NATO sammiti şu gün Ankarada başlaýar: Türkiýe näme garaşýar? | T24

NATO-nyň 36-njy liderleriniň sammiti şu gün Ankaradaky Prezident toplumynda başlar Prezident Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan gurnalan we NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutte tarapyndan dolandyrylýan sammit iki gün dowam eder Sammite ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-dan başga-da 31 soýuzdaş ýurduň we çagyrylan ýurtlaryň ýolbaşçylary gatnaşar NATO sammiti, geçen döwür we gün tertibi sebäpli "taryhy" hasaplanýar Hünärmenler, sammitiň Türkiýäniň soňky döwürde artýan halkara görnüşi we oýnamak isleýän roly taýdan diýseň möhümdigini aýdýarlar Türkiýe, NATO sammitini halkara derejesini berkitmek we dowam etdirmek üçin gymmatly pursat hökmünde görýär Prezident Rejep Taýyp Erdogan iýun aýynyň ahyrynda Stambulda geçirilen NATO mejlis mejlisinde eden çykyşynda Türkiýäniň krizis sebitlerinde oýnaýan roly we NATO-daky goşantlary barada durup geçdi Daşary işler ministri Hakan Fidan 1-nji iýulda geçirilen metbugat ýygnagynda "Munuň Türkiýede edilýändigi Türkiýäniň strategiki ähmiýetini we NATO-daky ornuny ýene bir gezek açýar we güýçlendirýär" -diýdi Sammitiň gün tertibinde Russiýa-Ukraina söweşi we Eastakyn Gündogardaky wakalar Türkiýe üçin bir pursat hökmünde görülýär Türkiýäniň NATO-daky hemişelik wekili Tacan İldem BBC Türkiýäni bilen söhbetdeşlikde sammitiň "häzirki halkara tertibinde çynlakaý arakesme" ýüze çykjakdygyny we aşakdakylary aýdýar: "Halkara baglanyşyk, NATO ýaranlaryndan mümkin boldugyça pikirleriň arasyndaky tapawudy aradan aýyrmak arkaly agzybirligi, yzygiderliligi we raýdaşlygy berkitmegi talap edýär." Pensiýa çykan diplomat Gülru Gezer hem sammitiň NATO-nyň "häzirki durnuksyz halkara gurşawynda barlygyny nädip dowam etdirmelidigi barada jedelleşýän" döwürde geçiriljekdigini aýtdy: "Türkiýe, häzirki ynam krizisinde taraplaryň agzybirligini we barlyşygy üpjün etjek az ýurtlaryň arasynda tapawutlanýar" Stambul Syýasy gözleg institutynyň daşary syýasat utgaşdyryjysy Rikkardo Gasko sammitiň Türkiýe üçin ähmiýeti barada aşakdaky baha berýär: "Ankara üçin bu sammitiň maksady, bileleşigiň aýrylmaz howpsuzlyk aktýorlaryndan biri hökmünde öz ornuny berkitmek. Mundan başga-da, barha artýan strategiki ähmiýetini uzak möhletleýin syýasy we senagat hyzmatdaşlygyna öwürmek." NATO sammiti hem möhümdir, sebäbi Trumpyň "ABŞ-nyň prezidenti" hökmünde Türkiýä ilkinji sapary bolar Trump arasyndaky ilkinji möhletinde Türkiýä gelmedi Ankarada geçiriljek Trump-Erdogan ýygnagynyň ikitaraplaýyn gatnaşyklary, esasanam Eastakyn Gündogarda bolup geçen soňky wakalary, Gazanyň Parahatçylyk şertnamasynyň durmuşa geçirilmegini, Siriýadaky we esasanam goranyş senagatyny ara alyp maslahatlaşmagyna garaşylýar Tacan İldem, Trumpyň Prezident Erdoganyň çakylygy boýunça NATO sammitine gatnaşmak kararyna gelendigini ýatladýar: "Türkiýe tarapyndan gurnalan sammitde agzybirlik habary çykmasa, şowsuzlyk hökmünde ýazylmagy negatiw zat" "Şonuň üçin hemme zatdan öňürti ähli soýuzdaş ýurtlaryň liderlik derejesinde wekilçilik edilmegi möhümdi." Prezident Trump-yň