Çaknyşykdan soňky Garabag: ykdysady dikeldiş we uzak möhletleýin ösüş perspektiwalary

BAKU, Azerbaýjan, 11-nji maý. Harby söweşler gutarandan soň, Garabag we onuň töweregindäki Azerbaýjan sebitleri uly göwrümli rekonstruksiýa tapgyryna gadam basdy. Bu proses ýönekeý täzeden gurmagyň çäginden çykýar we munuň ýerine sebit üçin täze ykdysady we infrastruktura modeliniň emele gelmegini aňladýar. Bu etap Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň syýasy we strategiki gözegçiliginde, azat edilen ýerleriň dikeldilmegine uzak möhletleýin milli ösüş taslamasy hökmünde garaýar Analitikleriň we bilermenleriň pikiriçe, sebitiň orta möhletde dikeldilmegine umumy maýa goýumlary transport infrastrukturasyny, energiýa, ýaşaýyş jaý gurluşygy we sanlylaşdyrma başlangyçlaryny öz içine alýan takmynan 25-30 milliard dollara ýetip biler Esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri transport ulgamynyň ösüşi bolup galýar. Ahmadbaýly - Fuzuli - Şuşa awtoulag ýoly sebitde ösýän ösüş merkezlerini birleşdirýän ilkinji esasy infrastruktura taslamasydyr. Birnäçe maksatlara hyzmat edýär: gurluşyk logistikasyny goldamak, geljekki ulag ulgamynyň diregini emele getirmek we syýahatçylyk akymlarynyň ösmegine mümkinçilik bermek. Uzak möhletleýin geljekde bu ýoluň Azerbaýjanyň ykdysadyýetine goşulan has giň sebit transport ulgamynyň bir bölegine öwrülmegine garaşylýar Dikeldiş işinde esasan ýerden gurulýan Fuzuli şäheri aýratyn rol oýnaýar. Adaty rekonstruksiýa taslamalaryndan tapawutlylykda, bu düýbünden täze şäher gurluşyny döretmegi göz öňünde tutýar. Uzak möhletleýin meýilnamalar şäheriň ilatynyň 50,000–80,000 ilata ýetip biljekdigini görkezýär. Fuzuli häzirki zaman ülňülerine laýyklykda dizaýn edilýär, şol sanda energiýa tygşytlaýan gurluşyk, kommunal hyzmatlary sanly dolandyrmak we esasy infrastruktura ulgamlaryny awtomatlaşdyrmak. Şäher gurşawynyň ilkibaşdan toplumlaýyn tehnologiki ulgam hökmünde işlenip düzülen şäher ösüşiniň täze görnüşiniň nusgasy hökmünde görülýär Şuşa başga bir traýektoriýa boýunça ösýär. Bu ýerde taryhy mirasy dikeltmek infrastrukturany döwrebaplaşdyrmak bilen bir hatarda alnyp barylýar. Şäher ösen aragatnaşyk, energiýa ulgamlary we transport infrastrukturasy bilen sebit üçin medeni we syýahatçylyk merkezi hökmünde şekillendirilýär. Uzak möhletleýin perspektiwada Şuşada ýyllyk syýahatçylaryň sany 1-2 milliona baryp biler we ony Günorta Kawkazyň esasy medeni syýahatçylyk merkezleriniň biri edip görkezer Ösüşiň ýene bir möhüm ugry energiýa. Garabag we Gündogar Zangezur resmi taýdan “ýaşyl energiýa zolagy” hökmünde bellendi. Sebit eýýäm kiçi gidroenergetika taslamalaryny durmuşa geçirýär, gün energiýasy ulgamlaryny gurýar we saýlanan obalarda özbaşdak energiýa çözgütlerini ornaşdyrýar. Geografiki we howa şertlerini göz öňünde tutup, sebitde gaýtadan dikeldilýän energiýa potensialy bar we ony Azerbaýjanyň uzak möhletleýin energiýa strategiýasynyň möhüm bölegine öwürýär Şol bir wagtyň özünde, suw üpjünçiligi, suwaryş we elektrik paýlanyşy ýaly esasy infrastrukturany sanly dolandyrmaga gönükdirilen “akylly oba” düşünjesi ösdürilýär. Bu ulgamlar, deňeşdirip boljak halkara taslamalaryň çaklamalaryna esaslanyp, çeşmeleriň netijeliligini ýokarlandyrmak we amal çykdajylaryny 20-40% azaltmak üçin döredildi Gurluşygyň ykdysady täsiri gurluşyk, in engineeringenerçilik, binagärlik we IT pudaklarynda zähmet isleginiň ýokarlanmagynda eýýäm görünýär. Şol bir wagtyň özünde kiçi kärhanalaryň, oba hojalygynyň we hyzmat pudagynyň ösmegi üçin şertler ýüze çykýar. Wagtyň geçmegi bilen sebit birleşdirilen gurluşyk, syýahatçylyk we energiýa merkezine öwrülip biler Şeýle-de bolsa, dikeldiş prosesi çylşyrymly we uzak möhletli bolup galýar. Esasy kynçylyklar daglyk ýerleri, weýrançylygyň gerimini we in engineeringenerçilik torlaryny doly täzeden gurmagyň zerurlygyny öz içine alýar. Hünärmenler infrastrukturany ösdürmegiň diňe birinji etapdygyny nygtaýarlar. Durnukly ösüş iş ýerleri döretmek, sosial infrastrukturany ösdürmek we durnukly ykdysady gurşaw gurmak üçin paralel tagallalary talap eder Umuman aýdanyňda, Karabak kem-kemden infrastruktura, energiýa we sanly tehnologiýalaryň bir wagtyň özünde ösdürilýän toplumlaýyn ösüş sebitiniň täze görnüşine öwrülýär. Häzirki tendensiýalar dowam etse, esasy infrastruktura esasan 2027–2028-nji ýyllarda, esasy şäher merkezleri 2030–2035-nji ýyla çenli tamamlanyp biler we doly ykdysady durnuklaşma 10-15 ýyl dowam edip biler Şeýle hem, soňky günlerde açylyş dabarasyna Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Alyýewiň gatnaşandygyny bellemelidiris. Zangilan şäherindäki ýaşaýyş toplumy. Umuman aýdanyňda, soňky ýyllarda döwlet baştutany we birinji wise-prezident Mehriban Aliýewa azat edilen sebitlerde mekdepleriň, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň, ýollaryň we beýleki infrastruktura desgalarynyň resmi açylyş dabaralaryna yzygiderli gatnaşýarlar, bu bolsa dikeldiş meselelerine we sebitiň hemmetaraplaýyn ösüşine yzygiderli döwlet derejesindäki ünsi görkezýär Elbetde, bu prosesiň özeninde adamzat tebigatyna mahsus bolan parahatçylyk duýgusy bar. Döretmek we gurmak - bu ýeriň hakyky hojaýynlaryny keseki adamlardan tapawutlandyrýan zat