Ekranyň öňünde ulalýan nesil - Olary hakyky howpdan gorap bolarmy?

Häzirki döwürde smartfonlar, planşetler we kompýuterler diňe bir güýmenje gurallaryna däl, eýsem bilim, aragatnaşyk we maglumat almak üçin möhüm gurallara öwrüldi. Bu nukdaýnazardan çagalary telefonlardan we kompýuterlerden uzakda saklamak, sanly başarnyklarynyň ösmegine ýaramaz täsir edip biler we tehnologiýa bilen yzarlamak ukybyny çäklendirip biler Emma beýleki tarapdan, çagalar günleriniň ep-esli bölegini sosial ulgamlarda, wideo platformalarynda we dürli sanly programmalarda geçirýärler. Bu tehnologiýalary uzak möhletleýin ulanmak endik töwekgelçiligini ýokarlandyrýar, hakyky jemgyýetçilik gatnaşyklaryny gowşadýar we wirtual gurşawyň täsiri astynda özüni alyp barşyň we ýaşaýyş durmuşynyň döremegine sebäp bolýar. Bu ýagdaý ene-atalaryň köpüsine çynlakaý alada döredýär Çykyş ýoly tehnologiýany düýbünden gadagan etmekmi ýa-da maşgalada dogry sanly medeniýeti we deňagramly ulanyş endiklerini döretmekmi? Bu mesele boýunça Publika.az bilen söhbetdeş bolan sosiolog Uzeýir Şafiýew häzirki döwürde jemgyýetiň sanly gurşawyň we sosial ulgamlaryň hakykatynyň täsiri astynda ýaşaýandygyny aýtdy. Onuň pikiriçe, bu tendensiýa dünýä derejesinde-de, Azerbaýjanda-da aýdyň görülýär: "Çagalar we ýetginjekler, esasanam alfa, Z we beta nesillerinden akylly enjamlar, sosial ulgamlar we internet çeşmeleri bilen ýakyndan baglanyşykly. Bu platformalar olaryň durmuşyna hem oňyn, hem ýaramaz täsir edýär Oňyn tarapy, çagalar we ýetginjekler dil endiklerini ýokarlandyrmak, dünýägaraýyşlaryny giňeltmek, täze hünärleri ele almak we hatda geljekki hünärleriniň döremegine goşant goşýan bilim almak üçin akylly enjamlary ulanýarlar. Şeýle-de bolsa, negatiw mazmun, zyýanly maglumatlar we sosial ulgamlarda ýerliksiz paýlaşmak olaryň psihologiki, sosial we özüni alyp barşyna ýaramaz täsir edip biler Şol sebäpli ene-atalar we mekdepler tarapyndan telefon we sosial ulgamlary ulanmakda ýumşak gözegçilik mehanizmlerini ulanmak möhümdir. Bu ýerdäki maksat gadaganlyk däl-de, dogry ýol görkezmek we howpsuz sanly özüni alyp barmak endiklerini döretmek " U. Şafiýew, şeýle hem, ýurduň baştutany tarapyndan 2026-njy ýylyň 27-nji fewralynda gol çekilen sanly gurşawda zyýanly mazmundan we maglumatlardan goramak baradaky kararyň şu meselelere ünsi çekdi: "Kararda akylly enjamlary we internet çeşmelerini howpsuz we dogry ulanmagyň kadalary baradaky maglumatlaryň okuw meýilnamalarynda, okuw meýilnamalarynda we okuw esbaplarynda berilmelidigi bellenilýär. Mundan başga-da, mugallymlara bu ugurda teklipler berilýär Hukuk derejesinde ministrler kabinetine orta mekdeplerde we mekdebe çenli çagalar edaralarynda çagalar we ýetginjekler tarapyndan akylly enjamlary ulanmak boýunça ýaş we wagt çäklerini ulanmagyň mehanizmlerini taýýarlamak we olary döwlet baştutanyna tabşyrmak tabşyryldy Sosiolog ýakyn wagtda sosial ulgam işjeňligini we sanly howpsuzlygy kadalaşdyrýan goşmaça hukuk mehanizmleriniň, hatda aýratyn kadalaşdyryjy kararlaryň we kanunlaryň hem kabul edilip bilinjekdigine ynanýar: "Ageaş çäklendirmelerini ulanmak meselesi hem gün tertibinde, biz onuň amaly netijelerini geljekde Azerbaýjanda görüp bileris. Şeýle-de bolsa, bu jogapkärçilik diňe döwletiň üstüne düşmeli däldir. Ene-atalar, mekdepler we degişli edaralar bilelikde işlemeli we çagalaryň we ýetginjekleriň smartfonlara we internete zyýanly garaşmagynyň öňüni almak üçin utgaşdyrylan sosial jogapkärçilik mehanizmini döretmeli. Diňe bilelikdäki hyzmatdaşlygyň netijesinde çagalary sanly gurşawyň töwekgelçiliklerinden has netijeli gorap bolýar " Awtory: Gulnar Süleýmanowa ADY BTQ demir ýol liniýasy barada täze film döretdi - Wideo Bakcelliň goldawy bilen, asyrlara şaýatlyk edýän Köne şäheriň gala diwarlarynyň öňünde boolood Ministr Anar Aliýew Halkara zähmet konferensiýasynyň mejlisinde çykyş etdi Bu waka Azerbaýjanyň energiýa diplomatiýasyna - Samir Waliýewe uly goşant goşýar Uly gaýdyp gelen ýylgyryş Üýtgeşmeler öňki göçüp gelenleriň sosial integrasiýasyny çaltlaşdyrar - SÖ COMGI Şu günki goroskop: jogapkärçiligiňiz birden artar SEPAH-dan talap: Kuweýt howa menzili ABŞ tarapyndan atyldy Azerbaýjanda elhenç ganhorluk: Ol daýysynyň aýalyny öldürdi - Täzelendi Roza Zargarli Ramzan Kadyrow bilen duşuşygy barada gürrüň berdi: Muny hut özi görkezdi Imişlide güýçli ýangyn - 2 etrapdan goldaw geldi 10,000 manat ogurlady we markaly eşik satyn aldy Azerbaýjanda töleg kartlary bilen baglanyşykly täze programma ediler Ningyldyrym, doň - Howa duýduryşy