Onuň soňsuz öwrümleri - Rafael Huseýnow ýazýar

Bagty okaýan we geljegi çaklap bilýän adamlara görüjiler diýilýär. Jafar Jabbarli-de öňünden gören geljegini nädip gurmalydygy we ilkibaşdan üpjünçilik talanty bardy Ömrüniň soňky günlerinde Jafar soňky hekaýasyny ýazdy. Hekaýasyna "Baku" diýip at berdi. Şeýle-de bolsa, azerbaýjan halky bu hekaýany "Firuza" ady bilen bilýär. Bu hekaýa 1934-nji ýylyň dekabrynyň soňky günlerinde ýazylypdy, ýöne XXI asyryň Bakuwy bar. Jafar Jabbarli XX asyryň birinji ýarymy tamamlanmanka 21-nji asyryň Bakuwyny görüp we görkezip bildi. 21-nji asyryň başynda Bakuw däl-de, eýsem täze asyryň ikinji ongünlüginde romanda beýan edilen keşbi alyp başlan we 40 ýyl mundan ozal halk tarapyndan "Sowetskiý" diýlip atlandyrylýan ýokarky jaýlaryň ýykylmagy we täzeden gurulmagy bilen açylan gök paýtagt Ismaýil Hidaýatzade, Jafaryň oturan we ýakyn dostlaryndan biri. Jabbarliniň birnäçe eserine jan berenleriň biri, sahnada ençeme gezek çykyş edip, Jafaryň ruçkasy bilen döredilen şekilleri ussatlyk bilen janlandyrdy Bakylyk 1935-nji ýylyň 2-nji ýanwarynda - Jafar jaýlananda Jafar bilen hoşlaşyk güni Hidaýatzade Jafardan aýryldy. Şeýle-de bolsa, 3 gün ozal duşuşdylar. Jafar oňa Ysmaýyla, haýsy rollary ýazjakdygymy gör, bütin dünýäde meşhur boljakdygyňa söz berdi Emma şol döwürde Ysmaýyl Hidaýatzade eýýäm meşhurdy, Jafaryň eserlerinde birnäçe gezek oýnady. Jafar Ismaýil bu zatlary bilmek bilen özüni has meşhurlaşdyrjak rollar hakda aýdýan bolsa, onda haýsy gözellikleriň kellesinde bolup biljekdigini görüň, ýöne gitmegi bilen biz ony ýatdan çykardyk! Geljegi duýup bilýän Jafar Jabbarli, Ismaýil Hidaýatzade bu sözleri aýdanda, geljegini görmedimi? Ömrüniň birden gutarjakdygyna göz ýetirmedimi? Birnäçe ýyldan soň Ysmaýyl Hidaýatzade tarapyndan ýazylan ýatlamada, Jafaryň uzak bolmadyk gutulgysyz ahyryny görendigi hakda pyşyrdaýar Bir gezek Ysmaýyl Hidaýatzadehde düýşümde ölýändigimi görendigimi aýtdy we Ysmaýyl Hidaýatzade özüniň gorkunç düýşi hakda jikme-jik gürrüň berdi Hatda Jafar diňe ýakyn wagtda gitjekdigi bilen çäklenmän, nädip gitjekdigi we nädip iberiljekdigi barada-da bilýärdi Şonuň üçin Jafar Jabbarlini güýçli adam we deňi-taýy bolmadyk zehin hasaplamak ýeterlik däl, ýönekeý adamlaryň görüp bilmeýän zatlaryny hem görüp bilýärdi we geljeginden habarlydy. Theoluň ýakyn wagtda gutarjakdygyny bilmek, ahyrzamanyň gapyny ýapýandygyna, ýüz öwürmezlige, ýüregiňi ýitirmezlige, ruçkany goýmazlyga başga bir zehin we erk güýji. Jafar pygamber seýrek duş gelýänlerden biri diýemok. Şeýle-de bolsa, çykjakdygyny bilmek, gutulgysyz ykbaly gorkuzman öňe gitmek we ony Rebbiň hökümi hökmünde kabul etmek bilen ýaşamak, gökdäki habarçylaryň hilidir. Galyberse-de, Taňrynyň meýilnamasynyň sebäpleriniň pygamberler bilen adamlaryň arasynda bolup geçýändigi sebäpsiz däldir Jafar Jabbarli dünýä gelmek borjuna düşünenleriň biri. Ömrüniň bölünen möhletinde näme etmeli bolsa-da, bu işleri soňky sagada çenli ýerine ýetirmeli boldy Ismaýil