ÇAGALARDA DURNUKLYGY ÖSÜŞ - Gawadis gazet | | Kipr habarlary

"Bu çagalyk asmana meňzeýär, hiç ýere gitmeýär." - Cansever-i redaktirläň Durmuş hemmämiz üçin käwagt kyn. Hatda biz, ulular ýaly, käwagt ýitgiler, lapykeçlikler, stres we näbellilikler bilen göreşýäris, köplenç çagalaryň hem öz dünýäsinde şuňa meňzeş göreşleri başdan geçirýändigine düşünmeýäris. Şeýle-de bolsa, dosty oňa oýnamaga ýol bermezlik, halaýan oýunjagyny ýitirmek, mekdepdäki şowsuzlyk ýa-da maşgaladaky dartgynlyk çaga üçin gaty uly tejribe bolup biler Häzirki dünýädäki krizisleriň, epidemiýalaryň, göçleriň we uruşlaryň çagalara edýän täsiri biziň pikir edişimizden has uly Çagalary terbiýelänimizde, köpümiziň bagtly, üstünlikli we güýçli şahsyýetler hökmünde görmek islegimiz bar, ýöne durmuşyň hakykaty şu; Çagalarymyzy ähli kynçylyklardan goramak mümkin däl, ýüzbe-ýüz boljak päsgelçilikleri doly ýok edip bilmeris, edip biljek iň möhüm zadymyz, bu kynçylyklary ýeňip geçmek üçin içki güýji ösdürmäge kömek etmekdir. Bu, psihologiki çydamlylyk ýa-da çydamlylyk diýýäris Psihologiki çydamlylyk, kyn günleriň göwnüne degmezligi ýa-da täsir etmezligi aňlatmaýar, tersine, gaharlanandygyna garamazdan täzeden durup bilmek, ýalňyşlyklara garamazdan gaýtadan synanyşmak we lapykeçlige garamazdan umyt etmegi dowam etdirmek diýmekdir. Başga bir söz bilen aýdylanda, durmuş tupanlarynyň öňünde döwülmän uzalmagy aňladýar Çagalaryň çydamlylygyna täsir edýän faktorlar boýunça köp gözlegler bar, hatda bu ugurda daşary ýurtlarda hem kurslar bar. Gözlegler bize örän möhüm bir hakykaty görkezýär: Çaganyň durmuşynda iň güýçli gorag elementi, onuň bilen ynamdar gatnaşyk gurýan azyndan bir ulularyň bolmagydyr. Bu adam ene, kaka, mugallym, ene-atasy ýa-da başga hossar bolup biler. Çagalar özlerini hakykatdanam ykrar edýändiklerini duýanlarynda, olary tanaýan we alada edýän ulularyň öňünde, dünýäniň kynçylyklaryny has güýçli çözüp bilerler, sebäbi çagalaryň ösüşinde diňe fiziki zerurlyklary kanagatlandyrmak ýeterlik däl. Elbetde, sagdyn iýmitlenmek, ýeterlik uky almak we saglyk hyzmatlaryndan peýdalanmak gaty möhümdir, ýöne beýniniň iň güýçli ösüş çeşmelerinden biri adam gatnaşyklarydyr. Çaga bilen gözüne seredip, duýgularyna düşünmäge synanyşmak, oýun oýnamak, bilelikde kitap okamak ýa-da diňe üns bilen diňlemek; Ösýän beýni üçin bular örän gymmatly tejribelerdir Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy we ICEUNISEF tarapyndan işlenip düzülen "Seresaplylygy ýokarlandyrmak" çemeleşmesi muny ýatladýar. 2018-nji ýylyň 23-nji maýynda 71-nji Bütindünýä Saglyk Assambleýasynda resmi taýdan kabul edildi we dünýä mälim edildi, bu çagalara ýaş wagtynda (esasanam ilkinji 1000 gün) iň ýokary ösüş potensialyna ýetmäge mümkinçilik berýän umumy we maşgala merkezli ýol kartasydyr Çagalaryň sagdyn ösmegi üçin saglyk, ýeterlik iýmitlenmek, täsirli ideg, irki okuw mümkinçilikleri we howpsuz gurşaw gerek. Bu bäş esasy element häzirki döwürde diňe bir çagalaryň bagtyny däl, eýsem geljekdäki durmuş endiklerini hem emele getirýär. Döwlet syýasaty hökmünde bu bäş elementiň döredilmegini üpjün etmeli Çydamlylyk hakda pikir edenimizde, köplenç güýçli çagalar hakda pikir edýäris. Şeýle-de