OECD Middleakyn Gündogarda uzaga çekýän konfliktiň ykdysadyýeti çökgünlige itergi berip biljekdigini duýdurdy

Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (OECD) ykdysatçylary, dünýä ykdysadyýetiniň 2026-njy ýylda emeli intellektlere maýa goýumlary, amatly maliýe şertleri we söwda dartgynlygyny gowşatmak bilen has güýçli esasda girendigini bellediler. Şeýle-de bolsa, Pars aýlagynda konfliktiň möwjemeginden soň dünýägaraýyş düýpgöter ýaramazlaşdy Hormuz bogazyndan iberilýän bökdençlikler we energiýa infrastrukturasyna zeper ýetmegi nebitiň, tebigy gazyň, dökünleriň we beýleki strategiki harytlaryň bahasyny ýokarlandyrdy. Bu inflýasiýa basyşyny güýçlendirdi, sarp edijini we işewür ynamyny gowşatdy we dünýädäki ykdysady işjeňlige agram saldy OECD-iň esasy ssenariýine görä, global ykdysady ösüş 2026-njy ýylda 3,4% -den 2027-nji ýylda 3,1% -e çenli peselip, 2026-njy ýylda 2,8% -e çenli peselmegine garaşylýar Şeýle-de bolsa, OECD uzaga çekýän krizisiň has agyr netijelere getirip biljekdigini duýdurýar Hasabatda: "2027-nji ýyla çenli arakesmeler dowam etse, global ösüşiň ep-esli peselmegine, 2026-njy ýylda bary-ýogy 2,1% -e we 2027-nji ýylda 1.8% -e çenli peselmegine garaşylýar Daşary ýurtlardan getirilýän energiýa köp bil baglaýan ykdysadyýetler has gowşak goralýar. OECD-e görä, bu ýurtlaryň has ýokary energiýa we azyk çykdajylaryny özüne çekmek üçin iň pes mümkinçiligi bar Hasabatda Pars aýlagynyň ykdysadyýetleriniň dünýä ykdysadyýetinde möhüm rol oýnaýandygy bellenilýär. Nebit, suwuklandyrylan tebigy gaz, kükürt, dökünler, alýumin we geliý üpjünçiliginiň global paýynyň ep-esli bölegini tutýar, ikinjisi ýarymgeçiriji önümçiliginde we beýleki ýokary tehnologiýaly pudaklarda giňden ulanylýar Fewral-aprel aýlary aralygynda dünýädäki nebit üpjünçiligi 13,5% töweregi, Aýlag ýurtlarynda nebit önümçiligi 45% azaldy. Sebitden suwuklandyrylan tebigy gazyň eksporty, esasanam Katarda önümçilik desgalaryna zeper ýetenden soň esasan saklandy OECD dünýä azyk bazarlary üçin töwekgelçilikler barada duýduryş berdi. Dökün öndürmekde ulanylýan kükürt, ammiak we karbamid global üpjünçiliginiň ep-esli bölegini Pars aýlagynyň ykdysadyýeti tutýar. Guramanyň pikiriçe, bu üpjünçilikdäki bökdençlikler ahyrsoňy oba hojalygynyň önümlerine we azyk önümleriniň bahasyna täsir edip biler Hasabatda: "Krizis näçe uzak dowam etse, ýetmezçilikleriň dürli üpjünçilik zynjyrlaryna täsir edip başlamagy mümkin, sebäbi onuň ornuny tutýanlar köp önüm üçin elýeterli däl" -diýdi Bahalaryň ýokarlanmagy dünýä ykdysadyýetine täsir edip başlady. Aziýada gazyň bahasy fewral aýynyň ahyry bilen deňeşdirilende 70% -den gowrak ýokarlandy, nebit, dizel, dökünler we himiki iýmit önümleri hem has gymmatlady. Şol bir wagtyň özünde global üpjünçilik zynjyrynyň kesilmegi güýçlendi. Hormuz bogazyndan geçýän deňiz gatnawy gaty çäklendirilen bolsa, sebit boýunça täjirçilik howa gatnawy çaknyşykdan öňki derejeden pes bolmagynda galýar OECD emeli intellektiň ösmegi üçin bolup biljek töwekgelçilikleri hem görkezýär. Energyokary energiýa çykdajylary we ýöriteleşdirilen materiallar bilen üpjünçiligiň kesilmegi maglumat merkezlerine we AI bilen baglanyşykly beýleki infrastruktura taslamalaryna maýa goýumlaryny haýallaşdyryp biler OECD-iň baş ykdysatçysy Stefano Skarpetta bu krizisiň dünýä ykdysadyýetiniň ýeke-täk strategiki ulag geçelgesindäki bökdençliklere sezewar bolandygyny aýtdy "Ykdysadyýetlerimiziň bir nokada gowşaklygy, üpjünçilik zynjyrlarynyň durnuklylygyny güýçlendirmek, esasanam energiýa üpjünçiligini diwersifikasiýa etmek we energiýa netijeliligini ýokarlandyrmak üçin tagallalary güýçlendirmegiň zerurdygyny görkezýär" OECD hökümetleri giň we gymmat energiýa subsidiýalaryndan gaça durmaga we ýerine goldawy iň ejiz maşgalalara we amatly kärhanalara gönükdirmäge çagyrýar Ozal "Qazinform" habar gullugy Bütindünýä ykdysady forumynyň Hormuz bogazyndaky bidüzgünçilikler bilen baglanyşykly artýan töwekgelçilikler barada duýduryş berendigini habar berdi. WEF-iň baş ykdysatçylarynyň dünýägaraýşynyň maý aýyndaky neşirine görä, baş ykdysatçylaryň 89% -i geljek 12 aýda global ykdysady ösüşiň gowşamagyna garaşýar, 21% -i bolsa ep-esli ýaramazlaşmagy çaklaýar