Gazagystanlylaryň ýarysy karz bilen ýaşaýar: näme üçin bu ykdysadyýet üçin aladaly signal?

Gazagystandaky karzlar seýrek maliýe guraly bolmagyny bes etdi. Orda.kz, Tengenomika telegram kanalyna salgylanyp, häzirki wagtda her ikinji ýaşaýjynyň eýýäm karzlary bar we bu has çuňňur meseläni - hakyky girdejiniň azalmagyny we karza garaşlylygyň ýokarlanmagyny görkezip biler Ilkinji karz býurosynyň habaryna görä, ýurtda bar bolan karzlary bolan adamlar bar. Jemi 20.5 million ilaty bolan bu, ýaşaýjylaryň 51,2% -iniň karzlarynyň bardygyny aňladýar. Başga sözler bilen aýdylanda, häzirki wagtda Gazagystanyň her sekuntynda karzy bar - girdejiniň derejesine we sosial ýagdaýyna garamazdan. Hünärmenler munuň indi diňe maliýe bazarynyň ösüşiniň görkezijisi däldigini bellediler Satyn alma güýjüniň peselmegi bilen ýagdaý hasam agyrlaşýar. 2025-nji ýylyň dördünji çärýeginde hakyky aýlyk görkezijisi (inflýasiýa üçin düzedildi) geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,4% azaldy. Bu, raýatlaryň girdejileriniň azalýandygyny we karzlaryň ösüş üçin däl-de, esasy çykdajylary ýapmak üçin has köp ulanylýandygyny aňladýar Bu aralykda, ýokary karz derejesi ykdysadyýeti has gowşak edýär. Islendik üýtgeşme - inflýasiýany çaltlaşdyrmak, nyrhlaryň ýokarlanmagy ýa-da zähmet bazarynyň ýaramazlaşmagy - karzlary amatly maliýe guralyndan gündelik ýaşaýyş usulyna öwürýär Hünärmenler soňky ýyllarda ykdysady ösüşiň (her ýylda bäşden 6,5% -e çenli) ilatyň abadançylygynyň ep-esli gowulaşmagyna getirmändigine ynanýarlar. Munuň tersine, Gazagystanlylar karzlara has garaşly boldular. Analitikleriň pikiriçe, bu şertlerde döwlet üçin diňe bir ykdysady ösüşi saklamak däl, eýsem aşa karz bermegiň hem öňüni almak möhümdir. Otherwiseogsam, bergiler ahyrsoňy jemgyýet üçin adata öwrülip biler Käbir bilermenler, hususan-da “Halyk Finans” analitikleri jemi içerki önümiň ösüşi bilen öý girdejileriniň arasyndaky baglanyşygyň ýeterlik däldigini birnäçe gezek bellediler. Bu hadysany pes hilli ykdysady ösüş diýip atlandyrdylar Mundan ozal Milli bankdan düşündiriş çap etdik: haýsy çäreler ilatyň karz ýüküni azaltmaga kömek eder. Şeýlelik bilen, töwekgelçilikleri azaltmak üçin Milli Bank, ARRDF bilen bilelikde banklar üçin goşmaça çäklendirmeler girizmek isleýär. Mysal üçin, adamyň karzy yzyna gaýtaryp biljekdigini ýa-da ýokdugyny kesgitlemek üçin karz gatnaşygy hasaplamak has kyn. Indi karz bermezden ozal karz alyjylaryň girdejilerini has ünsli barlamaly Şeýle hem banklar kepillendirilmedik sarp ediş karzlarynyň we mikrokreditleriň iň ýokary mukdaryny çäklendirip, 90 günden gowrak möhleti geçen raýatlara täze karzlary bermegi gadagan etdi we karzyň iň ýokary mukdaryny peseltdi Orda.kz, Gazagystanda ykdysady taýdan işjeň ilatyň ýarysynyň diýen ýaly “Karzy bes et” hyzmatyndan peýdalanyp, öz adyndan karz almak gadaganlygyny girizendigini ýazdy