Hidaatzade Jafar bilen bolan duşuşygy we Jafaryň şol duşuşykda aýdan diýseň täsirli we pikirlendiriji sözlerini ýada saldy. Bir gün Jafar meniň ýanyma gelip: "Ysmaýyl, meniň bilen öljekmi?" Diýýär. Diýdim: "Jafar, sen näme diýýärsiň ?!" Olar şeýle bir ýaşyndady welin, ölüme henizem garamaýardylar. Ölüm hakda gürleşmegi halamaýan garrylar. Sebäbi ölümiň uzak däldigini, iň bolmanda ýaş logikasy we hemmeler üçin gitmegiň zerurlygy bilen duýýarlar. Bir ýaş ölüm bilen degişýän ýaly, bedeni ýaş we güýçli, entegem köp ýyl ýaşamaly, ölüm hakda gürläninde, ölüm bilen degişýän, üstünden gülýän ýaly aşak seredýär Jafar şol gün sözlerini dowam etdirýär, eger siz meniň bilen ähli ýollardan geçmäge taýyn bolsaňyz, hatda ölüme çenli, meniň ýazjak kagyzymyza gol çekersiňizmi? Ismaýil Hidaýatzade derrew: "Jafar, näme ýazsaňam gowy söz bolar, pikir etmän golumy şol ýere goýaryn" -diýdi Jafar gülýär, Ysmaýyl Hidaýatzadeni gujaklaýar we: "Näme ýazmagyňyzy we gol çekmegimi bilýärsiňizmi?" Teatr biziň durmuşymyz. Azerbaýjan teatry hem şu ýyllarda köp ösdi. Beýleki teatrlardan pes bolmasa-da, düýbünden halamok. Häzirki wagtda teatrymyzda durgunlyk bar. Şol durgunlykdan aýrylmaly. Munuň üçin ýaş, zehinli adamlar zerur. Şonuň üçin Azerbaýjan teatry ösdürmek üçin täze ýaş nesli terbiýelemeli. Şonda azerbaýjan teatrynyň binasy ähli şöhratynda ýokarlanar Bu zatlary aýdandan soň, Hidaýatzade ýadyna düşýänçä, Jafar dostuna bigünä ýylgyryş bilen seretdi we pikirlerimi paýlaşjakdygyňyzy we goluňyzy şol sözleriň aşagyna goýjakdygyňyzy sorady Bu gezek Ismaýil Hidaatzade Jafar Jabbarlini gujaklady we elbetde gol çekjekdigimi aýtdy, bular meniň ýaly iň uly arzuwlarym Sahna, edebiýat, medeniýet we bu halkyň ýagty geljegi üçin bar zady gurban bermäge taýyn adamlardy. Diňe düýş görýänler däldi, bu ýolda ýadawsyz işleýärdiler, elmydama gowy ertir hakda pikir edýärdiler. Bu nukdaýnazardan seredeniňde, Jafar kärdeşleriniň köpüsinden sagda we çepde tapawutlanýar, belki-de olaryň hemmesi. Geljek hakda pikir edýän beýleki ýoldaşlaryndan tapawutlylykda, Jafar Jabbarli isleýän gümürtikleriniň taslamalaryny hem çekdi, şol ertirlerde ýaşajak has gowy azerbaýjanlylaryň şekillerini döretdi we geljekde şaýat boljakdyklaryny ilkibaşdan yglan etdi. Beýleki tarapdan, gündelik işlerinde, geljekki Azerbaýjanyň ugurlarynda sagdyn, berk we ygtybarly binýatlar gurmak üçin elinden gelenini etmäge synanyşdy. Yhlas bilen! Muny maşgala ýatlamalary tassyklaýar. Ahyrynda iýip-içip ýadyna düşdi. Aýaly we doganoglany Sona bolansoň, Jafaryň şeker endiklerinden gowy bilýärdi, şonuň üçin hemişe teatr, redaksiýa ýa-da kinostudiýa kiçijik iýmit bukjasy bilen gidýärdi, şonuň üçin iş bilen meşgullananda Jafaryň özi bilen nahar iýmek hakda pikirem etmeýärdi Jabbarliniň 1934-nji ýylyň dekabrynyň soňky günlerinde ýazan "Baku" hekaýasy aslynda gaty simwoliki. Bu hekaýa, Jafar Jabbarliniň düýşleriniň uçuşlary, gelejek baradaky pikirleriniň ägirt uly görkezijisidir "Seret, köne Baku näme boldy, indi näme