Gapymyzy kakýan global howp

Soňky ýyllarda howanyň nähili üýtgändigini hemmämiz bilýäris. Gyş gelýär, ýöne garaşýan sowuk we hasylly garlar ýykylmaýar. Tomus gelende, adaty bolmadyk yssy dem almagy kynlaşdyrýar. Bu diňe bir tebigatyň hyjuwy däl, eýsem global howanyň üýtgemegi, tutuş dünýä we sebitimiz üçin iň uly kynçylyk Howanyň üýtgemegi uzak Antarktidadaky buzluklaryň eremegi bilen çäklenmeýär. Bu amal, her birimiziň gündelik durmuşymyza, stolumyza gelýän çörege, içýän suwumyza we dem alýan howamyza gönüden-göni täsir edýär. Geografiki ýerleşişi sebäpli Azerbaýjan bu global krizisden iň köp ejir çeken we geljekde ejir çekmegini dowam etdirip biljek ýurtlaryň arasynda. Geliň, biziň ýurdumyz üçin meseläniň döreden hakykatlaryna bilelikde seredeliň Suw baýlyklarymyzyň azalmagy Iň uly duýduryş suw ýetmezçiligi. Goňşy ýurtlar bilen deňeşdirilende suw çeşmeleri taýdan gowşak sebit. Mundan başga-da, ýerüsti suw baýlyklarymyzyň takmynan 70% -i ýurduň daşyndan, goňşy döwletlerden gelýär. Soňky ýyllarda Kura we Araz derýalarynyň derejesiniň nähili peselendigini hemmämiz agyr ýürek bilen synlaýarys. Tomus aýlarynda Kura derýasynyň käbir ýerlerinde suw şeýle bir azalýar welin, hatda deňiz suwy hem derýanyň düýbüni doldurýar. Bu agyz suwy bilen üpjün edilmegine we müňlerçe gektar meýdany suwarmaga çynlakaý päsgelçilik döredýär. Daglarymyza ýagýan gar mukdary ýylsaýyn azalýar. Gar eremese, derýalarymyzy iýmitlendirjek çeşmeler hem gurar. Suw ýok bolsa, durmuş howp astyndadyr. Azerbaýjanyň ilatynyň köp bölegi sebitlerde ýaşaýar we ekerançylykdan gazanç edýär. Howanyň gyzmagy we ygalyň azalmagy topragyň öndürijiligine gönüden-göni täsir edýär Suw azalýar we howa gyzýar, toprak çalt duzlanýar we ulanyp bolmaýar. Bu ýagdaýda öndürijilik peselýär. Galla, pagta, miwe we gök ekin meýdanlary suwsuzlyk sebäpli gurap barýar. Bu bazardaky bahalaryň ýokarlanmagyna we ýerli önümleriň peselmegine getirýär Käwagt birnäçe aýlap ýagyş ýagmaýar, birden güýçli suw joşmasy we doň birnäçe minutda bütin ekinleri ýok edýär. Haçan-da daýhan eken hasylyny görüp bilmese, bu diňe bir oňa däl, eýsem tutuş ýurduň azyk üpjünçiligine-de täsir edýär Hazar deňziniň çyzgysy Bakuwyň we Abşeronyň nyşany bolan Kaspi deňzi, gözümiziň öňünde ýitip barýan gözellik hem howanyň üýtgemeginiň pidasy bolýar. Soňky ýyllarda deňiz kenaryna gelen her bir adam, suwuň näçeräk azalandygyna şaýat boldy. Kenarýaka gaýalar we gümmezler doly gurady. Munuň esasy sebäbi, Hazar deňzini iýmitlendirýän Wolga ýaly uly derýalarda temperaturanyň ýokarlanmagy we suwuň azalmagy netijesinde deňiz suwunyň çalt bugarmagydyr. Hazar deňzini çyzmak diňe bir wizual mesele däl. Bu deňiz durmuşynyň, esasanam bekre balygynyň we möhürleriniň ýok bolmagyna howp salýar. Şol bir wagtyň özünde portlaryň we deňiz ulaglarynyň işine uly zyýan ýetirýär. Şäherlerimiz we ýylylyk tolkunlary Bakuwda we beýleki uly şäherlerde howanyň üýtgemegini gaty duýýarys. Tomus aýlarynda, binalaryň we asfaltyň ýylylygy siňdirmegi netijesinde şäherlerde çydap bolmajak ýylylyk döredilýär. Biz oňa "ýylylyk tolkunlary" diýýäris. Bu temperaturalar, esasanam garrylar, çagalar we ýürek-damar keseli adamlar üçin saglyga çynlakaý howp salýar. Kondisionerleriň üznüksiz işlemegi elektrik energiýasyna bolan islegi ýokarlandyrýar, bu bolsa öz gezeginde energiýa ulgamyna goşmaça ýük berýär Azerbaýjan döwleti näme edýär? Oururdumyz bu howpy bilýär we dünýä derejesinde söweşe işjeň gatnaşdy. Azerbaýjan parnik gazlarynyň zyňyndylaryny, ýagny howany hapalaýan galyndylaryň mukdaryny azaltmagy öz üstüne aldy. Şol sebäpli biziň ýurdumyzda “ýaşyl energiýa” geçiş çaltlaşdy. Garabag we Gündogar Zangezur sebitleri, şeýle hem Nakhivan "ýaşyl energiýa" zolaklary diýlip yglan edildi. Bu ýerde gün we ýel elektrik stansiýalary gurulýar. Derýalarda kiçi gidroelektrostansiýalar dikeldilýär. Maksat elektrik öndürilende az nebit we gaz ulanmak we tebigata zyýan ýetirmezlik. Şeýle hem, ýurtda suw ýitgileriniň öňüni almak üçin ýer kanallary gysylýar we häzirki zaman damjalaýyn suwaryş ulgamlaryna geçmek höweslendirilýär Şahsy adamlar hökmünde näme edip bileris? Käwagt bize howanyň üýtgemegi uly ýurtlaryň we zawodlaryň problemasy bolup görünýär we ýönekeý adamlaryň bu barada edip biljek zady ýok. Emma bu nädogry pikir. Her birimiziň alyp biljek kiçijik ädimlerimiz, uly üýtgeşiklik goşup biler. Gündelik durmuşymyzda näme üýtgedip bileris? Suw we elektrik toguny az ulanmaly. Bu hem býudjetimiz üçin, hem tebigat üçin peýdalydyr. Az plastik gaplary ulanmak maslahat berilýär. Plastiki haltalar we gaplar daşky gurşawy hapalaýar we döwülende zäherli gazlary daşky gurşawa çykarýar. Greenaşyllygy köpeltmek möhümdir. Agaçlar planetamyzyň öýkenidir. Ekilen her bir agaç howany arassalamagy we pes temperaturany aňladýar Geljegimiz elimizde. Howanyň üýtgemegi biziň gapymyzda däl, eýýäm öýümiziň içinde. Häzirki wagtda her kim ajaýyp tebigaty, hasylly topragy we geljekki nesilleriň durmuşyny goramak üçin jogapkärçilik çekmeli. Tebigat bize rehimsiz däl, diňe özümize bolan garaýşymyza jogap berýär. Şu gün suwumyza, gury ýerimize we howamyza eýeçilik etmesek, ertir gaty giç bolup biler