada signal berildi. Sebäbi olar üçin dartgynlyk we bulam-bujarlyk olaryň barlygyny goramaga hyzmat edýär Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýanyň soňky beýanatlaryna parahatçylyk gün tertibine hem garamaly. Ermeni hökümetiniň başlygynyň sözleri resmi Bakuda parahatçylyga ygrarlylyk we içerki tomaşaçylara gönükdirilen habar. Jarnamada köp habar bar, olaryň iň möhümlerinden biri "täze konstitusiýa Garaşsyzlyk Jarnamasyna salgylanmaly däldir". Paşinýanyň bu tezisine ses bermegi, sebitde emele gelen täze syýasy we hukuk hakykatlarynyň gijikdirilen, ýöne gutulgysyz ykrar edilmegi hökmünde baha berilmelidir. Sebäbi Azerbaýjanyň Ermenistan bilen parahatçylyk şertnamasy üçin kanuny talaplaryndan biri bu makalanyň aýrylmagydy. Azerbaýjan bilen dowamly parahatçylygy gazanmak üçin Ermenistanyň kanuny esaslarynda territorial talaplar üçin esas döredýän düzgünleriň ýok edilmegi prinsip şerti hökmünde öňe sürüldi we bu pozisiýa halkara hukugynyň kadalaryna we ýörelgelerine esaslanýanlygy sebäpli gaty ýerlikli boldy. Hususan-da, Ermenistanyň Garaşsyzlyk Jarnamasyndaky Azerbaýjanyň territoriýalaryna talap hökmünde gytaklaýyn düşündirilip bilinjek düzgünler parahatçylyk şertnamasynyň baglaşylmagyna çynlakaý hukuk we syýasy päsgelçilik bolup hyzmat etdi. Birnäçe wagtdan bäri nägilelik bildirýän Ermeni hökümeti sebitdäki güýç deňagramlylygyna, syýasy hakykatlara, geosyýasy atmosfera dogry baha berdi we ýurduň bähbitleriniň we barlygynyň has real nukdaýnazardan çemeleşiljekdigine göz ýetirdi. Netijede, ereerewanyň bu ugurdaky ädimleri diňe iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmak bilen çäklenmän, Günorta Kawkazda durnuklylygy, parahatçylygy we abadançylygy üpjün etmäge hem goşant goşýar Ermeni syýasatçysynyň beýanatlarynda ýene bir möhüm nokat, Garabag hereketi baradaky pikiri: "Garabag hereketini dowam etdirsek, bu Azerbaýjan bilen konflikti täzeden başlarys diýmekdir. Azerbaýjan bilen konflikti täzeden başlasak, parahatçylygyň mümkin däldigini aňladýarys. Ilki bilen, bu pikirleriň Paşinýan tarapyndan soňky döwürde birnäçe gezek aýdylandygyny we aslynda Ermenistanyň geljekki strategiki ugruny kesgitleýän syýasy taglymatdygyny belläliň. Sebäbi konstitusiýa üýtgetme meselesiniň düýbünde bu herekete garşy bir düşünje bar. Sebäbi Garaşsyzlyk Jarnamasyna ýüzlenmek aslynda Garabag hereketiniň ideologiki dowamyny aňladýar. Bu Bakuwyň resmi gyzyl çyzygy, sabyr käsesiniň dolmagyny aňladýar. Paşinýan Bakuwda şeýle ýagdaýa düşdi nähili reaksiýa görkezip biljekdigine gowy düşünýär, ýöne şol bir wagtyň özünde şeýle ýagdaýyň Azerbaýjan bilen çaknyşyk töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygyny we parahatçylyk umydyny täzeden başlaýandygyny bilýär. Saýlawdan öň ähli aktýorlara habar iberdi we muňa berk garşydygyny görkezdi Şol bir wagtyň özünde, bu beýannamanyň başga bir syýasy habary içerki diňleýjilere gönükdirilendir. Öňki hökümet bilen baglanyşykly, revanhistik ritorikany saklamaga synanyşýan we daşary ýurt täsir merkezleri bilen arabaglanyşykdaky şahsyýetler hakda aýdýarys. Olaryň biri, Kremle ýakynlygy bilen tapawutlanýan Robert Koçaryan, beýlekisi bolsa Kremliň emeli hemrasy hökmünde ykdysady güýji bolan Samwel Karapetýan. Paşinýan bu adamlara we howandarlaryna köne modeliň eýýäm başa barmandygyny we ony janlandyrmaga synanyşýandygyny Ermenistan üçin täze töwekgelçiliklerden başga zat wada bermeýär. Bu güýçleriň parahatçylyk prosesini haýallatmak, jemgyýetçilik pikirini dolandyrmak we ýurdy konflikt derejesine çykarmak baradaky dürli synanyşyklarynyň fonunda Paşinýanyň gödek sözleri hem syýasy erkiň görkezijisidir. Şol bir wagtyň özünde, Paşinýan saýlawçylaryna rewançistleriň galkynyşynyň we Garabag hereketiniň dowam etmeginiň täze söweşe sebäp bolup biljekdigi barada habar iberýär. 