boldy! Çig adam gahar-gazabyny ýitirermi? Ykdysadyýetdäki ynkylap, durmuşdaky ynkylap, gündelik durmuşda ynkylap, adam aňynda ynkylap. Bu ynkylap tebigatyň köne kanunlaryny üýtgedýär. Arealaňaç, çägeli düzlükleri iki günüň içinde ýaşyl, gülli baga öwürýär "Baku" hekaýasy 1935-nji ýylyň ýanwar aýynda Sowet Soýuzynyň esasy gazetini "Prawda" neşir edilmelidi. Şonuň üçin Jafar Jabbarli bu hekaýany göni rus dilinde ýazdy. Şeýle-de bolsa, Jafar Jabbarli gaty uzak we ýagty gümürtik bolan bu hekaýany gazet sahypalarynda görmek üçin bagtly däl Geljege gözleri bilen ýazan hekaýasynda Jafar, Şura hökümetiniň halanýan "rewolýusiýa" sözüni sebäpsiz ulanmady. Şeýle hem, meniň rewolýusiýaňyzyň otlusyndadygymy, siziň bilen ýoldaş syýahatçydygymy görkezdi, ýöne şeýle hem pikirleriň, tagamlaryň, garaýyşlaryň täze günleriň talaplary bilen üýtgemelidigini, rewolýusiýanyň ýüreklerde bolmalydygyny we medeniýetiň bu düýpli üýtgeşmeleriň esasy ugurlarynyň ilkinjisi bolmalydygyny aýtdy Jafar Jabbarliniň duýdansyz aradan çykmagy we jaýlanmagyndan dessine, Moskwada neşir etmek üçin niýetlenen iň soňky ruçka ýadygärliginiň gyssagly ýagdaýda Bakuwda ene dilinde çap edilmegi karar edildi. Hekaýany Mämmet Arif) gyssagly ýagdaýda azerbaýjan diline terjime etmek üçin berdiler we bu hekaýany terjime etdi we bir gijede hödürledi, 1935-nji ýylyň 4-nji ýanwarynda "Baku" hekaýasy "Firuza" ady bilen "Kommunist" gazetinde çap edildi - Jabbarli täze ýylynyň ilkinji günlerinde-de täze işi bilen öz halky bilen duşuşmagy başardy! Edebi ülňüler boýunça bu döwür çeper edebiýatyň mysalydy. 6 ýyldan soň dogduk şäherini terk eden garry Bakunese, şähere gaýdyp, köne mähellesine gidýär we öýüni gözläp başlaýar. Şeýle-de bolsa, köne töwerekde ýa-da ol ýerdäki jaýlarda alamatyň ýokdugyny görýär. Ol Handawarda aýlanyp başlaýar, Çambarekand Sari duralgasynda dur, tanyş Çambarekandda-da yzyň ýokdugyny görýär - köne gonamçylygyň ýa-da bu Handawarda tekiz jaýlaryň yzy ýok - gurluşyk hemme ýerde, seýilgähler we baglar gurulýar, täze owadan binalar ösýär (Jafar Jabbarliniň 1934-nji ýylda Çambarekandda "gören" seýilgähi hakykatdanam 2022-nji ýylda açyldy - 4 gektar seýilgähde 50 000-den gowrak gül, bezeg gyrymsy agaçlary we dürli agaçlar oturdyldy) Ol dosty bilen ulaga münüp, şäheriň köçelerinden sürýär. Görýän zatlary ony haýran galdyrýar. Tanyşan her bir sahna, onuň üçin gudrat ýalydyr. Emma gudrat däl! Galyberse-de, men diýýärin düýn şu ýerden geçip baranymda, bir jaý ýykýardylar, indi onuň ýerine aýratyn bina gurulýandygyny görýärin. Dogrusy, ony ýykyp, ýerine gaty owadan bina gurup we bir-iki günüň içinde ýolda asfalt goýup bolýandygyna düşünýärin. Yesterdayöne düýn bu ýerde agaç ekdiler, indi şol agaçlar gülledi! Bu Jafar Jabbarliniň 1934-nji ýylda gören ertirki Bakuwydy: "Çambarekandyň üstünde egilen ähli garrylar ýitdi. Men geň galdym. Gonamçylyga gitmek üçin depä çykdym. Roadol gaty gowy ýadyma düşdi. Theöne näme diýjek bolýanym, köne gonamçylygyň yzyny görmedim, köne mazaryň