Metin MÜNİR - Tokaý uklanda, ony oýarmaly

Geçen asyrda Kongo tokaý tokaýynda bir derýanyň kenarynda ýaşap geçen pigmi bilen hoşlaşmazdan ozal size tokaý bilen, ýagny tebigat bilen gatnaşygy barada aýdasym gelýär. Antropolog Kolin M. Turnbullyň pikiriçe, bu gatnaşyklary üpjün edýän iň möhüm zatlar, gündelik durmuşyň bir bölegi bolup, her kimiň, ýaşlaryň we garrylaryň, erkekleriň we aýallaryň gatnaşýan aýdymlary we tanslarydyr. Köne pygmy Moke muny şeýle suratlandyrýar: "Tokaý biziň ejemiz we kakamyz, gowy ene ýa-da kakamyz ýaly bize zerur zatlary berýär: iýmit, egin-eşik, jaý, ýylylyk ... we söýgi. Adatça hemme zat gowy bolýar, sebäbi tokaý çagalaryna gowy seredýär. Everythinghli zat gowy bolmasa, bir sebäp bolmaly. garynjalar goşuny lagere çozýar ýa-da gaplaň aw awlaýar ". "Oýanýan bolsak, beýle zatlaryň bolmagy mümkin däl. Diýjek bolýanym, uly bir erbetlik ýüze çykanda, mysal üçin aw erbetleşse ýa-da ölse, tokaý uklap ýatyr we çagalaryna üns berip bilmez. Onda näme ederis? Oňa aýdym aýtmak bilen oýanarys. Aýdym bilen oýanmagymyzyň sebäbi, bagtly oýanmagymyzy isleýäris." Songsöne aýdymlar we tanslar diňe tokaýy oýarmak däl. Moke: "Dünýämizde hemme zat çözülenden soňam tokaýa aýdym aýdýarys, sebäbi tokaýyň bagtymyzy paýlaşmagyny isleýäris" -diýdi Pygmilerde ady ýok hudaý bar. Moke: "Belki ölenimizde adyňyzy öwreneris, ýöne soň hiç kime aýdyp bilmeris" -diýdi. "Itöne gowy bolmaly, sebäbi bize köp zat berdi. Tokaýyň bir bölegi bolmaly. Şonuň üçin aýdym aýdanymyzda tokaýa aýdym aýdýarys". Aýdymlarda hiç haçan bu ýa-da bu, awyň gowulaşmagyny ýa-da biriniň keseliniň ýok bolmagyny islemeýär. Munuň zerurlygy ýok. Edilmeli zatlaryň hemmesi tokaýy oýarmak, sebäbi şonda hemme zat gowy bolar. Heöne girmese, kimdir biri ölse, näme? Gije adamlar oduň töweregine ýygnanyp, tokaýyň oýanyp, bagtly bolmagy üçin tokaýa wepalylyk we öwgi aýdymlaryny aýtmagy dowam etdirýärler. Olaryň başdan geçiren ölüm betbagtçylygyna garşy aýdan sözleri şeýleräk: "Daş-töweregimizi bir garaňkylyk gurşap aldy, ýöne garaňkylyk bar bolsa we tokaýdan garaňkylyk gelse, garaňkylyk gowy bolmaly". Aý gijesi, Turnbull çagalaryň oýun meýdançasynda gykylyk eşidýär. Ol ýere baranda, iň gowy dosty Kenge tans edýändigini we aýdym aýdýandygyny görýär. Kenge, pigmileriň iň ahlaksyzlygydyr. Emma Turnbull aýal görenok. "Näme üçin ýeke tans edýärsiň?" diýip soraýar. Kenge dostuna: "Sen samsykmy ýa näme?" "Men ýeke tans etmeýärin" -diýdi. "Tokaý bilen tans edýärin, Aý bilen tans edýärin."