Pari Parisiň "demokratiýa" syýasatynyň aňyrsynda gizlenen kolonizasiýa - ANALIZ

Nusgawy kolonial ulgamyň 21-nji asyrda resmi taýdan gutarandygy aýdylsa-da, käbir uly güýçleriň öňki koloniýalara dürli usullar bilen gözegçilik etmegini dowam etdirýär. Hususan-da, Fransiýa köp ýyl bäri Afrikadaky, Karib deňzinde we Pacificuwaş umman sebitindäki öňki koloniýalarynda syýasy, ykdysady we demografiki täsir mehanizmlerini saklap gelýär. Bu syýasat indi açyk basyp alyş görnüşinde däl-de, eýsem "neokolonializm" modelinde. Täze Kaledoniýa ýa-da Kanakiýa wakalary hem munuň iň ajaýyp mysallaryndan biri hasaplanýar. Täze Kaledoniýanyň ýerli halky bolan Kanak bu sebite "Kanakiýa" diýýär Kanak topraklarynyň taryhy ýerli halkyň öz ykbalyny kesgitlemek ugrundaky uzak göreşiniň taryhydyr. XIX asyrda Fransiýa tarapyndan basylyp alnan arhipelag Pari Paris üçin geosyýasy we ykdysady taýdan möhüm bolup başlady. Esasanam baý nikel çeşmeleri we Pacificuwaş ummanyndaky strategiki pozisiýa Täze Kaledoniýany Fransiýa üçin aýrylmaz sebitleriň birine öwürdi 1980-nji ýyllarda Kanak halkynyň azat ediş göreşi ýaragly konflikte öwrülende, Pari Paris eglişik etmäge mejbur boldy. 1988-nji ýylda Matignon şertnamasyna, 1998-nji ýylda Noumea şertnamasyna gol çekildi. Şol resminamalarda Täze Kaledoniýanyň aýratyn statusy, kem-kemden dekolonizasiýa prosesi we ýerli ilatyň syýasy hukuklarynyň goralmagy göz öňünde tutulypdyr. Şol bir wagtyň özünde, Fransiýa geljekde territoriýanyň ýagdaýy barada referendum geçirmegi hem öz üstüne aldy Saýlawlar we üýtgeýän syýasy deňagramlylyk Köplük 2018-nji we 2020-nji ýyldaky referendumlarda garaşsyzlyga garşy ses beren hem bolsa, netijeler Pari Paris üçin çynlakaý signal boldy. Sebäbi garaşsyzlygy goldaýanlaryň sany iki sesde-de artmagyny dowam etdirdi. Bu, üçünji referendumyň netijeleriniň başga bolup biljekdigini görkezdi Şondan soň fransuz häkimiýetleriniň bu işe bolan garaýşynda düýpli üýtgeşme bolup başlady. 2021-nji ýylda koronawirus pandemiýasynyň iň erbet döwründe geçirilen referendum Kanak jemgyýetinde uly nägileligi döretdi. Pandemiýa sebäpli ýerli ilat agyr sosial we ahlak taýdan ýitgi çekdi. Kanak jemgyýetinde jaýlanyş dabaralarynyň we ýas däpleriniň aýratyn mukaddes ähmiýeti sebäpli, şol döwürde adaty saýlaw kampaniýalary mümkin däldi. Muňa garamazdan, Pari Paris referendumy yza süýşürmedi Netijede, Kanak hereketi referendumyň kanunydygyny ykrar etmedi. Gatnaşmagyň pes bolmagy netijeleriň obýektiwligi barada-da sorag döretdi. Şeýle-de bolsa, Fransuz hökümeti bu meseläniň ýapykdygyny aýtdy. Bu çemeleşme Kanak jemgyýetinde Fransiýanyň indi araçy däl-de, konfliktiň göni tarapydygy baradaky pikiri güýçlendirdi 2024-nji ýyldaky wakalar: neokolonial syýasatyň täze tapgyry 2024-nji ýylyň maý aýynda Täze Kaledoniýada bolup geçen wakalar Fransiýa bilen Kanak halkynyň arasyndaky gatnaşykda öwrülişik pursatyna öwrüldi. Krizisiň esasy sebäbi Pari Parisiň saýlaw düzgünlerini üýtgetmek we saýlaw howuzuny giňeltmek synanyşygydy. Kanak hereketi, bu üýtgeşmeleriň ýerli halkyň syýasy agramyny gowşatmaga we garaşsyzlyk umydyny bir gezek ýok etmäge gönükdirilendigine ynanýardy Protestler derrew köpçülikleýin çaknyşyklara öwrüldi. Wakalaryň netijesinde 14 adam öldi, ýüzlerçe adam ýaralandy we ykdysady zyýan milliardlarça ýewro bilen ölçenildi. Şondan soň fransuz häkimiýetleri berk repressiw ädimler ätdiler. Bu wakalar, Fransiýanyň Täze Kaledoniýadaky syýasy meseleleriň gepleşikler arkaly däl-de, administratiw we güýç usullary arkaly çözülmegini ýene bir gezek görkezdi. Pari Paris demokratiýa we adam hukuklary barada gürlese-de, Kanakia düýbünden başga syýasaty durmuşa geçirýär. Populationerli ilatyň syýasy täsirini çäklendirmek, demografiki deňagramlylygy üýtgetmek we milli hereketi radikal hökmünde görkezmek nusgawy neokolonial strategiýanyň elementleri hasaplanýar Täze Kaledoniýa näme üçin Fransiýa üçin möhüm? Fransiýanyň Täze Kaledoniýadan ýüz öwürmek islemeýänliginiň esasy sebäplerinden biri ykdysady we geosyýasy