açylan ýerleri däl. ümsümlik dünýäsi, ajaýyp seýilgäh guruldy we kakamyň mazarynyň ýerine asfalt bilen örtülen giň awtoulag tapmadym, awtoulaglaryň we awtobuslaryň yzygiderli hereketinden gara aýna ýaly ýalpyldawuk, bahar paslynda altyn güller bilen ýylgyrýan täze şäher peýda boldy Täze asfaltyň aýna döşüne ýagty "GAZ" akdy Kommunistik köçeden geçip, "Kitap köşgünden" geçip, aradan çykdy; geň galdyryjy däldi, ýöne begençden: "Ashi, şähere näme edýärler? diýip gygyrdy. - Düýn, gelen günüm, şu ýerden geçdim. Men bilýän bir gatly köne jaýy ýykýardylar. Häzirki wagtda bu ýerde ajaýyp seýilgäh, asfalt agaçlary, suw çüwdürimi guruldy ... Köne jaýy ýykmak, ýeri abatlamak, hatda asfalt asmak we iki günde agaç ekmek gaty geň däldir. Düýn ekilen agaçlaryň şu gün gülläp, täze ýapraklary bilen göze ýakymly bolmagy geň zat. Düýn Guba meýdanyndan geçdim. Bu ýer bir wagtlar Gündogar siwilizasiýasynyň iň göreldeli merkezi bolupdyr. Elmydama gygyrýan düýeler bu ýere ýygnanardylar. Uzyn we gysga sakgally dellallar bu ýerden ýöräp barýardylar, derwişler dişsiz ýylanlary bilen oýnap, ymamyň batyrlygy hakda gürleşýärdiler we Sahibazzamanyň bir çapyksuwar ýaly görünjekdigini aýtdylar. Düýn görenlerim ... Gündogar köne zatlarynyň hemmesi aýryldy we ýerine täze we arassa bag oturdyldy. Hereüzlerçe awtoulag, tramwaý, awtobus bu ýerden geçýär. Ynkylapdan ozal tirýek söwdasy we tirýek çilim çekýän köçeler bilen meşhur bolan bir gatly Hanim kerweniniň harabalyklarynyň ýerinde uly ýedi gatly bina guruldy Jafar bu zatlary ýazanda, Baku beýle däldi we "durmuşdaky ynkylap, gündelik durmuşdaky ynkylap, adamlaryň aňynda ynkylap" diýip atlandyranda, aslynda Sowet hökümetinden şeýle üýtgeşmelere garaşýandyklaryny, hakyky rewolýusiýanyň toplar bilen amala aşyrylan rewolýusiýa däldigini, takyk daşary ýurt döredijiliginiň, pikirleriň rewolýusiýasynyň bolandygyny aýdýardy Jafar Jabbarliniň ýüregi togtadylandan birnäçe ýyl soň, Çambarekandaky mazarlar ýerinde galdy, "Kubinka" ady bilen hem tanalýan "Guba meýdançasy" öňki ýalydy we onlarça ýyllap şol ýadygärlik bolmagyny dowam etdirdi, hatda häzirem käbir bölekleri Jafaryň hekaýasyny şeýle ýadygärlikler we alamatlar bilen ýazan döwrüniň keşbinde galýar. Emma Jafar gurluşyklary Bakuwyň baş meýilnamasyna laýyklykda amala aşyrypdy we üýtgeýän şäher üçin amatly medeniýetli adamlary we göreldeli gurşawy gurupdy. Ismaýil Hidaýatzade bilen kynçylyk çekip, teatrymyzy şeýle rewolýusiýa görnüşinde üýtgetmek isläninde, sahnamyzy we aktýorymyzy düýş aýnasynda nähili görendigini görmek gaty gyzykly Giňeltmek üçin, şäheriň binagärçiligini görşi ýaly, häzirki durmuş paýtagtyň hekaýasynda ýaşady. Theöne meseläniň bu tarapy bar, ol diňe şäher bilen baglanyşykly gurluşyklary isläp biler, teatrda bolsa meýdançada göz öňüne getiren zatlaryna düşünip bilerdi. Jafar Jabbarliniň çeken şol ajaýyp peýza .lary Bakuwda 20, 30, 40, 50, 80 ýyl soň döredildi. Näme ýazsa-da, bularyň hemmesi ýeke-ýekeden tassyklandy we şondan soň gelýär. Şol sebäpden, Jafar ýaşan bolsa näme edip biljekdigi baradaky abstrakt ýaly görünýän soraga anyk jogap bar: eger Hudaý we syýasat oňa dynç beren bolsa, Jafar tükeniksiz güýji, zehini we işewürligi bilen teatr we medeni durmuşymyzda üstünlikler gazanyp, şol ýyllardaky hekaýasyndaky ýaly hyýalda däl-de, hakykatda Her gün, her gün üýtgeýär Diňe belli bir wagt bu ýerden giden we bu ýere gaýdyp gelenleri geň galdyrman, eýsem bu ýerde ýaşaýanlary hem geň galdyran üýtgeşmeleri we gözellikleri başdan geçirýäris. Jafar Jabbarliniň 1934-nji ýylda surata düşüren we häzirki ýaşaýan ýerimiz goşa alma ýalydyr. Jafaryň ýetip bolmajak arzuwlary hasyl boldy. Şeýle-de bolsa, häzir ýazanlaryny okap, geljekde näme boljakdygyny öňünden görüp, gözümizdäki zatlar bilen deňeşdireniňde, bu jadygöýüň aňyrsynda başga bir jady bar, Jafar geljekden geçmişe wagtyň tizligini ýokarlandyrmak üçin gelen adamdygyna ynanyp başlaýarsyň Häzirki wagtda görýän we ýaşaýan 21-nji asyrda, üçünji müňýyllygyň başynda "binagär" Jafar Jabbarli bolan Baku, wagtyň Jafaryň ideallaryna laýyklykda esaslandyryjyny döredendigi sebäpli alyndy. Şeýle-de bolsa, Jafaryň şol wagt özünde gören we ertiriň Bakuwy ýaly ajaýypdygyny göz öňüne getiren teatrymyzy görüp bilmedik. Şol sebäpli ýa-da Jafaryň ýoly bozulmalydy, ýa-da bu ugurdaky bu niýetleri ýok edip biljek başga bir başarnykly gurluşykçy bardy Jafar ýaşlygynda garaşsyzlygymyzyň bagtyny başdan geçirmäge, üç reňkli baýdagymyzy belentde uçmagyň bagtynyň süýjüligini dadyp görmäge mümkinçilik aldy. Oňa tebigat boýunça millet gurmak ýolunda işlemek ukyby berlendigi sebäpli, bu mukaddes baýdagy ilki aýdym aýtmak we milletparazlygyň we milletçiligiň nusgalarynyň nyşanlarynda gizlenen aýatlara öwürmek Jafaryň jogapkärçiligidi. Biziň hemmämiz uly we kiçi baýdagymyzy gowy görýäris. Her kim baýdagy düşünişi ýaly hormatlaýar we söýýär, pikirleniş derejesine görä - baýdagymyzy öpýäris, gözümiziň üstünde goýýarys, gursagymyza basýarys, baş egýäris, şehitimizi baýdagymyz bilen bu dünýäden iberýäris Baýdak, kasam edýän ýerimizdir, "Kuranymyza" görä bereketli. Şeýle-de bolsa, Jafar Jabbarli her bir arassa ganly azerbaýjan tarapyndan söýülýän baýdagymyzy hemmämizden has gowy görýärdi. Sebäbi ýönekeý. Bu baýdagyň başymyzdan ýokary galmagy, garaşsyzlygymyzyň nyşany bolmagy üçin göreşenleriň biri. Jafar Jabbarli respublikan döwrümiziň ilkinji garaşsyz şahyry we baýdagymyzy şöhratlandyrýan goşgular ýazan, şol goşgularda baýdagyň pelsepesini açan we bu goşgular bilen baýdagymyza diňe bir azerbaýjan halkynda söýgi döretmedi, eýsem bu baýdakdaky nyşanlaryň görkezmesi bilen ýaşamagy öwretdi 1919-njy ýylyň 25-nji awgustynda Jafar Jabbarzadeniň "Sewdiýim" atly goşgusy "Azerbaýjan" gazetinde çap edildi. Bu goşgy hiç bir gözellige bagyşlanmady. Bu goşgy beýleki gözelliklerden has owadan baýdagymyz hakda: Çyralary öpýän altyn köküňiziň aýy we ýyldyzy Şah dagynyň depesinden günüň dogmagy diýilýär Merhemet Hudaýy, gözelligiň Hudaýy gaty mylaýym Salamlara bir barmak