Iň uzaklary görýän ejiz gözler - diýip, Rafael Huseýnow ýazýar

Gysga ömür sürdi. Şeýle-de bolsa, gysga ömründe şeýle köp ajaýyp işleri etmegi başardy welin, ady azerbaýjan edebiýatynyň we medeniýetiniň taryhynda, umuman, azerbaýjan ruhyýetinde galar. Käwagtlar onuň şeýle gysga durmuşda nädip köp zatlar edendigine geň galmadylar, hatda muňa ynanyp bilmediler. Şonuň üçinem onuň ýaşy hakykatda görkezilişinden has köpdür diýen pikirler bar Jafar Jabbarliniň 1899-njy ýylda - ensiklopediýalarda, monografiýalarda, okuw kitaplarynda dünýä inendigi hemme ýerde ýazylýar. Dürli resmi resminamalar hem muny tassyklaýar. Şeýle-de bolsa, gün ýaly aýdyň bolan bu maglumatlara şübhelenýänler bar. Sebäbi 20-nji asyryň başynda Jafar Jabbarliniň goly görünmeýän azerbaýjan edebiýatynyň we medeniýetiniň beýle möhüm ugry ýok - poeziýa, proza, dramaturgiýa, terjime, kino, ismurnalistika Galamyndan çykan zatlary bir ýere jemläniňde, bir adamyň ömrüne laýyk bolup biläýjek eserleri köp bolýar. Şübhe edýänler, şeýle hem Jafaryň edebi karýerasynyň has irki başlangyjydy. Şeýle-de bolsa, näçe resminama, subutnama we şaýat gözleseler-de, şübhelerini tassyklaýan belli bir netijä getirjek subutnama tapyp bilmediler Dürli ýyllarda Jafar Jabbarlä berlen resminamalardan başga-da, öz eli bilen dolduran şahsy görnüşleri, ýazan terjimehal salgylanmalary, milletiniň türkdigini, häzirki döwürde Azerbaýjanyň we 1899-njy ýylda doglandygyny ýene-de bir gezek subut edýär. Ol Hizili şäherinden bolansoň, ýerli ýaşaýjylar oňa ähli azerbaýjanlylardan has buýsanýardylar we hatda daglardan bolandygyny öňe sürýärdiler Ene-atasyny saýlap bolmaz we her kimiň öz milletine buýsanmaga hukugy bar. Jafar Jabbarli türkdi, bu ýerde jedeller üçin ýer ýok, ony dürli ýyllarda ýazan dürli resminamalarynda görkezdi, halkyny çyn ýürekden söýmekden başga-da, ene dilimizi arassalamak we baýlaşdyrmak saýlap, häzirki zaman ýazyjylaryndan has köp bolmagy mümkin Jafaryň durmuş taryhyna has çuňňur göz aýlanymyzda, goluň metbugatda ilkinji gezek peýda bolanda we ilkinji görnükli eserlerini ýazanda, adamlaryň geň galmagy hasam artdy. Galyberse-de, oturan adamyň pikirlerini şöhlelendirýän ýazgylary gazet-magazinesurnallaryň sahypalaryndan jemgyýete ýetende, henizem çaga bolupdy. Galyberse-de, bu ýaşdaky adamlaryň işi öz ýaşyndan uly däl, köplenç aladasyz güýmenje. Scazuwçylara ýykgyn etseler-de, Jafaryň edişi ýaly ýokary hünär derejesinde däl-de, höwesjeňler ýaly işleri ýerine ýetirýärler. Şeýle-de bolsa, her bir halkyň taryhynda bir, iki ýa-da üç şahsyýetiň wagtal-wagtal bolup geçjekdigini ýatdan çykarmalyň. Parvardigar olary beýlekilerden aýyrýan ýaly görünýär we olara şeýle ýagtylyk berýär welin, bu yşyk hökman saýlanýar. Olar gaty ir şöhle saçýarlar, yşyklary şeýle bir ýagty welin, hatda bu ýagtylygy görmeýänlerem ony görmäge mejbur bolýarlar. Emma gynandyrýan zat, köplenç beýle şahsyýetleriň durmuş ýoly gaty gysga. Asef Zeynalli - bary-ýogy 23 ýyl ýaşady. Şeýle-de bolsa, bu 23 ýylda azerbaýjan aýdym-sazynda ilkinji bolup başlady. 20-nji asyryň ilkinji onýyllyklarynda şöhle saçan Mikaýil Muşfigin we Bahruz Kangarli hem şeýle gysga ömri başdan geçirdiler Käwagt şol ajaýyp adamlaryň sebäbini we haýsy ýoly terk edendigine garamazdan, maňlaýlarynda şeýle uzak ömür sürendikleri eýýäm belli boldy. Şol sebäpli, belki, gysga ömründe 60 ýyl, 70 ýyl, 80 ýyl gabat gelip biljek eserleri ýerine ýetiripdirler ?! XIX asyr gutaranda we 20-nji asyr başlanda, Azerbaýjanyň durmuşynda düýbünden täze sahypa açyldy. Bu sahypalary doldurjak setirleri ýazmak üçin, täze döwrüň Azerbaýjanyny gurmak üçin, bir ädim öňünden bökmeli adamlar gerekdi. Jafar Jabbarli ömrüne-de, wagtyna-da garaşýanlaryň biri. Wagtyň başynda watanyny we adamlaryny iň giň gözýetimlere uçup bilmek üçin bu halka we ýurda berlen ylahy sowgat ýalydy Jafar odun çapmak we satmak bilen gazanç edýän daýhanyň ogly diýip pikir edýänleriň hemmesi ýalňyşýar. Jafar Jabbarli döwrüň zerurlygy sebäpli doguldy, döwrüň özi tarapyndan berlen we milletini täze döwürde ösüşe alyp barmaly seýrek duş gelýänleriň biri. Jafar Jabbarli hatda 1-nji we 2-nji ýyllarda-da bize gaty ýakyndy. Bu häzirki döwrümiz ýalydy. Sebäbi ol oturyp, onuň bilen galypdy, ony özi, özi bilen gördi Aragatnaşyga giren adamlaryň näçesi diri? Şeýle ýatlamalar hakda gürleşdiler welin, söhbetdeşliklerinde Jafar Jabbarli edil biziň bilen bolan ýalydy. Emma şonda-da Jafar wagtynda bizden uzakda däl. Tanyşdyryjylar - Jafar Jabbarliniň agtyklary - ene-atalaryndan eşiden maşgala hekaýalaryny takyk aýdýan biziň bilen Şeýle-de bolsa, näçe ýakyn we ýakyn bolsa-da, şahsyýeti, pikirlenişiniň gerimi we uly we kiçi eserlerinden dörän ajaýyplyk hakda oýlananymyzda, Jafar Jabbarli soňky döwürleriň ýazyjysy däl-de, eýsem uzak asyrlarda ýaşap geçen klassiklerimiziň derejesinde täsir galdyrýar. Hakykatdanam, Jafar Jabbarli köne döwürlerde içiniň dolylygy, pikirleriniň çuňlugy we aç-açan gözleriniň ajaýyp düşünjesi bilen ýaşan ägirtlerimize meňzeýär Jafar Jabbarli şol beýik ruhlaryň täze wagta gaýdyp gelmegi, täze wagta uýgunlaşmagy, uzak ömrüň janlanmagy we intellektuallary söndürmek we täze görnüşde we başga bir görnüşde dowam etmekdir Milletiň taryhda ösmegi şeýle güýçli eginlerde boldy Jabbarlä baryp, her gün demini duýmak üçin ýakyn. Adamlar bilen ýyllar, aýlar, hepdeler, günler bilen bolan zatlarda, hatda energiýasynyň ujypsyzja bölegi hem galýar. Nizami muzeýinde Jafar Jabbarliniň ýadygärlikleriniň ýygnan burçy bar. "Bir burç bar" diýlende, 20 ýyl mundan ozal bu muzeýiň ekspozisiýasyny guranymda hemmesini öz elim bilen düzdüm. Ine, her gün geýýän suw çüwdürimleri. Irki ýaşlygyndan gözleri ejizdi (Jafar Jabbarli durmuşy barada gürrüň berdi we durmuşynyň "irki ýaşlygy" aýratynlykda nygtady. Zawalli şeýle ýaşda aradan çykdy. Şeýle-de bolsa, akyl-paýhasynyň agramy şeýle bir agyr welin, hatda bu kiçijik durmuşy hem basgançaklara bölmek islegi we mejburlygy bar. Jafar Jabbarli eýýäm ýaş, ýetginjek ýaly akylly we ýaş ýaly akylly bolan ajaýyp adamlardan biridir Jafar ýaşlykdan bäri bolan şol äýnekler, indi elime başga biriniň äýnegini alanymda kelläme gelip bilmeýän pikirleri we duýgulary oýandyryp bilerin. Gözleri ejiz bolansoň we gije-gündiz ýazmak bilen meşgul bolansoň, şol äýnegi hemişe ulanmalydy, ýöne Jafar Jabbarliniň özi bütin barlygy bilen GYZLAR! Nearakyn ýa-da öňdengörüjilikden ejir çekýänleriň geýýän äýnegini gymmat we arzan her bir gapda tapyp bolýar. Şeýle-de bolsa, özleri milletiň aýnasyna öwrülen Jabbarli ýaly şahsyýetler her bir halkyň taryhynda we asyrlaryň dowamynda birdir Jafar Jabbarli gelip, sözüň göni manysynda ýyldyrym ýaly gysga ömür sürdi. Şeýle-de bolsa, gysga ömründe eden ajaýyp işleri we işleri bilen şeýle yz galdyrdy we şeýle ajaýyp milletiň aýnasyna öwrüldi welin, halka ähli wakalary, adamlary we geçmişdäki wakalary gara, ak we kölegeli görnüşde görkezdi. Ömrüni gutardy we gitdi. Şeýle-de bolsa, ýazan we döreden zatlary häzirki wagtda Milletiň äýnegi bolmak wezipesini dowam etdirýär we geljekde bu GLASS-yň döwülmeýän we döwülmeýän äýnekleri halka has aýdyň ýollary görkezmegini dowam etdirer Indi kadalaşdyrylyp, hemmelere degişlidigine garamazdan, elbetde, "zehin" gaty agyr söz we zehin hasaplanyp bilinjek her bir adam, şübhesiz, Hudaýyň gudratydyr. Käwagt şeýle bir bulaşyk gurşawdan şöhle saçýarlar welin, haýran galyp bilmeýär. Adamy döredýän daşky gurşaw bolsa, käwagt beýle adama bu çaganyň ýa-da ýetginjegiň şol gurşawdan çykyp, zehine ýetip biljekdigini göz öňüne getirmek kyn görünýär. Jafaryň özi. Petim çaga, garyp maşgala, bir halta kenep, esasy maksat her gün aşgazany iýmitlendirmek. Daş-töwerekde okamak we öwrenmek meýli bolan adamlar gaty az Jafar Jabbarliniň terjimehalyny eýýäm bize mälim bolan bolsa, Hudaýyň Özi däl-de, eýsem islendik meşhur ýazyjy ýazan bolsa, bu prosesi tebigy hasaplamaýan we ýazyjynyň hyýalynyň logika we hakykatdan ýokarydygyna ynanýan adamlar gaty az bolardy. Şeýle-de bolsa, Parvardigar tarapyndan ýazylan ssenariýa şübhelenmäge kimiň hukugy bar! Dünýäniň dürli asyrlarynda ýaşap geçen birnäçe akyldaryň durmuş ýoluny gözden geçireniňde, köpüsiniň Jafaryň durmuşyndaky ýaly adatdan daşary zatlary başdan geçirendigine şaýat bolarsyň Jafar Jabbarli Bakudan 110 km uzaklykda ýerleşýän uzakdaky Hizi şäherinde dünýä indi. Bu garyplyk, gazanç etmek üçin göreşýär maşgala sebäpli nesiller üçin dowam eden ykbaldy. Petruşka çöregi maşgaladaky agaçdan çykan we agaç işlerine gatnaşan 7 çaganyň biri. Ol dünýä inen pursatyndan başlap, geljekki ykbaly belli ýalydy. Sebäbi bu ykbal Hizidäki beýleki köp maşgalanyň çagalary üçin ykbal ýalydy. Aty tokaýlar bilen gurşalandyr we Parvardigar bu tokaýlary garyplar üçin çörek agajy hökmünde eken ýalydy. Bu obanyň fukarasyna ýeke-täk girdeji we umyt çeşmesi, bir ujundan kesiljek, ýöne Hudaýyň merhemeti bilen tükenmeýän gür gür tokaýlardy. Jafaryň sowatsyz kakasy Gafar, beýleki oba adamlary ýaly gözlerini şol tokaýlara dikipdi, gidip agaç keserdi, ýygnan zatlaryny ýakyp, kömüre öwrerdi, soň bolsa Bakuw we Şamakhi bazaryna alyp barardy. Emma ykbal garaňkyda gara kömürden çykýan çöregi hem görýär. Tokaýa indiki saparlarynyň birinde odun kesip ýörkä biperwaý boldy, kesilen şahalaryň biriniň ýiti ujy gözüne deşildi, adam gan dökdi, gözüne basyş etdi we nämüçindir ony oba getirdiler - bu ýerde lukman ýok, derman ýok we hassany Bakuda getirmegiň usuly ýok. Şeýlelik bilen, ol bir gözli bolup galýar Durmuş ony ölüme eltýär: gözleýän tokaýy ony gözsiz galdyrdy we Hizide galmak we maşgalasyny eklemek gaty kyn boljakdygyny duýdy. Closeakyn garyndaşlarynyň käbiri, beýleki köp sanly ýaşaýjynyň ýaşaýan Dağli etrabynda Bakuda ýaşaýardy. Her niçigem bolsa Baku Baku, ýeňil iş tapyp, mesgen tutaryn diýip pikir edýär. Baýlyk, kesilen odun we bazara getiren kömür arabasydy. Ol goşlaryny arabasyna salyp, Bakuda göçdi, dogany Maşady Ybraýym bilen birnäçe wagtlap gaçybatalga berdi, ýöne tiz wagtdan arabasyny we öküzini satyp, garyndaşlarynyň we doganlarynyň kömegi bilen özi üçin koma gurdy. Şäherdäki oglanlary üçin aýlygy pes bolsa-da, agaç ussasy bolup işe başlaýar, henizem iş tapýarlar: Huseýngulu Banna bilen suwagçy, Haýdar çaý öndürýär we Ajdarsa "Kawkaz we Merkuri" kompaniýasynda dükan kömekçisi bolup işe başlaýar. Emma agyry henizem olary saklamaýar. Arassalamak hünäri Gafar üçin gymmat. Görmekden çykýan we gözüni doldurýan tozan uzak dowam etmeýär we daýhan hem bu işi terk etmäge mejbur bolýar. Bir gözde agyr agyry başlaýar we tiz wagtdan bu göz hem täsir edýär