maşgala suratyna hem goşulmagy bu meselede möhüm ähmiýete eýe " Erdogan bilen Trumpyň sammitden öňki aragatnaşyklarynda, esasanam Türkiýäniň häzirki wagtda ösdürilýän KAAN söweş uçarlary üçin zerur F-110 hereketlendirijilerini satmakda öňegidişlikleriň bolmagy mümkin Trump 25-nji iýunda Ak tamda eden çykyşynda Türkiýäniň F-35 programmasyna we uçar hereketlendirijisiniň satuwyna gaýdyp gelmek baradaky haýyşyna salgylanyp, "Belki, olary gaty begendirjek bir zat ederin" diýdi Los Anjelesdäki Türkiýäniň Baş konsuly bolup işlän Gülru Gezer: "Meniň pikirimçe, F-110 hereketlendirijileri Türkiýä berler" Pensiýa çykan diplomat ABŞ-da F-35 maksatnamasyna gaýdyp gelmekde kadalaşdyryjy we kanuny päsgelçilikleriň bardygyny we bu prosesde oňyn alamatlaryň bardygyna garamazdan "şu günden ertir hiç zat bolmaz" diýýär Türkiýe 2019-njy ýylda Russiýada öndürilen S-400 howa gorag ulgamlaryny satyn alandygy sebäpli F-35 programmasyndan aýryldy ABŞ administrasiýasy, Ankaranyň bu maksatnama gaýdyp gelmegi üçin bu ulgamlaryň ýok edilmelidigini aýdýar Sammitiň gün tertibiniň iň möhüm meseleleriniň arasynda ABŞ bilen Europeewropanyň arasynda barha artýan dartgynlyk bar Türkiýäniň diplomatik çeşmeleri Europeanewropaly ýaranlaryň ABŞ bilen dartgynlygy gowşatmak we Waşingtonyň duýdansyz we ýiti karar bermeginiň öňüni almak üçin Trump bilen duşuşmak barada ylalaşandyklaryny aýdýarlar. Ankarany ýakyn we aýratyn gatnaşyklaryndan peýdalanmaga çagyrýandygyny belleýär Bu nukdaýnazardan, şol bir çeşmelerde Europeanewropaly ýaranlaryň ABŞ-nyň kontinentden ýuwaş-ýuwaşdan çykmagy we yklymda howpsuzlyk boşlugynyň döremeginiň öňüni almakda Türkiýäniň kömegini isleýändigi aýdylýar Rikkardo Gasco: "Meniň pikirimçe, häzirki wagtda hemmeler Amerikany NATO-dan çekiljekdigini ýa-da Europeewropany goramakdan saklanjakdygyny aýtmaga synanyşýar" -diýdi Sammitde bu meseleleri NATO-nyň içindäki bitewilik we raýdaşlyk atmosferasyna zyýan ýetirmezden çözmek Türkiýäniň esasy maksatlaryndan biridir Ankara, sammitde oýnajak roly bilen NATO-nyň geljegi üçin göz öňünde tutulan täze düşünjäniň arhitektorlaryndan biri hökmünde ýatda galmak isleýär Gülru Gezer liderleriň ýygnagy barada: "Türkiýe bir tarapdan ylalaşyk rol oýnamaly, beýleki tarapdan, ýer eýesi hökmünde taraplaryň arasynda ýüze çykyp biljek islendik duşmançylygy ýa-da duýgurlygy çözmeli" Türkiýäniň NATO sammitinden ýene bir garaşýan zady, Europeanewropanyň howpsuzlygy we öňüni almak üçin işlenip düzülen mehanizmlere girizilmeli Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) 23 ýurdunyň ýolbaşçylarynyň NATO-daky Ankara sapary bu meselede möhüm pursat hökmünde görülýär Türkiýe, NATO-da we beýleki platformalarda Europeanewropanyň howpsuzlygy üçin doly gatnaşmagyň möhümdigini, Türkiýe ýaly ýurtlaryň çykarylmagynyň kontinental howpsuzlykda kynçylyk döredjekdigini öňe sürýär Bu etapda, EUB-ne agza bolmadyk Angliýa, Kanada, Norwegiýa we Islandiýa ýaly NATO ýaranlary bilen ýakyn aragatnaşykda Sammitiň gün tertibinde boljakdygyna garaşylýan NATO-EUB hyzmatdaşlygy hem Türkiýä bu meseläni resmi taýdan çözmäge mümkinçilik berjek ösüşdir Tacan İldem, "NATO 