Giffeniň Gyrgyzystandaky gapma-garşylygy: bahalaryň ýokarlanmagy näme üçin esasy önümlere bolan islegi peseltmeýär?

Gyrgyzystanda azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagy hemişe sarp edilmegini peseltmeýär - bu respublikanyň azyk ykdysadyýetiniň gapma-garşylygy. Käbir döwürlerde esasy önümleriň bahasynyň düýpgöter ýokarlanandygyna garamazdan, öý hojalygy has gymmat iýmitden ýüz öwürip, sarp edişini artdyrdy. Şeýle maglumatlar iş ýüzünde belli mikro-ykdysady täsiri - Giffen paradoksyny synap görmäge we Gyrgyzystanyň iýmitlenişiniň bahanyň basyşynda nähili üýtgändigine düşünmäge mümkinçilik berýär Giffen gapma-garşylygy, önümiň bahasynyň ýokarlanmagynyň peselmegine däl-de, oňa bolan islegiň ýokarlanmagyna sebäp bolýan seýrek ýagdaýy suratlandyrýar. Garyp maşgalalaryň býudjetiniň ep-esli bölegini tutýan we elýeterli ornuny tutmaýan möhüm harytlar barada aýdylanda bu mümkin Gyrgyzystanda Giffen önümleriniň bardygyny barlamak üçin, uzak wagtyň dowamynda sarp ediş dinamikasyny we esasy iýmit kategoriýalarynyň bahalaryny deňeşdirdik. Esasy esasda GDA-nyň döwlet başyna statistiki maglumatlardan adam başyna azyk sarp edilişi (ýylda kilogram) we Gyrgyzystanyň Milli statistika komitetiniň materiallary, şol sanda sarp ediş bahalarynyň görkezijileri we aýry-aýry harytlaryň ortaça bahalary Collectedygnalan maglumatlarda, berhiziň ähli gurluşynyň üýtgedilmegi haýran galdyrýar. Uzak möhletleýin döwürde Gyrgyzystan kaloriki ulaltmakdan dürli görnüşli iýmitlere geçdi: etiň sarp edilmegi 2007-nji ýylda 35 kg-dan 2024-nji ýylda 50,9 kg-a çenli (45% ýokarlandy), gök önümler - 147-den 213,4 kg (şeýle hem + 45%) ýokarlandy, süýt bolsa durnukly bolup galýar - 209 230.5 kg (+ 10%) Bu fonda esasy önüm bolan çörek ters tendensiýany görkezýär: sarp edilişi 131-den 87,7 kg (−33%) -e çenli azaldy, iň ýiti peseliş 2016-njy ýyldan soňky döwürde - 2021-nji ýylda 69,6 kg boldy Maglumatlar tassyklaýar: Gyrgyzystanda et we gök önümler abadançylygyň harytlary, çörek ýaşamagyň önümidir we krizis döwründe kartoşka mejbury harytlara öwrülýär Girdejileriň ýokarlanmagy bilen berhiz has çylşyrymlaşýar: et we gök önümleri sarp etmek ýokarlanýar. Emma ykdysadyýet bahalaryň çökgünligine duçar bolansoň, proses bozulýar: öý hojalygy arzan kaloriýa çeşmelerine gaýdyp, iýmitlenişini ýönekeýleşdirmäge mejbur bolýar