we garaňkylykda galýar. Heartüregi gam-gussadan doldurylan Gafar, 1903-nji ýylda öz janyna kast etdi. Maşgalanyň ähli jogapkärçiligi we agramy betbagt aýaly Şahbikeň näzik egnine düşýär. Şahbike çagalarynyň 3-si kiçi wagty öldi. Jafarsa henizem kiçi - 4 ýaşynda. Garyp aýal durmuşyň agyr synaglary bilen 4 çagasy bilen ýeke galýar. Oglanlary işleseler-de, diňe galam gazandylar. Dogan-garyndaşlarynyň bardygy hakykat, ýöne her maşgala öz kynçylyklaryndan we aladalaryndan ejir çekýärdi we bu mynasyp aýal müň kynçylyklara döz gelip, Içerki şäherdäki jaýlaryň gapysynda hyzmat edip, gazanan galamlary bilen çagalaryny terbiýeläp başlady Jafaryň neslinde bu çaga ýazuwy bilen tanalýan we aýratyn zehinleri bilen tapawutlanýan adamlar ýokdy. Her niçigem bolsa, maşgala ýatlamalary şeýle diýýär we nesilde ozal zehini bilen tapawutlanan biri bolan bolsa, Jabbarli muny awtobiografik ýazgylarynda görkezerdi. Diňe bu nesilde däl, Hiziniň özünde-de sowatly adamlar şeýle bir seýrekdi welin, barmak bilen sanap bolýardy. Şeýle-de bolsa, sungat we salgyt ganyň üsti bilen berlen bereket, Jafar ýaly wulkanyň hiç zatdan çykyp bilmejekdigini we nesil şejeresinde yz we yz gözleýänler, soňky birnäçe asyryň dowamynda Jafaryň daýysy Zarnişanda bu nesilden has meşhur şahyr we suratkeş tapyp bilmediklerinde saklandylar. Osa sözleýji, paýhasly we şadyýan adam bolsa-da, käwagt köp manysyz zatlar aýtsa-da, hiç haçan ruçka alyp, ömründe goşgy ýazmady, asla sowatly däldi Başgaça aýdylanda, Jafaryň bu nesilde zehinli ata tapmak synanyşyklary biderek. Bu bolmady. Bu ýigit bu nesil şejeresine we Azerbaýjana uly goşant goşýar, bu rowaýatyň hiç hili tanyşlygy ýok - başlangyç, ilkinji yşyk Jafaryň özi! Kakasy diri galyp, Hizidada agaç ussasy bolup işlemegini dowam etdirse-de, bu maşgalada Jafary kitap we okamaga ugrukdyrjak adam ýokdy. Çaklanylýan gelejek, kakasy we bu obanyň beýleki adamlary ýaly ýüzüni kitapda däl-de, tokaýda saklamalydy. Wakalaryň gidişi şeýle bolan bolsa, kiçijik Jafara Hudaý tarapyndan berlen dogabitdi zehin Ol şol obanyň içinde ýitirim boldy. Uzagbasi agaç çapýanlaryň iň gowusy, kömürçileriň iň deňsizine öwrüler. Himöne oňa zehin beren adam şöhle saçmagy üçin gapylary açdy. Jafarçun şol gapy sebäpli Bakuda göçendiklerini aýtdy Şahbika içerki şäherdäki jaýlarda hyzmatçy bolanda, çagalaryň mollahana we mekdebe gidýänlerini gördi we näme bolandygyna garamazdan ogly hem öwrener we öwrener diýip pikir etdi. Şonuň üçin Jafar ulalyp, mekdep ýaşyna ýetende, Şahbika ony Dagli etrabynda goňşy ýaşaýan Abdulqadirgiliň ýanyna eltýär Aslynda, bu asmanda ýazylan ýazgydy. Jafaryň ilkinji mugallymy Abdulgadir Ismaýilzade mugallymçylykdan başga-da "Vusagi" lakamy bilen ýazan şahyrdy we birnäçe ýyldan soň öýünde Jafar ýaly edebi gurşawda şöhle saçjak we Jafaryň iň höwesjeň muşdaklarynyň we iň ygtybarly dostlarynyň biri bolan Mikaýil Mikaýil Mikaýil Mikaýil Mikaýil M! Ykbal, täze döwri esaslandyryjylaryň birine öwrülmegi maksat edinýän Jafary uzakdaky Hizide saklap bilmedi, ýa-da Dağli kwartalynyň garakçylarynyň arasynda ýitirip bilmedi. Täze asyr başlandy. Bakuw ösüşiň we ösüşiň ýeri boldy. Ykbal ony ulaljak Bakuda getirmeli boldy Dürli öýlerde, howlularda we aýaklarda hyzmat eden Şahbikäniň mylaýymlygy, arassalygy we sypaýylygy hakda eşiden Bakuwyň baý adamlaryndan biri, sizi öýümde hemişelik işlemäge çagyrmak isleýändigimi habar berýär. Şahbika gelýär we gysga wagtyň içinde şeýle bir duýgudaşlyk gazandy welin, oňa hyzmatkär däl-de, maşgala agzasy hökmünde garamaga başlaýarlar. Şeýdip, hatda Mekgä baryp görmek isleýän öý eýesi Şahbikany hem özi bilen alyp gidýär. Indi maşgala Bakuwda ýaşaýar we maliýe serişdeleri belli bir derejede gowulaşansoň, Şahbika ogly Jafary mekdebe iberip biler 1905-nji ýylyň güýzünde Jafar Bakuwda Süleýman Sani Ahundowyň ýolbaşçylygynda açylan 7-nji rus-tatar mekdebine kabul edilen 50 okuwçynyň birine öwrüldi Mekdebe giden we kiçijik Jafar ýaly okaýan bu 50 çaganyň arasynda baý maşgalalardan, orta gatlakdan we Jafar ýaly garyp maşgalalardan bolanlar bar. Emma Jafar olaryň hiçisine meňzemeýärdi. 8 ýaşynda bolsa-da, hiç kime meňzemeýändigini subut ediň. 1907-nji ýylyň 8-nji aprelinde "Taza Haýat" gazetinde hat çap edildi. "Jafar Jabbarli" -niň goly ilki ol ýerdäki azerbaýjanlylara hödürlendi. Bu makala, ne goşgy, ne-de hekaýa. Jafar Jabbarli birnäçe mekdep dosty bilen bilelikde gol çeken minnetdarlyk hatydy. Hakykat, şol döwürde Bakuwdaky mekdeplerde bilim tölenýärdi we walýuta hümmeti mekdebe baglylykda üýtgeşikdi we gaty ýokarydy. Bu mekdepde Süleýman Saniniň başlangyjy bilen käbir garyp okuwçylara ýeňillikler berildi, okuw tölegi arzanlady we gowy okuwçylaryň käbiri tölegden doly boşadyldy. Jafar we ýoldaşlarynyň "sag bolsun" olara görkezilen ideg bilen baglanyşyklydy we ýadawsyz öwrenip, bu öwgä jogap bermäge synanyşjakdyklaryna söz berdiler. Neşir edilen bu kiçijik makalanyň jadysy şeýle boldy welin, Jafara öz golunyň metbugatda peýda bolmagynyň süýjüligini başdan geçirdi we bu şeýle bir tagam welin, ony aýagyňyzda duýsaňyz, şol süýjülik jadysyndan hiç wagt dynyp bilmersiňiz Jafar 7-nji rus-tatar mekdebini gutarandan soň, 1908-nji ýylda Bakuwdaky 3-nji başlangyç mekdebe girdi.Bu mekdepde geçiren 5 ýyly oňa diňe bir esasy bilim almaga däl-de, eýsem gowy mugallymlary görmäge mümkinçilik berdi. Mirza Kadyr öň Ismaýilzadehden sapak alan bolsa we belki şol döwürden bäri ýüreginde poeziýa söýgüsi dörän bolsa, oňa öwredenleriň arasynda diňe bir kämil mugallym däl, eýsem şahyr bolan Abdulla Şaýk ýaly adam bar. Bu ýerdäki mugallymlarynyň ýene biri, Darulmuallimiň Bakuwda döredilmegine ýolbaşçylyk etjek Panah Gasimowdy - başyndan aýagyna çenli ýagtylandyryjy adamdy. Umuman aýdanyňda, 20-nji asyryň başynda metbugatda işleýän, mekdepde mugallymçylyk eden we Bakuwda jemgyýetçilik we syýasy durmuşda işjeň işleýänleriň hemmesi yhlasly we ýadawsyz şahsyýetlerdi. Olaryň hersinde, şol döwürden gelen ýagşylyga isleg bar ýalydy, her haýsynyň öz gezeginde milletiň ösüşi üçin belli bir iş etjekdigine synanyşdylar Şol döwürde mekdeplerde, metbugatda we teatr sungatynda işjeň bolanlar hem ýaşlardy. Emma ýaşulular ýaly özlerinden kiçi bolanlary goldamaga we ösüşleri üçin katalizator bolmaga synanyşdylar 1907-nji ýylda birnäçe kursdaşlary bilen gol çeken ilkinji gol metbugatda peýda bolmak bir wagtlar kiçijik Jafary höweslendirýärdi we wagtyndan öň ulaltdy. 8-9-10 ýaşynda, ol indi çaga däldi we eýýäm ilkinji galam synaglaryny geçirdi Jafaryň şol döwürde eýýäm ýazyp başlandygyna we köp goşgularyň we hekaýalaryň bardygyna şaýat, ömürboýy dosty we garyndaşy Sona Jafaryň indi diri däl döwründe - 1960-njy ýyllarda Sona Jabbarli adamsy baradaky ýatlamalaryny hem ýazdy we ýadyna düşen zady ýazmagynyň sebäbi bir gün ýakyn dostlaryndan biriniň Jafary näçe wagtdan bäri tanaýandygyny sorady we 12 ýyl bäri ýoldaş bolandygymyz, şol bir üçegiň aşagynda ýaşandygym, Ga oglumyň çagasydygymy bilýärdim Hanym Sona muny aýdanda, dosty seniň ýatlamalaryňdan doludygyny aýtdy, näme üçin beýlekiler Jafary birneme ýakyndan tanap we görüp biler ýaly, olary ýazma, ýazma Hanym Sona, ýatlamalaryny Jafaryň çagalyk ýyllaryny beýan etmek bilen başlady. Jafar çagalygynda inçe we ýuka bolsa-da, gowy uklamandygyny, erbet, ýiti dildigini we 8-9 ýaşyndaka maşgalada we garyndaşlaryň arasynda bolup geçen dürli wakalar hakda ýazan gülkünç goşgularyny garyndaşlar we dellallar ýatda saklaýandygyny ýazdy Başga bir söz bilen aýdylanda, Jafaryň edebiýata bolan çemeleşmesini ruçkasynyň hatlary tanap, gürlänliginden başlamaly 1907-nji ýylda Haşim Beý Wazirow 8 ýaşly Jafar tarapyndan gol çekilen "Sag bol belligi" çap eden "Taza Haýat" gazetiniň redaktory bolup, kiçijik şahyryň ýoly onuň bilen geçdi. Şondan bäri bir ujundan ýazan kiçijik Jafar, goşgularyny hiç kime görkezmän depderde saklamak üçin sabyrly däldigini duýýar. 1911-nji ýylda käbir goşgularyny alyp, "Seda" gazetine iberdi. Bu neşiriň redaktorynyň beýleki gazetleriň arasynda "Sada" -ny saýlamagy Haşim Beý Wazirowdy, bir wagtlar olary öwüp, ýüz tutmalaryny gazetiň sahypasyna goýupdy. Şeýle-de bolsa, Jafari "Sada" -da ökünmegine garaşdy. Bir zada gaharly Haşim Beý Wazirow çagany garşylamaýan bolsa gerek Haşim Beý asly Şuşadan, intellektual maşgaladan bolup, familiýasy atasy Mir Ymamwerdiniň Garabag hanyň ministri bolmagyndan gelip çykypdyr Ereerewan mugallymlar seminariýasyny gutarandan soň, Azerbaýjanyň dürli sebitlerinde mugallymçylyk eden Haşim Beý 30 ýyl - ömrüniň ahyryna çenli habarçy bolup işledi. Birin-birin rus dilinde "Taza Haýat", "Ittifak", "Sada", "Kawkaz" gazetlerini - "Kawkazeu" (1911), "Sada-yi Watan" (1911), "Sada-yi Hak" (1912), "Sada-yi Kafkaz" we "Mazali" magazineurnallaryny çap etdi Mundan başga-da, bularyň hemmesi gysga ömri bolsa-da, olaryň hersine täsir eden neşirlerdir. Elbetde, elmydama gaty işli we aljyraňňydy, döwürdeşleriniň pikiriçe, Haşim Beý Wazirow gaty söweşiji, işjeň, zähmetsöýer adamdy, ýöne ol hem sabyrsyzdy, tiz gaharlandy, ruçkasy bilen dawa-jenjeller boldy, köne metbugat şu güne çenli dürli jemgyýetçilik argumentleriniň şowhunly soraglaryny ýüze çykardy Umuman sabyrsyz adam, belki-de, şol sagatda, nämüçindir gaharlandy, şol bir wagtyň özünde-de ejiz çaganyň öňünde durup, oňa ýerliksiz ýüzlenip birneme tolgunýardy: "Goşgy ýazdym," Sada "neşir etmek üçin getirdim 1911-nji ýylda, goşgulary bilen "Sada" gelen wagty Jafar ýaňy 12 ýaşyndady we Sona hanumyň ýadyna görä, Jafar 11-12 ýaşyndaka-da 8-9 ýaşly çaga ýalydy. Jenap Haşim bu mylaýym çaga we elindäki kagyzyna seredýär we sowuklyk bilen: “Oglum, çyk-da, işiňi et. Biz bulaşdyk. Bu çynlakaý administrasiýa. " Jafar bu sözlerden öň bir sözem aýtmady, amiran äheňinde aýtdy we redaksiýadan çykdy. Emma niýetini üýtgetmeýär. Ellerini alyp bilýän gazetleriň hemmesini okaýandygy we neşir eden goşgularynyň köpüsiniň asla erbet däldigini gördi. Şonuň üçinem goşgularyny gazet-magazinesurnallaryň sahypalarynda çap etmegi mümkin hasaplady. "Sada" -dan hiç zadyň çykmaýandygyny görüp, "Hakykat-i-afkar" gazetine gitdi. Bu gazet şol wagt Mirza Jelal Yususifzade tarapyndan neşir edilipdi. Jafar redaktoryň ýanyna gelýär we goşgularyny Mirza Jelal ifusifzadehä göçüren sahypalaryny hödürleýär. Ilki bilen bu inçe çaga haýran galmaýar, ýöne jogap bermäge howlukmaýar. Özüňiz ýazdyňyzmy diýip soraýar. Jafar tassyklaýar. "Bolýar, goluňyza näme gol saldyňyz? Bu uzynlykda lakam bolup bilermi?" Jafar sada-yi matrud "Çaga Jafar meniň adym, sada bolsa" Sada "gazetini," matrud "bolsa" kowulmagy "aňladýar. Näme üçin kowuldy?" Şonuň üçin men beýle lakam aldym? 20-nji asyr başlandy, metbugatyň durmuşy gaýnady. Bakuwda köp gazet we magazinesurnal çap edildi. Şeýle-de bolsa, näçe bolsa-da, bu gazetleri neşir edenler we şol gazetlerde işleýänler her niçigem bolsa biri-birini gowy tanaýardylar. Iň bärkisi, redaktorlarynyň şahsyýetini, häsiýetini, özüni alyp barşyny we ýazuw derejesini bilýärdiler. Mirza Jelal ifusifzade dosty Haşim Beý Wazirowyň ýazgylary, garaňky gülkünçligi we tankytlara çydamsyzlygy bilenem tanyşdy. Hatda "Molla Nasreddin" günleriniň birinde Haşim Beýiň gylyjyny çekip, özüni meýdana oklamagy üçin bir ýa-da iki söz ulanypdy. Hatda bir gün, Omar Faig Nemanzadehiň Haşim Beý Wazirow baradaky indiki tankydy makalasyny "Molla Nasreddin" -de çap etmek isläninde Mirza Jelil "Ony taşla, onuň nähili adamdygyny bilýärsiň, soň ýene üstümize düşer, eziler we durmaz" diýerdi. Bularyň hemmesinden habarly Mirza Jelal Yususifzade, näme üçin agyrysyz kellesini biynjalyk etmeli ?! Çaganyň ýüregini hem döwmek islemeýär: "Goşgyny çap etme, neşir ederis, ýöne goluňyzy azajyk üýtgedeliň -" Jafar "bilen goýalyň, hatda" matrud "sözem ýok, ýöne" seda "gysgaldalyň. Esasy zat, kowulmagyň alamaty öz ýerinde galýar, ýöne salgysyny görkezmäliň, hüjümi goýberiň "Sada" ny bellemegiň zerurlygy ýok. "Jafar razy bolýar we 1911-nji ýylyň 5-nji noýabrynda goşgusy" Hakykat-i Afkar "gazetinde çap edilýär Jafar Jabbarli uzak wagtlap 16 ýaşynda "Ynamly seriýalar" pýesasyny azaşmagyň we ýaş wagtynda uly işleriň mysaly hökmünde ýazypdyr. Şeýle-de bolsa, soňraky gözlegler we Jafar Jabbarliniň golýazma bellikleri ony 1916-njy ýylda däl-de, 1912-nji ýylda ýazandygyny subut etdi. Jafar Jabbarli bu eseri 1912-nji ýylda ýazdy we tamamlady. 12agny, 12-13 ýaşyndaka. Şeýlelik bilen, şol döwürde Jabbarli aslynda ýaşyndan iki esse uludy Birnäçe ýyldan soň, Jafar Jabbarliniň goly metbugat sahypalarynda has yzygiderli peýda bolup başlady. Writazanlarynyň sany hem köpelýär we ýazgylaryň awtorynyň kimdigini bilmeýänler, bu işden çykan 30-40 ýaşly adamyň pikirleri diýip pikir ederler 1916-njy ýyl başlaýar. 4-nji fewral Jafar Jabbarli 17 ýaşly ýigit. Şeýle-de bolsa, biz onuň adyny şol döwrüň tanymal intellektuallarynyň jemgyýetçilik ähmiýetli gynandyryjy waka bolan garaýşyny görkezýän çap edilen makalalaryň arasynda tapýarys. Indi hiç kim onuň ýaşy bilen gyzyklanmaýar, medeni durmuşyň wakalaryna we şahsyýetlerine baha berýänleriň arasynda kabul edilen ýüz Haşim Beý Wazirow aradan çykdy. Jafar çagalygynda goşgularyny "Sada" getireninde derrew gaharlanan bolsa-da, bu degişmä öwrüldi we ýyllar boýy oňat gatnaşykda bolsa, Haşim Beý Wazirow makalalaryny redaktirlän gazetlerinde sahylyk bilen çap etdi Asyryň ilkinji onýyllyklarynda Jafar gazet işgäri bolmaklygyň nähili kyndygyny we özüni pida edendigini, Haşim Beý Wazirowyň bu ýolda eden işleriniň miwelerini bilýärdi. Şeýle hem, metbugat gurmak ugrundaky işiniň öz ýerindedigini, ruçkasynyň we ýiti makalalarynyň bardygyny bilýärdi. Gysga ömründe ýerine ýetiren köp we peýdaly eserleriniň öwezine bu ýoluň öňdebaryjysy Haşim Beý medeniýet we sungat işgärleriniň köpüsiniň "Ahsan!" Eşitmeýändigini bilýärdi. we degişlilikde baha berilmedi. Bu gynançly pikirleriň netijesi hökmünde Jafar Haşim Beý Wazirowyň gitmegi bilen hoşlaşyk hatlaryny bagyş edenleriň hataryna goşuldy. Heöne beýlekiler ýaly makala ýazmady, Haşim Beýa bagyşlanan goşgy bilen ýüregini dökdi: Şükür etmegiň ýerine, halky näletledi Sebäbi Hafaş Aftaby ýigrenýär Heöne beýle kemsitmä we kemsitmä seretmedi Millet üçin obanyň janyny pida etdi Örän nadan adam aradan çykdy Bu, ýaşdaky ýetginjegiň we ruhy taýdan dünýä akylly adamyň durmuşyna bagyşlanýar näme etdi, durmuşy yzygiderli galdyrýan watançylaryň gynandyryjy (we köplenç gutulgysyz) ykbalyna ýadaw ynamy Bir tarapdan, çalt üýtgeýän we üýtgeýän döwür Jafary şeýle garry etdi, beýleki tarapdan bolsa, özünden has uly şahsyýetler bilen gurşaldy we aragatnaşykda boldy. Jafar döwrüniň öňdebaryjy intellektuallary birin-birin saýlandy. Notok ýaly, hakykatdanam saýlandylar. HAQQ-yň özi olary saýlady, ulaltmak we şöhle saçmak islän wagty bir ýere jemledi. Olaryň hemmesini millet gurmak üçin mobilizledi. Olaryň käbiri muny durmuş meselesi hökmünde kabul etdiler we düşündiler, käbiri bolsa düşünişmek we aň-düşünjeli güýçleriň buýruklary bilen bu şöhratly we kyn ýoluň sarsmaz we yzygiderli syýahatçylarydy. Jafar bu adamlary ilkinji gezek edebi we medeni gurşawa geleninden bäri görüpdir. Kim tarapyndan bilim alandygyňa öwrülersiň. Jafar Jabbarliniň iň uly mugallymy we halypasy bu gurşaw, bu gurşawyň ýagtylygyny göterýän azerbaýjan intellektuallarydy Bu setirleri ýazanda Jafar Jabbarli 16-17 ýaş aralygyndaky ýetginjekdi, ýöne bu sözleri aýtsa, düýbüni hem, şol bir wagtyň özünde-de görüp bilerdi: "Teatr bir ýurduň medeni derejesiniň beýikligini, medeniýetiniň derejesini görkezýär. Countryurduň teatrynyň derejesi onuň medeniýetiniň beýikligidir." Karýerasynyň başyndan Jafar Jabbarliniň esasy artykmaçlygy, wakalara, daşky gurşawa we hakykata ýokardan seredip bilmekdi. Beýiklikden tomaşa edip bilendigi sebäpli, gözünden gaçyp gutulan adamlar azdy, köp nokatlary aç-açan gördi we teatry milleti ösdürmegiň iň geljegi uly serişdesi hökmünde saýlady, sebäbi ony şol panoramada görüp bildi. Sebäbi şeýle bir döwürdi welin, teatr halka medeniýeti ýetirmek, täzelikler bilen birleşdirmek we medeni dünýä bilen baglanyşdyrmak üçin iň amatly we amatly köpri boldy. Henizem radio ýa-da telewizor ýokdy. Meýdany eýeleýän esasy güýç metbugatdy. Şeýle-de bolsa, olaryň biri gazet okaýardy, beýlekisi okamaýardy, köpüsi gazet okamagy bilmeýärdi we elipbiýini bilmeýärdi. Emma teatr we saz şeýle bir welin, göz görýär we gulak eşidýär. Oňa tomaşa etdiňizmi ýa-da diňlediňizmi, görýän zatlaryňyz hökman size girer. Şonuň üçin 20-nji asyryň başlaryndaky adamlar üçin teatr hem mekdep, hem-de tagam terbiýeçisi, pikirleri ýalpyldadýan we ugrukdyrýan güýç we olaryň hemmesiniň jemi - milletiň şahsyýetiniň, arassa ýüzüniň we arassa barlygynyň hamyryny oýnan şol Sabiriň aýdan WAGTY! Bu sözleri ýazan we teatry şeýle öwen Jafar, 16-17 ýaşyndaka teatryň diňe bir millet üçin sungat bolman, eýsem millet gurluşyna hyzmat edýän beýik syýasatdygyny mälim etdi. Jafar Jabbarliniň ähliumumy başarnyklaryny we zehinini beren teatrymyz, şol döwürde ýüze çykan ähli syýasy päsgelçiliklere garamazdan, özüne garaşylýan iň ýokary wezipäni ýerine ýetirip, milletiň ruhuny terbiýeläp we kemala getirmegi başardy Uzak wagt bäri teatrymyz muny edip bilmedi. Theöne duýgur Jafar, teatryň, umuman, milletiň özi ýaly medeniýetiň derejeli nyşanydygyna ynanýardy. Bu kriteriýany yglan eden 16-17 ýaşly bir ýaş, ähli döwürlerde diýen ýaly hereket edýär. Galyberse-de, bu sözleri aýdýan bir zehin bardy. Galyberse-de, perdäniň aňyrsynda diňe bir kabul edilen basgançak däl, eýsem jemgyýetiň özi bar! Galyberse-de, näme bolandygyny we näme bolýandygyny hem görýäris! Boş ýerleri doldurmak üçin Jafarlar gerek!