2020-nji ýyldaky söweşi ýatdan çykaryp bilmeýän ýönekeý ermeni raýaty üçin bu aýdyň habar. Saýlawda kime ses berjekdigi, geljekdäki ykbalyny kesgitlär Mentionedokarda belläp geçişimiz ýaly, Paşinýanyň bu sözleri daşary ýurtly aktýorlara-da ýüzlenýär. Ereerewan indi bolşy ýaly geosyýasy bäsleşigiň guraly bolmak islemeýär we içerki syýasatda Kreml bilen baglanyşykly täsir mehanizmlerine garşy has açyk pozisiýa görkezýär. 2020-nji ýyldaky söweş Garabag hereketiniň ady bilen alnyp barylýan syýasatyň Ermenistany harby, syýasy ýa-da ykdysady nukdaýnazardan durnukly netijä getirmeýändigini görkezdi, tersine, bu izolýasiýa we garaşlylyga sebäp boldy. Beýleki tarapdan, Azerbaýjan parahatçylyk üçin kanuny esaslar boýunça territorial talaplary öňe sürmek baradaky pozisiýasynyň üýtgemeýändigini we prinsipialdygyny görkezdi. Şol bir wagtyň özünde sebitde ykdysady integrasiýa üçin mümkinçilikler peýda boldy we parahatçylyk meýilnamasy bilen ösdürilip bilner. Paşinýanyň şu gün şeýle sözlemegine sebäp bolýan sebäpler. Premýer-ministr weýran ediji täsirleri we şowsuz syýasy taglymatlary ret etmek bilen parahatçylyk we integrasiýa ýoluny saýlajakdygyny ýa-da şol güýçleriň täsiri astynda galmak bilen täze konfliktler we ýitgiler töwekgelçiligini aljakdygyny gowy bilýär. Şunuň bilen baglylykda, aýdylan pikirler Paşinýanyň parahatçylyk baradaky düşünjesiniň aýdyň beýany, sebitiň üýtgän geosyýasy binagärligine uýgunlaşmak üçin hasaplanan real, pragmatiki we konseptual çemeleşme hökmünde çykyş edýär Ermenistanyň premýer-ministriniň beýanatlarynda Azerbaýjan we Türkiýe bilen gatnaşyklarda üçünji taraplaryň araçylyk modelinden ýüz öwürmek we göni gepleşikleri saýlamak baradaky pikir resmi ereerewanyň daşary syýasat ugrunda we pelsepesinde düýpli üýtgeşmeleriň bolýandygyny subut edýär. Birnäçe ýyl ozal Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew göni gepleşikleriň möhümdigini we üçünji taraplar bolmazdan has konstruktiw gepleşiklere we netijelere ýetmegiň mümkinçiligini aýtdy. Ermenistanyň premýer-ministri bu hakykata hatda giç düşünip, uzak ýyllaryň dowamynda araçy modeliň gepleşikleriň netijeliligini gowşadýandygyny, hakyky netijelere ýetmegiň kynlaşýandygyny we parahatçylyk etabynyň haýal ösýändigini kabul etdi. Üçünji taraplaryň öz geosyýasy gyzyklanmalary, sebitdäki düşünjeler we täsir mümkinçilikleri hökmany suratda Günorta Kawkazda uzak möhletli durnuklylygyň döremegine päsgel berýän obýektiw araçylyk däl-de, bäsdeşlik guralyna öwrüldi. Resmi ereerewanyň göni gepleşiklere geçmek kararyna özbaşdak karar bermek baradaky talaplary güýçlendirmek, daşarky täsirleri azaltmak we netijelere gönükdirilen diplomatiýa geçmek hökmünde hem görmek bolar Şol bir wagtyň özünde, Ermenistanyň sebit hyzmatdaşlygy platformalary, esasanam "3 + 3" platformasy baradaky aýdanlary tötänleýin däldir. Bu format, aslynda sebitdäki ýurtlaryň üsti bilen sebitdäki meseleleri çözmäge, daşarky päsgelçilikleriň täsirini azaltmaga gönükdirilendir. Paşinýanyň bu platforma baradaky aýdanlary, Ermenistanyň sebitara hyzmatdaşlygy alternatiw ösüş modeli hökmünde eýýäm kabul edip başlandygyny görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, bu çemeleşme Azerbaýjanyň uzak wagtdan bäri öňe sürýän aragatnaşyk liniýalarynyň açylmagyna, ykdysady integrasiýa we özara peýdaly hyzmatdaşlyk başlangyçlaryna gabat gelýär Şonuň üçin ereerewanyň täze ritorikasy we amaly ädimleri Ermenistanyň gapma-garşylyk syýasatlaryndan kem-kemden ýüz öwürýändigini we sebitde hödürlenýän ähli möhüm taslamalara we platformalara gatnaşmaga, üstaşyr mümkinçiliklerden peýdalanmaga, ykdysady girdeji gazanmaga we iň esasysy durnukly asuda şertlerde ösmäge gönükdirilen pragmatiki kursy saýlaýandygyny görkezýär. Bu, umuman Günorta Kawkazda täze hyzmatdaşlyk arhitekturasynyň emele gelmegi üçin möhüm esas döredýär Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr