Amerikanyň Birleşen Ştatlary bolmasa, NATO täsirli harby güýç bolup bilermi? | T24

Transatlantik gatnaşyklar Europeanewropa ýurtlary ABŞ we Ysraýylyň Eýrana garşy soňky hüjümlerine işjeň gatnaşmakdan ýüz öwürenden soň ýene-de dartgynlaşdy ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Europeewropadaky ýaranlaryndan nägileligini bildirmek üçin birnäçe gezek söhbetdeşliklerden we sosial mediadan peýdalandy Trump hatda Demirgazyk Atlantik Şertnamasy Guramasynyň (NATO) harby bileleşiginden çekiljekdigini aýtdy Amerikanyň Birleşen Ştatlary guramanyň içinde goranyş çykdajylarynyň we ösen harby tehnologiýalaryň köpüsini üpjün edýär Şeýlelik bilen, çykmak mümkinçiligi bolan halatynda Europeanewropa ýurtlary ABŞ-nyň goşunynyň goldawy bolmazdan ep-esli päsgelçilik saklap bilermi? NATO 1949-njy ýylda ABŞ, Angliýa, Kanada we Fransiýa ýaly 12 ýurt tarapyndan esaslandyryldy Guramanyň esasy, agzalaryň birine hüjüm edilse, beýlekiler oňa goramaga kömek edýär Maksady Sowet Soýuzynyň Europeewropada ýaýramagynyň öňüni almakdy Bileleşik 1991-nji ýylda dargandan soň, Gündogar Europeanewropa ýurtlarynyň köpüsi bu bileleşige goşuldy: Albaniýa, Bolgariýa, Wengriýa, Polşa, Çehiýa, Slowakiýa, Rumyniýa, Litwa, Latwiýa we Estoniýa Onýyllyklaryň dowamynda bitarap bolup galan Şwesiýa we Finlýandiýa Russiýanyň Ukrainany doly basyp almagyndan soň guramanyň agzalary boldy Harby blog häzirki wagtda Europeewropada we Demirgazyk Amerikada 32 agzadan ybarat NATO-nyň öz goşuny ýok; Şeýle-de bolsa, agza döwletler halkara krizislerine garşy bilelikdäki harby çäreleri görüp bilerler NATO güýçleri ilkinji gezek 1994-nji ýylda, "Uçuş ýok" operasiýasynyň çäginde ABŞ-nyň söweş uçarlary Bosniýadaky bomba hüjümlerine gatnaşýan serb uçarlaryny atanda, söweşe başlady Dowam edýän harby operasiýalarda Ortaýer deňzine gözegçilik edýän “Deňiz goragçysy” operasiýasy we NATO-nyň Yrakdaky missiýasy bar. (Sebitdäki howpsuzlyk ýagdaýy sebäpli bu amal häzirki wagtda Naplesden dolandyrylýar) Bu ýaranlyk, Kiýewiň haýyşyna garamazdan, Ukraina goşun ibermedi ýa-da ýadro ägirt güýçleri bolan Russiýa bilen göni konflikte çekilmeginden gorkup, uçuş gadagan sebit döretmedi Şeýle-de bolsa, agza döwletler Ukrainany ýarag we enjamlar bilen üpjün etdi NATO diýseň güýçli bolsa-da, bilermenler Amerikanyň Birleşen Ştatlary gitse, guramanyň güýçli garşydaşyna garşy saklaýyş ukybynyň ep-esli azaljakdygyny aýdýarlar “Roýter” habar gullugynyň habaryna görä, 2025-nji ýylyň dekabrynda 31 bazada we 19 harby meýdançada takmynan 68 müň amerikan esgeri ýerleşdirildi ABŞ-da ýerleşýän Atlantik Geňeşiniň Transatlantik Howpsuzlyk Inisiatiwasynyň müdiri Dr. Torreý Taussig "Häzirki döwürde Amerikanyň NATO-a ygrarlylygy adaty we ýadro nukdaýnazaryndan aýrylmaz" diýýär Öň ABŞ-nyň Goranmak ministrliginiň, Europeanewropa işleri we NATO stollary boýunça ýokary wezipelerde işlän Taussig BBC-ä beren interwýusynda ABŞ-nyň goldawy bolmazdan Europeewropanyň "strategiki transport, aňtaw, gözegçilik we gözleg mümkinçilikleri we raketa goranyş ulgamlary" ýaly möhüm ugurlardaky boşluklary ýapmakda kynçylyk çekjekdigini aýtdy Dr. Şotlandiýanyň Glazgo şäherindäki Stratklaýd uniwersitetiniň halkara howpsuzlygy boýunça mugallymy. Gawin Hall yza çekilmegiň Europeanewropanyň howpsuzlygy üçin zyýanly boljakdygy bilen ylalaşýar BBC bilen söhbetdeşlikde Hall: "NATO-nyň beýleki agzalarynyň harby kuwwatynyň iň uly taýagy henizem ABŞ" -diýdi Beýleki bir tarapdan, Hall Europeanewropa ýurtlarynyň ABŞ-nyň kömegi bolmazdan manyly harby kuwwatyny saklamalydygyny bilýändigini aýdýar we yklymda mobilizasiýa we ýaýbaňlandyrmagyň birinji tapgyrynyň Europeanewropa güýçlerine baglydygyny aýdýar "NATO-nyň Balkanlardaky howa polisiýa missiýalary ýa-da Ortaýer deňzinde deňiz gözegçilikleri ýaly amallar esasan ABŞ-nyň gönüden-göni gatnaşmazdan amala aşyrylýar" Trump agza döwletleriň goranyş çykdajylaryny artdyrmajakdygy baradaky bileleşige çuňňur şübhe bildirmedi Ol 2024-nji ýylda ikinji gezek prezidentlige saýlanjak saýlaw kampaniýasynda gapma-garşylyk döretdi, eger prezident bolsa, Russiýany goranyş üçin jemi içerki önümiň 2% -den gowragyny bölüp bermejek NATO ýurtlaryna hüjüm etjekdigini aýtdy 2014-nji ýylda NATO ähli agzalardan goranyş üçin jemi içerki önümiň azyndan 2% -ini bölüp bermegini isledi 2025-nji ýyla çenli ähli agza ýurtlar bu maksada ýetdiler Agzalar tarapyndan ylalaşylan iň soňky maksat, goranyş çykdajylaryny 2035-nji ýyla çenli jemi içerki önümiň 5% -ine çenli ýokarlandyrmak Stokgolm halkara parahatçylyk gözleg institutynyň (SIPRI) maglumatlaryna görä, 2024-nji ýylda NATO ýurtlarynyň umumy goranyş çykdajylarynyň 66% -i ABŞ-dan bolar. .Azan Taussig näme üçin defenseewropanyň goranyş býudjetine täzeden seredilmeginiň gutulgysyzdygyny düşündirýär: "Amerikanyň Birleşen Ştatlary, NATO-nyň ştab-kwartirasyny, harby serkerdelerini we infrastrukturasyny maliýeleşdirýän umumy býudjetiniň takmynan 15% -ini üpjün edýär "Soýuzdaşlar goranyş çykdajylaryny artdyrýan bolsa, ABŞ maliýe goşantlaryny yzyna alsa, has köp zat gerek" NATO serkerdeleri 2023-nji ýylda Arktikada, Demirgazyk Atlantikada, Merkezi Europeewropada ýa-da Ortaýer deňzinde bolup biljek rus hüjümlerine garşy durmak üçin jikme-jik meýilnamalar barada ylalaşdylar Geçen ýyl Europeewropada ýokary hüşgärlikde saklanýan esgerleriň sanynyň 40 müňden 300 müňe çenli ýokarlanjakdygyny habar berdiler Mundan başga-da, Russiýa bilen serhetleşýän gündogar kenaryndaky goranyşyny güýçlendirdi, harby talaplara görä göwrümi we düzümi boýunça sekiz söweş topary bar NATO her üç ýylda iň uly türgenleşikleriň biri bolan “Steadfast Defender” guraýar, oňa 32 agza ýurtdan 90 