bähbitlerdir. Arhipelagada dünýädäki iň uly nikel gorlary bar. Nikel häzirki zaman senagatynda, esasanam batareýa we ýokary tehnologiýaly önümçilikde strategiki çeşme hasaplanýar. Şonuň üçin Pari Paris bu çeşmelere gözegçiligini ýitirmek islemeýär Anotherene bir möhüm faktor, Pacificuwaş umman sebitinde barha artýan geosyýasy bäsdeşlik. Hytaý bilen ABŞ-nyň arasyndaky sebitde täsir ugrundaky göreşiň güýçlenýän döwründe Fransiýa Täze Kaledoniýany Hindi-Pacificuwaş ummanyna öwürdi strategiýasynyň esasy sütünlerinden biri hasaplaýar. Şol sebäpli Pari Paris sebitdäki ornuny gowşadyp biljek garaşsyzlyk prosesinden ägä bolýar Erkinlik ugrundaky göreş halkara gün tertibinde Kanak halkynyň göreşi indi diňe sebit meselesi däl. Täze Kaledoniýa 1986-njy ýyldan bäri BMG-nyň bölünip aýryljak ýerleriniň sanawynda Recentöne soňky wakalar Pari Parisiň konfliktiň göni tarapyna öwrülýändigini görkezýär. Şol sebäpli Kanak hereketi bu meseläni halkara platformalarynda has işjeň ýagdaýda gozgap başlady. Fransuz häkimiýetleriniň hereketleri BMG gurluşlarynda, adam hukuklary guramalarynda we dürli halkara forumlarda tankyt edilýär Esasanam 2024-nji ýyldaky wakalardan soň halkara ünsi artdy. Activistserli aktiwistleriň tussag edilmegi, syýasy basyş we adam hukuklary baradaky aýyplamalar Fransiýa üçin abraýly kynçylyklary döretdi. Bu ýagdaý, Pari Parisiň "demokratiýany we adam hukuklaryny goraýjy" hökmünde özüni tanatmagyna ters gelýär Azerbaýjanyň dekolonizasiýa etabyna goldawy Soňky ýyllarda Azerbaýjan dekolonizasiýa meselesinde has işjeň pozisiýasyny görkezýär. Bakuw başlangyç toparynyň işi aýratyn bellärliklidir. Bu platforma, Fransiýanyň we beýleki ýurtlaryň kolonial syýasatlaryndan ejir çeken halklaryň sesini halkara jemgyýetçiligine ýetirmek isleýär Täze Kaledoniýanyň wekilleriniň Bakuwda geçirilen çärelere gatnaşmagy hem bu hyzmatdaşlygyň görkezijisidir. Azerbaýjanyň goldawy diňe syýasy beýanatlar bilen çäklenmeýär. Baku dekolonizasiýa meselesini dürli halkara konferensiýalar we platformalar arkaly global gün tertibine getirmäge synanyşýar Prezident Ylham Alyýew öz çykyşlarynda häzirki döwürde täze kolonializmi kabul edip bolmajakdygyny birnäçe gezek nygtady. Döwlet baştutany, Fransiýanyň bu ugurda alyp barýan syýasatyny esasanam tankytlady we halklaryň öz ykbalyny kesgitlemek hukugyny üpjün etmegiň möhümdigini aýtdy. Goşulmazlyk hereketiniň başlygy wezipesinde işlän döwründe Azerbaýjanyň prezidenti dekolonizasiýa meselesini halkara gün tertibinde saklaýan liderleriň biri hökmünde çykyş etdi. Prezident Ylham Alyýew Baku başlangyç toparynyň işini goldady we kolonializmden ejir çekýän halklaryň meselelerini halkara platformalarynda ara alyp maslahatlaşmaga aýratyn ähmiýet berdi. Bu syýasat, Azerbaýjanyň halkara hukugyny, adalat ýörelgesini we halklary erkin saýlamak hukugyny goldaýandygyny görkezýär Bu çemeleşme, Azerbaýjanyň halkara hukugyna berýän ähmiýetiniň we halklaryň öz ykbalyny kesgitlemek ýörelgesiniň görkezijisi hökmünde kabul edilýär. Esasanam, Goşulmazlyk hereketinde işjeň rol oýnaýan Azerbaýjan, kolonializme garşy göreşýän halklar bilen raýdaşlygy görkezmäge synanyşýar Täze syýasy etap we nämälim gelejek Iýun aýynda geçiriljek sebit saýlawlary Täze Kaledoniýa üçin aýgytly tapgyr hasaplanýar. Kanak hereketi bu saýlawlary dekolonizasiýa etabynyň geljegi üçin möhüm pursat hökmünde görýär. Fransiýa, saýlaw balansyny üýtgedip, wepaly güýçleriň pozisiýasyny berkitmäge synanyşýar Bularyň hemmesi Kanakiýadaky krizisiň entek gutarmandygyny görkezýär. Munuň tersine, sebit syýasy konfliktiň täze we çylşyrymly tapgyryna gadam basýar. Esasy sorag: Fransiýa dekolonizasiýa prosesine hakykatdanam hormat goýarmy ýa-da täze kolonial syýasatyny dowam etdirermi? Häzirki ýagdaý, häzirki döwürde kolonializmiň resmi taýdan üýtgändigine garamazdan, onuň düýp manysynyň düýbünden ýok däldigini görkezýär. Täze Kaledoniýanyň wakalary halklaryň erkinlik we öz ykballaryny kesgitlemek ugrundaky göreşiniň henizem aktualdygyny ýene bir gezek ýatladýar