bolsa, güýçli ýaly görünýän çagalar hem gynanýarlar, gorkýarlar, aladalanýarlar we wagtal-wagtal şowsuz bolýarlar. Esasy zat, bu duýgulary ýeňip geçmegi öwrenmegi, şonuň üçin çagalara duýgularynyň kadalydygyny düşündirmek gaty möhümdir. Gynanmak, gaharlanmak ýa-da gorkmak ýalňyş däl; bu duýgularyň wagtlaýyndygyny bilmek we olary beýan etmek akyl saglygynyň esasydyr Soňky ýyllarda neýroologiýa gözlegleriniň barha artýan netijelerine görä, duýgynyň güýçli täsiri adatça togsan sekunt dowam edýär. Çagalara duýgularyň hemişelik däldigini öwretmek, başdan geçirýän negatiw tejribeleriniň wagtlaýyn bolandygyna düşünmäge kömek edýär. "Häzir özümi şowsuz ýaly duýýaryn" diýmek bilen "Men şowsuz" diýmegiň arasynda uly tapawut bar. Bu tapawudy görmek üçin çagalarymyzy goldamalydyrys. Ene-atalar eýýäm gaharly ýa-da gaharly çaganyň ünsüni başga tarapa gönükdirip boljakdygyny gowy bilýärler Anotherene bir möhüm mesele hereket. Häzirki wagtda çagalar geçmişe garanyňda ekranlaryň öňünde has köp wagt geçirýärler. Şeýle-de bolsa, hereket edýän beden ösýän beýni aňladýar. Ylgamak, bökmek, tans etmek, oýun oýnamak we açyk howada wagt geçirmek diňe bir beden saglygy üçin däl, eýsem duýgy saglygy üçinem peýdalydyr. Şeýle hem abadançylyk üçin zerurdyr. Hereket wagtynda bölünip çykýan himiki maddalar stresiň peselmegine, ünsüňi ýokarlandyrmaga we keýpiňi ýokarlandyrmaga kömek edýär Çagalaryň pikirlerini we özüni alyp barşyny dolandyrmak endiklerini ösdürmek hem olaryň çydamlylygynyň möhüm bölegidir. Kämahal çaga çözgüt tapman, pikirlenmäge mümkinçilik bermek has gymmatlydyr. "Siziň pikiriňizçe bu meseläni nädip çözüp bileris?", "Näme ederdiňiz?" ýa-da "Ikiňiziňem bagtly bolmagyň ýoly barmy?" Şuňa meňzeş soraglar çagalaryň ýerine ýetiriji wezipelerini gowulandyrýar. Executiveerine ýetiriji funksiýalar, maksada gönükdirilen hereketleri meýilleşdirmek, ünsi jemlemek, wezipeleri ýerine ýetirmek we duýgulary dolandyrmak ýaly çylşyrymly aň-bilim proseslerine gözegçilik edýän beýniniň “ýerine ýetiriji merkezi”. Şeýlelik bilen, çaga diňe bir şu günki meseleleri çözmek bilen çäklenmän, geljekde ýüze çykjak kynçylyklara-da taýýarlanýar Perhapshtimal, iň esasysy, çagalarymyz kämil bolmak zerurlygynyň ýokdugyny bilýärler. Mistakesalňyşlyklar öwrenmegiň tebigy bölegi, şowsuzlyklar käwagt iň güýçli mugallymlarymyz bolup biler. Çagalarymyzyň her gezek ýykylanda derrew alynmaly gowşak jandarlar däl-de, eýsem degişli goldaw bilen ýene durup bilmek ukyby bolan şahsyýetlerdigini ýadymyzdan çykarmaly däldiris Netijede, çydamlylyk we psihologiki çydamlylyk, özüne mahsus bolan syrly aýratynlyk däl. Söýgi, ynam, goldaw gatnaşyklary we durmuş tejribeleri bilen ösýän ussatlykdyr we her bir çaga bu ussatlygy ösdürip biler. Uly adamlar hökmünde biziň borjumyz, öňündäki ähli päsgelçilikleri aýyrmaga synanyşmak däl-de, ýüze çykýan päsgelçilikleri ýeňip geçmek üçin güýç gazanmakdyr. Şu günki şertler çagalara bu ukyplary ösdürmäge kömek etmelidigimizi görkezýär. Sebäbi çagalarymyzyň geljegi tupanlara däl-de, tupan bilen ýüzbe-ýüz bolanda nädip ýüzmegi öwrenmäge baglydyr Rememberatda saklaň: Tupany duruzyp bilmezligimiz mümkin, ýöne gämini güýçlendirip bileris