bilen ýüreklere aýdylýar Şol ýerlerde doganlary we dostlary bar, olary gaty gowy görýär Greenaşyl eşikli, gök gözli, gödek ýaňak söýgülim Gadymy grek mifologiýasynda Eleos rehimdarlyk hudaýy, rehimdarlyk hudaýy, Afrodit gözelligiň hudaýydy. Jabbarli baýdagymyzy rehimdarlyk hudaýy we gözellik hudaýy bilen deňledi Bir wagtlar "Molla Nasreddin" magazineurnalynda çap edilen suratlaryň birinde biziň ýurdumyz uzyn we görmegeý aýal hökmünde suratlandyrylypdy we aşagynda "Azerbaýim" ady bellendi. Jafar Jabbarli baýdagymyzyň üç reňkini suratlandyryp, her reňkine düşündiriş berende, ilki ony owadan eli bilen deňeşdirýär we "ýaşyl köýnek, gök gözler we gyzyl ýaňaklar bilen söýgülim" diýip tüýs ýürekden ýüzlenýär Jadylaýjy görnüş bilen dagyň üstünde durmak Bahar şemaly açyk we saçyňyz bulaşyk ýaly Tenderumşak eliňiziň setirlerine degeniňizde Turanhli Turan ellerine meňzeýärsiňiz Suw joşmalary Altaýdan, Altun dagyndan garaşýar Greenaşyl köýnek, gök gözler we gyrmyzy perde bilen halaýan Ol ruhumyz bilen ýagtylyk ýaýratmak isleýär Wagtal-wagtal hereket edýär we beýik uçmak isleýär Türk elleriniň hemmesini gujaklamak isleýär Greenaşyl köýnek, gök gözler we gyrmyzy perde bilen halaýan Jabbarly, baýdaga bagyşlanan indiki goşgusynda öz nyşanlary bilen daş-töwerege ýagtylyk ýaýratmak isleýän Gözelligiň, çykýan ýagtylygy bilen göterýän nyşanlaryny nädip açýandygyny görkezýär. Bu goşgy 1919-njy ýylda "Azerbaýjan" gazetinde çap edildi: Serediň, pikirleniň, degiň Bu owadan, üç reňkli, üç manyly baýdak Baýdagy mukaddes etdi: Perişdeleriň ganatlaryna kölege salýarmy? Bu näme, eý, Hudaý! Ot topragynyň ýapragy! Azerbaýjan - esangynlar ýurdy agaç bilen deňeşdirýär, baýdagymyzy şol agajyň ýakýan daňynyň ýapragyna meňzeýär we bir aýatda baýdagyň 3 reňkini möhürleýär: Gök ýaprakly, gyrmyzy gülli, ýaşyl otlar össün Baýdak tebigatyň iň näzik we owadan zatlary - güller, otlar bilen deňeşdirilýär. Emma gymyldamaýar. Baýdagy näzik otlar we näzik güller üçin has gowy görýär: Gowy, gowy, gül pese gaçýar, otlar aýak astyna alynýar Emma baýdagymyz beýikleri gowy görýär Starsyldyzlardan we ýarym aýdan has ýokary aýlanýar Baýdagymyzyň döşündäki aýy görkezýär, manysy: Aý gözelligi gujaklamak üçin kölegesinde egildi Halaýan adamyňyz bilen gujaklamak we beýik uçmak Bu görnüş enäniň rehimine meňzeýär Bu hakda oýlananymda, meniň tagamymy we wy consciencedanymy gyzyklandyrýar Şondan soň baýdagyň, aýyň we ýyldyzyň her reňkiniň manysyny açyp başlaýar Bu aý, ýyldyz, reňkler gurultaýy nämäni aňladýar? Biziň pikirimizçe, şeýle diýmek Agny, bu meniň netijäm, garaýşym, düşündirişim, ýöne siz erkin, başga düşündirişleri, dürli düşündirişleri tapyp bilersiňiz. Şeýle-de bolsa, bu nyşanlar üçin Jafaryňkydan has sazlaşykly, has taryhy esasda we milli logiki düşündiriş tapyp bilýänleriň bolmagy ähtimal Bu gök reňk Mawy Moguldan galan türk alamaty türk ogly bolmaly; Gaýturklara yşarat edýär we gök reňkiň türkligiň nyşanydygyny we bu setiriň döwletliligimizde we milli barlygymyzda esasy ugur hasaplanýandygyny aýdýar Greenaşyl reňkde bolýar, bu reňkiň ahlak gymmatlyklarymyzyň nyşany, imanymyzyň, ynanjymyzyň we yslamymyzyň görkezijisidigini tassyklaýar: Greenaşyl reňk Yslamyň sarsmaz imanydyr Gyzyl reňki baýdakda şehit bolanlaryň gany, Watan üçin, milletiň hatyrasyna janyny pida edenleriň gany ýaly görýär: azatlygyň nyşany hökmünde: Bu reňk erkinlik we özgerişlik kararydyr Baýdagymyzyň döşündäki sekiz burçly ýyldyz hakda näme aýdyp bilersiňiz? Jabbarliniň jogaby, bu arap elipbiýinde ýazylanda "Azerbaýjan" sözüni düzýän 8 harpyň alamaty Sekiz burçly ýyldyz sekiz harply Otuň öýi Od urduurdu manysy "Azerbaýjan" diýmekdir. "Od yurdu" sözleri arap elipbiýinde ýazylanda sekiz harpdyr. Baýdakdaky aýyň manysy näme? Gulçulyk gijesinden pursat tapan guş ýaly Bu ýarym aý, söýginiň dogry alamaty bolan türk bilimidir Dörediji akyldar Jabbarli, ýeke-täk goşgusynda baýdagyň nyşanlaryny ulanyp, öz milletiniň alyp barýan ideologiki ýoluny we milli şahsyýetiň esaslaryny aýdýar, şeýle hem has ýokary gymmatlyk - garaşsyzlyk bu gymmatlyklaryň birleşip, güýç we umuman birleşmek üçin esas bolup durýandygyna ynanýar: Azerbaýjan ot ýurdy döwlete gaýdyp biler: Hudaý, amallarymy bu baýdaga geçir Birin-birin hakykat bolup, ada eýe boldy: Garaşsyzlyk! Myüregimde bir isleg bar, bu hakykat bolsun Thisöne bu goşgyny ýazanda 20 ýaşyndaky Jafar Jabbarliniň belent arzuwy näme? Islegi Turan dünýäsiniň agzybirligi, Azerbaýjanyň Turan giňişliginde birinji orunda durmagy, üçburç baýdagymyzyň Turan baýdaklarynyň arasynda iň beýik bolmagy: Myüregimde bir isleg bar, bu hakykat bolsun Goý, şol gün Turanda gök baýdak galdyrylsyn Biriniň gözünde Jabbarliniň baýdagymyzy wasp edýän goşgusy, döredijiliginiň iň möhümi, iň taryhy, iň gowusydyr. Başga biri hekaýalaryny döredijiliginiň iň ýokary nokady hasaplap biler, başga biri "Ogtaý Elogluny", "Ot gelni", kimdir biri "Aýdini" Jafaryň eseri derejesine goýar. Şeýle hem kimdir biri Jafar Jabbarliniň iň möhüm hyzmatynyň özüniň ajaýyp eserleri däl-de, eýsem şol eserleriň ähmiýetiniň hilidir we Jafaryň edebiýat dilimiziň şahyrana, sözleýiş we aýdyňlygyny ýazyjynyň esasy ussatlygy hökmünde düýbünden täze derejä çykarmak ukybyna baha berýär Şol jedelleriň her biri özüni has dogry hasaplaýar we aslynda dogry aýdýar. Jafaryň beýikliginiň haýsy tarapynyň has möhümdigini subut etmäge synanyşmak, jedelsiz jedel etmek ýalydyr. Jafar Jabbarli ähli tarapdan ajaýyp we ajaýyp, näme eden bolsa we ýazan zatlary iň owadan milli hazyna. Şeýle-de bolsa, her bir ene-atasy ähli çagalaryny söýýän bolsa-da, her niçigem bolsa, ýüreginiň çuňlugynda birini has mähirli söýgi bilen söýýär, şonuň üçin ene-atalar ähli çagalaryna şol bir göz bilen seredýärler we muny bir döredijiniň eserlerinde ulanýarlar diýen çaklama bil baglamak dogry däl. Ene-ata öz nesillerinden birini saýlasa, her bir dörediji nesilleriň bir ýa-da ikisini, aýratynlyklary we taryhy bilen beýleki döredijiliginden has süýji we has ýakymly tapýar. Foratdan çykmajak binagärimiz Gazanfar Alizade) Uzeýr Beýi görmäge gitdi, ol eýýäm syrkawlap, ömrüniň güýzüni ýaşapdy we uzak wagtlap dowam eden söhbetdeşliklerine esaslanyp, bu soragy berdi. Şu wagta çenli ýazan eserleriňiziň haýsysyny has gowy görýärsiňiz? 1948-nji ýyldy, Uzeýir Beý şol wagta çenli Uzeyir eden eserleriň hemmesini ýazypdy, ýagny saýlamaga mümkinçiligi bardy we "Beýle bolmasyn, goý, şeýle bolsun" diýýär Jaöne Jafaryň haýsy eserleri ýüreginde has köp? Başgalaryň kesgitlemeleriniň hersine şübheli garamak mümkin bolsa-da, ruh iýýän adamyň özi aýdýanlaryna şübhelenmäge näme hukugymyz bar ?! Bu sorag Jafar Jabbarlä berildi, ol jogap bermekden çekinmedi Iterazyjy, jemgyýetçilik işgäri Şamseddin Abbasow) Jafar Jabbarli bilen baglanyşyklydy. Jafar Jabbarli Şamseddin Abbasowyň enesi Melak Hanumyň daýysydy we hemişe ony söýýärdi we alada edýärdi Şamseddin Abbasow Jafar Jabbarliniň ýadyny hemişe hormat bilen saklaýardy, pursat bolanda özi hakda ýazýardy Şamseddin Abbasow bir gezek Jafardan soradym, şu wagta çenli ýazan eserleriňiziň haýsysyny halaýarsyňyz? Bu soraga köpden bäri garaşýan ýaly pikir etmän, derrew "Yzyňa" jogap berdi. Emma haýsydyr bir sebäbe görä teatrda düşünmeýändiklerini tiz goşdy "Yza gaýdyp gelmek", gelip çykyşy, sahnanyň ykbaly, suratlaryň hersiniň hakyky prototipleri bilen baglanyşykly başdan geçirmeler aýratyn söhbet edýär, häzirki wagtda kellämde aýlanyp ýören eseriň ady sözüň özi "Yzyna" sözi Jafar Jabbarliniň barlygyna, işjeňligine, ýoluna we aýak yzyna iň dogry baha bermekdir. Ol imana gelmäge gelen adamdy. Haýsy ugra ýüz tutsa-da, hökman ol ýerde täzelik etdi we bu täzelikler diňe bir zadyň ýeňil üýtgemegi däl-de, düýpgöter üýtgeşiklikdi. Daşky görnüşi, daşky görnüşi we mazmuny, hili. Hatda onuň ýüzünde ikinji derejeli ýaly bolup görünýän ädimlerinde we synanyşyklarynda-da ilkinji onluga girdi we bu ýerde näme eden bolsa, öwrülişik diýlip atlandyrylmalydy. Çagalar dünýä inýär we her kim çagasyna at dakýar. Jafarajan ýüzlerçe ýyl bäri şeýle bolup gelýär, şondan soňam bu adat dowam edýär, näçe ýyl geçse-de dowam eder. Jafar eserler ýazdy, gahrymanlary öz çagalary ýalydy we olara at dakdy, ondan öň ýazan we döreden ýazyjylarymyzyň hiç biri Jafaryň edenini etmedi, hatda ondan soňky ýazanlaram bu esere çynlakaý çemeleşmedi. Hatda bu mahabatlarda-da Jafar aňynda yzygiderli işleýän we azerbaýjanlylara eşidilen badyna belli atlary döredýän millet gurmak formulalaryna eýerdi Jafar Jabbarli, ne Sewil, ne-de ashaşar Azerbaýjanda ýaşady, ne Dönmez, ne Aýdin, ne-de Gunduz maşgalalarynda ulaldy ... Bu atlaryň hemmesi Jafaryň Azerbaýjana mirasy Häzirki wagtda asasarlar, Sewiller, Gunduzlar, Aýdinler ... Azerbaýjanyň hemme ýerinde. Şol atlary göterýänleriň her biri aslynda Jafar Jabbarliniň nury bolmazdan barlygyny görkezýär Azerbaýjanyň hemme ýerinde ýagtylygy bolan adam, elbetde, öçmez, ölmez. Diňe ölmez-ýitmez däl! Her tarapdan, ertiriň adamy, geljekde ýaşaýan we bir zady üýtgetmäge ukyply futurist Jafar hiç wagt gutarmaz!