Nafia Akdeniz we “Kasnak” - Serkan Soyalan

“Pulli” “Nafia Akdeniziň täze kitaby” ýa-da “Pulleýe ýazylan ýat kitaby” hökmünde kesgitlenip bilner Jemgyýetiň medeniýeti diňe galyň taryh kitaplarynyň arasynda ýaşamaýar. Bu medeniýet ýaşulularymyzyň elinde, käte aşhanada bugly naharda, käte köp zähmet talap edýän el işlerinde, käte çagalyk ýatlamalary saklanýan köne sandykda saklanýar Edebiýatyň iň möhüm meselelerinden biri; Görünmeýänleri görünmek üçin, unudylanlary gelejekde götermek Soňky ýyllarda Kipr türk edebiýatynyň güýçli ýazyjylaryndan biri, Nafia Akdeniziň “Yitik Ülke Publications” tarapyndan neşir edilen iň soňky kitaby “Kasnak” hem bu meseläni ýerine ýetirýän kitaplaryň arasynda Şygyr we hekaýa diňe bir estetiki iş hökmünde däl-de, eýsem medeni ýady goramagyň guraly hökmünde ulanmak bilen Akdeniz, Kipriň gündelik durmuşyna, adam gatnaşyklaryna we jemgyýetçilik ýadyna üns berýän edebiýata düşünişmegi ösdürýär "Kasnak" okaýarkam, 2013-nji ýylda neşir edilen we kitaphanamyň goşgy kitaplary bölüminde ýerleşýän we "Kasnak" -yň ýolbaşçylygynda Nafia Akdeniziň "Hiç biri" atly goşgy kitabyny hem aldym, "Hiç" -e barýan ýolda tapdym Akdeniziň ilkinji kitaby "Hiç biri" şahyryň şu güne çenli başdan geçirmeli we başdan geçirmeli kynçylyklary bilen iýmitlenýär. Şeýle-de bolsa, Akdeniz, başdan geçirýän kynçylyklaryny päsgelçilik döretmekden tapawutlylykda, itergi beriji we höweslendiriji faktorlar hasaplaýar Kitapda söýgüden başlap, syýasy mowzuklara, mifologiki hekaýalardan başlap, ada bolmak duýgusyna çenli dürli mowzuklar boýunça goşgular bar. Mundan başga-da, sözleriň we wizuallaryň goşulan goşgulary ünsi özüne çekýär "Hiç birinde", gündelik durmuşdaky kemçilikler, ýitgiler, ümsümlikler we adamlaryň içki dünýäsindäki barha artýan boşluklar şahyrana dilde çözülse-de, okyjy häzirki zaman adamlarynyň ýalňyzlygy bilen ýüzbe-ýüz bolýar Şeýle-de bolsa, Nafia Akdeniziň soňky "Kasnak" eseri awtoryň edebi setirinde täze tapgyra öwrüldi "Gündelik durmuşyň şahyrana meýdan ýatlamalary" ady bilen ýazylan bu eser, gündelik tejribeler arkaly şahsy we köpçülikleýin ýadyň nädip köpelýändigini öwrenýär Kitabyň giriş tekstinde; Enäniň çorbasynyň aşhanasynda fermentlenen hamyrdan başlap, adanyň şemalyna çenli, çagalyk ýatlamalaryndan başlap arheologiki tapyndylara çenli giň medeni we emosional älemiň döredilendigi aýdylýar Iş ýatdan çykarylan gatnaşyklary ýada salmak we täzeden dikeltmek tagallalaryna esaslanýar Hatda "Pulli" adynyň özi hem simwoliki many berýär Adaty senetçilik önümlerinde, halta matany saklaýan we nagşyň ýüze çykmagyna kömek edýän guraldyr. Akdeniziň kitabynda halka ýadyň we medeniýetiň gaýtadan işlenýän ýerini görkezýär Geçmişden şu güne çenli dowam eden hekaýalar, däp-dessurlar, sesler we duýgular bu halka görnüşinde üýtgedilýär Kitapda şol sahypalarda ýazylan we öwülýän ajaýyp taryhy wakalaryň ýerine ýönekeý adamlaryň gündelik durmuşyna üns berilýär Bu meniň üçin has gymmatly we gymmatlydyr Sebäbi diňe bir uruşlar, syýasy ösüşler, şahsyýetler ýa-da ýolbaşçylar jemgyýetleri ýaşatmaýar Bir enäniň aýdan aýdymy, obada geçirilen toý, goňşularyň arasynda paýlaşylan çörek ýa-da çagalykda diňlenýän ertekiler hem medeniýetiň esasy özenidir Akdeniz, kiçijik ýaly görünýän bu jikme-jiklikleriň hakykatdanam jemgyýetiň ruhuny emele getirýändigini görkezýär Bu nukdaýnazardan “Pulli” Kipr türk medeniýetini gorap saklamak meselesinde-de möhüm rol oýnaýar. Globallaşmagyň täsiri sebäpli ýerli medeniýetleriň barha göze görünmeýän häzirki dünýäsinde Kipre mahsus bolan ýaşaýyş durmuşyny, duýgurlygyny we ýat elementlerini edebiýat arkaly ýazga almak gaty möhümdir Ortaýer deňziniň "Pulleýinde" ada diňe bir geografiýa däl; ýaşaýan, ýatlaýan we aýdýan barlyk hökmünde öňümizde peýda bolýar Kipr türk edebiýaty taryhda şahsyýet, degişlilik, göç, uruş we parahatçylyk ýaly temalarda ösdi. Şeýle-de bolsa, bu edebiýatyň iň güýçli taraplaryndan biri, gündelik durmuşyň jikme-jikliklerini hem ýazyp biler Nafia Akdeniz hem bu däp-dessuryň häzirki zaman wekillerinden biri hasaplanyp bilner Kiprli türkleriň häzirki döwürde iň möhüm zerurlyklaryndan biri, medeni ýadyny saklamakdyr Sebäbi ýat ýitirilende diňe geçmiş däl, eýsem geljegiň ugry hem bulaşýar Şonuň üçin Nafia Akdeniz ýaly ýazyjylaryň döreden eserleri diňe bir edebi eser däl; Şeýle hem, medeni ýazgylar, jemgyýetçilik şaýatlary we geljekki nesillere galdyrylan gymmatly miraslar "Kasnak" okyjylaryny geçmişe dolanmaga däl-de, eýsem geçmiş bilen gatnaşyklary täzeden gurmaga çagyrýar Oryat diňe ýatlamak däl, köpelýändigini görkezýär Sebäbi medeniýet diňe düşündirilýänçä ýaşaýar Makalany kitabyň sözbaşysyndan sitata bilen tamamlamak isleýärin "Okajak goşgy hekaýalaryňyzyň tagallasy mata halka dakmak, ýagny boşlugyň ýürek urmasyny eşitmek, şahyrana giňişlige many bermek we ony ýat ýerlerine öwürmekdir. Bu gündelik durmuşyň matasy ... Gündelik duýgularyň, pikirleriň, hereketleriň dokalmagy. Düwürtik, durmuş gurýan ýeri. Düşünýän ýer. ýarymosfera emele gelýär, many älemi peýda bolýar, dem alýar, dem alýar, ýürek urgulary ýokarlanýar Käwagt muzeýlerde, galereýalarda, Bular suratlaryň we heýkelleriň öňünde ekfrastiki reaksiýa bilen gurlan boşluklar, käwagt geçmişden kowalap ýören itlerden gaçýar Matadaky ýerleri üýtgedeniňde, halka we onuň hekaýalary keseligine, keseligine, uzynlygyna, gatlakly kesişýän ýaly öňe gidýär. Köp ölçegli. Şahsy we kollektiw, tebigy we medeni birleşýär. Mysal üçin, badam we aýallar bilelikde gülleýär. Bilelikde gülleýän ýeri, bahar gülleýän ýeri, möwsümleýin aýlaw, ýapraklaryň bilelikde düşýän ýeri. Mysal üçin, kerwen çarwa we oturymly ýeriň çatrygynda döwülýär. Birdser bilen asman guşlar we balyklar öpüşýär. Ukynyň bosagasyndan syzýan ysyň yzy düýşde galmaýar. Şol bosagada ýaşaýan ysy tanaýar. Az mukdarda dökülen süýt doňan pursaty suratdaky çagalyk sahnasy bilen birleşdirýär. Başga bir suratda eller ýylylyga ýetýär. Şerabyň sesi stoluň üstündäki gepleşikleri akyl giňişligindäki gepleşikleri birleşdirýär. Hakykat we fantastika, anyk we abstrakt, metafora we göçme manyda bilelikde akyp başlaýar. ”