müň işgär gatnaşýar Akademik Gawin Hall: "Has kiçi NATO hem päsgelçilik bolup biler, ýöne bu anyk ýolbaşçylygy we ugry talap eder" -diýdi Şeýle hem, ýadro kuwwatyny ýokarlandyrmagyň zerurdygyny nygtaýar Fransiýada we Angliýada ýadro ýaragy bar; emma olaryň jemi Russiýanyň arsenaly bilen deňeşdirilende has az Europeanewropa ýurtlary başlangyç hüjümlere garşy durmak we çalt mobilizlenmegi üpjün etmek üçin harby meýilnamalary düzýän hem bolsa, Hall munuň uzak möhletleýin dowam edip biljekdigine ynamsyzdygyny aýtdy ABŞ harby güýçleri taktikany gowulaşdyrmaga we ylalaşyklygy ýokarlandyrmaga kömek edýän (harby güýçleriň bilelikde işlemek ukyby) Europeewropadaky ýaranlary bilen ýygy-ýygydan ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn türgenleşikleri geçirýär ABŞ-nyň goşunynyň NATO agzalygy sebäpli Europeewropadaky köp bazalara bökdençsiz girip bildi Taussig: "NATO bolmasa ABŞ bu ýurtlarda işlemek üçin iki taraplaýyn goranyş hyzmatdaşlygy şertnamalaryna gol çekmeli bolardy" -diýdi Taussig Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň köp Europeanewropa ýurtlary bilen eýýäm aýratyn şertnamalarynyň bardygyny aýtdy; Şeýle-de bolsa, goranmak hyzmatdaşlygy şertnamasy bolmadyk ýurtlar bilen täze şertnamalara gol çekmegiň zerur bolup biljekdigini aýdýar Şeýle-de bolsa, Trumpyň NATO-dan çykmak howpuny durmuşa geçirmeginiň syýasy we harby netijeleriniň boljakdygyny boýun alýar we duýduryş berýär: ABŞ-nyň bu bileleşikden çykmagy transatlantik bileleşik üçin we NATO-nyň Russiýa we beýleki garşydaşlaryna hödürleýän päsgelçilikleri üçin syýasy taýdan zyýanly bolar " Howpsuzlyk kepillendirmekden başga-da, bu bileleşik Europeewropada ABŞ üçin uly hoşniýetlilik döredýär: "NATO-nyň 5-nji maddasynda köpçülikleýin goranyş mehanizminiň güýje giren ýekeje gezek ABŞ-ny goramak üçin bolandygyny ýatdan çykarmaly däldiris "Bu, esasan, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň NATO-da sarsmaz ýarany hökmünde abraýy bilen baglanyşykly" 5-nji madda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ABŞ-a garşy terrorçylykly hüjümlerden soň işjeňleşdirildi Hall, milli howpsuzlyk sebäpli isleýändigini aýdýan Grenlandiýa ýa-da söwda ýaly möhüm ugurlarda eglişik gazanmak üçin NATO-dan çykmak howpuny ulanyp biler öýdýär Hall, yza çekilmegiň iki tarap üçinem erbet boljakdygyny sözüniň üstüne goşdy: "Şeýle zat Ikinji jahan urşundan soňky Euroewro-Atlantik howpsuzlygynyň bölünmezligi baradaky düşünjäni puja çykarar "Europeanewropanyň howpsuzlygy indi ABŞ-ny aladalandyrmaýan we Europeanewropanyň howpsuzlygyndaky üýtgeşmeler ABŞ-nyň bähbitlerine täsir etmeýän haýallyk bolar" Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçemek we gowulandyrmak üçin ulanylýar. Sahypa girýänleriň sanyny we ýol çeşmelerini sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz