NATO sammiti näme üçin möhüm, Ankarada haýsy kararlar kabul edilip bilner?

Ertir Ankarada başlanjak we iki gün dowam etjek NATO sammiti, ABŞ-nyň administrasiýasynyň çemeleşmesi we halkara birleşmesi sebäpli bileleşigiň başdan geçirýän kyn döwri sebäpli iň möhüm ýygnaklaryň biri hökmünde görülýär Halkara geosyýasy ýagdaýlaryň häzirki ýagdaýyny göz öňünde tutup, NATO-nyň ýaranlary aýgytly kararlar berip bilerler. Bu, NATO we bileleşigiň mandatynyň çägindäki geografiýa üçin güýje girýär Sammit, esasanam 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda ABŞ-da başlanan ikinji Donald Trump döwründe, NATO-nyň içindäki jedelleriň we dartgynlylygyň öňküsinden has dartgynly we has ýiti döwürde geçiriler. ABŞ-nyň Europeewropadaky uzak möhletli roly baradaky näbellilik doly çözülmedi Bu näbellilik, NATO-nyň konflikt üçin ýokary potensialy bolan bileleşik hökmünde görünmegini dowam etdirýär. Worldewropa Ikinji jahan urşundan bäri iň howp abanýan döwürleriniň birini başdan geçirýär Euroewro-Atlantik howpsuzlyk arhitekturasy hem birnäçe wagt bäri çynlakaý kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Russiýanyň 2022-nji ýylyň fewralynda başlan ukrain urşy, Hytaýyň strategiki bäsdeş hökmünde ýokarlanmagy we ABŞ-Ysraýyl / Eýran söweşi bilen Eastakyn Gündogardaky durnuksyzlyk käbir möhüm wakalar Şol bir wagtyň özünde problemaly sebitleriň sanynyň köpelmegi we NATO-nyň ygtyýarlyklarynyň çägindäki geografiki sebitleriň köp nokatlarynda kesişmegi adaty bir ýagdaý däl Şeýle şertlerde, NATO agzalarynyň arasyndaky dürli garaýyşlary sazlaşdyrmak we strategiki ugry barada aýgytly karar bermek işinde Bularyň hemmesini göz öňünde tutup, Ankara sammiti NATO üçin syýasy stres synagy bolar Daşary işler ministri Hakan Fidan 2-nji iýulda eden çykyşynda "Meniň pikirimçe, taryhy öwrülişik nokadynda, bosagada, şeýle näbellilik döwründe adamzat taryhynda iň üstünlikli howpsuzlyk bileleşikleriniň birleşmegi NATO taryhynyň iň uly sammiti bolar" -diýdi Milli Goranmak ministri araşar Güler, 18-nji iýunda NATO-nyň Goranmak ministrleriniň ýygnagyndan soň eden çykyşynda Ankara sammitini diňe ýolbaşçylaryň ýygnagy hökmünde görmeýändiklerini aýtdy: "Bu sammit, NATO-nyň üýtgeýän howpsuzlyk gurşawyna uýgunlaşmak we geljege strategiki ugruny kesgitlemek kararyny görkezjek möhüm öwrülişik bolar diýip pikir edýäris." Käbir diplomatlar Atlantikanyň iki tarapyndaky problemalary we dartgynlygy göz öňünde tutup, Trumpyň sammite gatnaşmagyny özi üstünlikli hasaplaýarlar Şeýle-de bolsa, Ankara sammitiniň bolup biljek netijelerini göz öňünde tutup, köplük Trumpyň gatnaşmagy fonda galýar diýip pikir edýär NATO töwereklerinde geçirilen bahalandyrmalar sammitiň soýuzdaky deňagramlylygy we güýç paýlanyşyny köp babatda we şoňa laýyklykda esasanam Europeanewropanyň howpsuzlyk arhitekturasyny üýtgetjekdigini görkezýär Sammit tarapyndan dörediljek, bileleşigiň içindäki ynam gurşawynyň zaýalanan wagtynda NATO-nyň borçnamalaryny anyk netijelere öwrüp biljekdigini açyp görkezjek üýtgeşmeleriň esasy pursatlaryny sanap bolar: NATO-nyň ýokary derejeli diplomatynyň pikiriçe, bu netijeleriň durmuşa geçirilmegi üçin "ilki bilen sammit hadysasyz tamamlanmaly we bagtly maşgalanyň suraty çekilmeli" Ankarada jemgyýetçilik düşünişmezliklerinden gaça durmak we ýaranlaryň agzybirligini görkezmek hem NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutteň ileri tutýan maksatlarynyň biridir. Mark Rutte, Ankara sammitini hakykatdanam möhüm hasaplaýanlaryň arasynda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin borçnamalardan gorkman, ýerine ýetirilişinden gorkýar diýip, Rutte 25-nji iýunda Atlantik geňeşinde aýtdy Rutte, Ankara sammitiniň 2025-nji ýylda Gaaga sammitinde berlen borçnamalaryň ýerine ýetiriljek ýeri diýip pikir edýär Defenseakynda umumy goranyş hereketleriniň gün tertibine çykan Europeanewropa Bileleşiginden (EUB) sammitiň görnüşi hem bellärliklidir. EUewropa Bileleşiginiň Daşary gatnaşyklar we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary wekili Kaja Kallas geçen hepde metbugata beren beýanatynda Ankara sammitiniň möhümdigini aýtdy we "Her sammite taryhy diýilýär, ýöne bu gezek hakykatdanam şeýle" diýdi