3.0" atly bileleşigi täze şertlere uýgunlaşdyrmak prosesinde NATO-nyň "Europeanewropalaşjakdygyny" öňe sürýär: "Türkiýe üçin, NATO-nyň çäginde Europeanewropa sütünini berkitmek, ileri tutulýan mesele bolar "TheB, aýdylyşy ýaly, zehinleri ösdürmekde we bu maksada goldaw berjek goranyş senagaty toplumlaýyn infrastrukturasyny güýçlendirmekde geosyýasy oýunçy boljak bolsa, Türkiýäniň ösüş etapyndan we Europeanewropanyň howpsuzlygynyň bir bölegi bolan geljekki potensialyndan peýdalanyp bilmezligi, özüni aýakdan atmakdan başga zady aňlatmaýar." Ankaradaky sammite EUB Geňeşiniň başlygy Antonio Kosta we Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen hem gatnaşar diýlip garaşylýar Ursula Won der Leýen aprel aýynda eden çykyşynda Europeewropany Türkiýäniň, Russiýanyň we Hytaýyň täsirinden goramagyň zerurdygyny aýtdy we bu beýannama reaksiýa bildirdi Won der Leýeniň metbugat sekretary soňra beýanat berdi we Europeanewropa Komissiýasynyň prezidentiniň sözleriniň ýoýulandygyny öňe sürdi Soňky döwürde Ankara bilen Brýusseliň arasyndaky gepleşikleriň köpelmegi we EUB-niň hyzmatdaşlyga berýän ünsi, esasanam ykdysadyýet, söwda we howpsuzlyk ýaly ugurlarda taraplaryň arasynda täze prosesiň başlangyjy hasaplanýar Ankarada geçiriljek gepleşiklerde ara alnyp maslahatlaşyljak meseleleriň arasynda Türkiýäniň defenseB-niň goranyş senagaty we beýleki strategiki ugurlar bilen gatnaşyklarynda bu tizligiň nähili şöhlelenjekdigi aýdylýar Goranmak pudagy barada Rikkardo Gasco "Türkiýäniň Europeewropa mätäçliginden has köp Türkiýä mätäç" diýýär we sözüniň üstüni ýetirýär: "NATO işgärleri bilen soňky söhbetdeşligimde olaryň hemmesi Türkiýäniň önümçilik kuwwatyna ýokary baha berdiler we Türkiýäniň Europeewropanyň özbaşdak öndürip bilmejek zatlaryny tiz üpjün edip biljekdigini aýtdylar." Gasco, Türkiýedäki "demokratik regressiýa" etabynyň goranyş hyzmatdaşlygyna garaşsyz çözülip bilinmejekdigini we Europeewropanyň bu meselede Ankarany tankytlamazlygy barada aşakdaky baha berýär: "Europeewropa gatnaşyklary birleşdirmäge we şeýlelik bilen Türkiýäniň zerur meselelerinde hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge synanyşýar." NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutte Ankaradaky forumda bu bileleşigiň onlarça milliard dollarlyk täze şertnamalary yglan etjekdigini aýtdy Köp türk jemgyýetçilik we hususy guramalarynyň foruma gatnaşmagyna we taslamalaryny halkara hyzmatdaşlary bilen tanyşdyrmagyna garaşylýar Recentlyakynda Türkiýe Ispaniýa, Italiýa, Rumyniýa we Polşa ýaly köp soýuzdaş ýurtlar bilen möhüm şertnamalara gol çekdi NATO zerur harby material önümçilik zynjyrynda möhüm baglanyşyk bolmak isleýän Türkiýe, bu ugurda esasanam EUB maliýeleşdirýän halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirýär Şeýle hem, Türkiýäniň sammitde bu meselä ünsi çekjekdigi we ýaranlaryň arasynda ýarag satuwyna çäklendirmeler girizmegiň dogry däldigi barada habar bermegine garaşylýar Kukiler web sahypasyndan iberilen gutapjyklar we Ulanyjy göz aýlaýarka, ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleri. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz