Muzeýler we täze nesil: boşlugy nädip aradan aýyrmaly?

Narmin NOVRUZOWA, NSU-nyň muzeý gözlegleri, arhiw işleri we kitaphanalar bölüminiň mugallymy Käwagt şäheriň geçmişi köçelerinde däl-de, muzeýleriniň diwarlarynda ýaşaýar. Aýna gaplaryň aňyrsynda goralýan her bir zat, gadymy resminama, köne surat ýa-da öý goşlary, geçmişdäki sessiz hekaýa. Bu hekaýalar bir adamyň ýadyny, ýaşaýyş durmuşyny we ýoluny göterýär. Todayöne bu gün şol sessiz hekaýalaryň öňünde başga bir sorag bar: olary diňleýän adamlar barmy? Nakhivan gadymy taryhy bolan ýurt. Bu ýerde ýerleşýän muzeýler diňe bir eksponatlaryň saklanýan ýerleri bolman, eýsem taryhy ýady geljek nesillere geçirilýän möhüm medeni ýerlerdir. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda ýaşlaryň muzeýlere bolan garaýşynda belli bir üýtgeşiklik duýulýar. Bu ýagdaý köplenç "ýaşlar taryh bilen gyzyklanmaýar" diýen düşünje bilen düşündirilýär. Şeýle-de bolsa, meseläni diňe göterimleriň azalmagy bilen baglanyşdyrmak dogry bolmaz Häzirki wagtda ýaşlaryň ýaşaýan maglumat gurşawy öňki döwürlerden düýpgöter tapawutlanýar. Döwrebap ýaş adam günüň dowamynda ýüzlerçe maglumat bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Telefonyň ekranynda birnäçe sekundyň içinde dürli mowzuklarda wideo görýär, täzelikleri okaýar we dürli dünýäler bilen tanyşýar. Maglumatyň bu çalt akymy adamlaryň üns merkezine we maglumat alşyna täsir etdi. Adamlar indi diňe tekst okamak islemeýärler, görmek, eşitmek we bu işe gatnaşmak isleýärler Hut şu ýerde muzeýler bilen täze nesliň arasynda belli bir aralyk duýulýar. Sebäbi häzirki zaman ýaşlary diňe synçy bolmak islemeýärler. Gatnaşmak isleýär. Şol döwri duýmak we tagtadaky taryhy wakany okamak däl-de, prosesiň bir bölegi bolmak isleýär. Myhman diňe muzeýdäki eksponaty görüp, gidýän bolsa, bu sapar oňa ýatdan çykmajak täsir galdyryp bilmez Beýleki tarapdan, käbir ýagdaýlarda görkeziş usullary täze nesliň garaşyşlaryna doly laýyk gelmeýär. Bu ýerdäki maksat muzeýleriň işini tankytlamak däl. Döwrüň üýtgemegi bilen adamlaryň islegleri hem üýtgeýär. Geçmişde serginiň gapdalynda ýerleşdirilen gysga maglumat tagtasy ýeterlik bolsa, häzirki wagtda adamlar has giň we dürli görnüşli çykyşlara garaşýarlar. Mysal üçin, şol bir taryhy maglumatlar wirtual şekiller, ses materiallary ýa-da interaktiw çykyşlar arkaly has täsirli görnüşde hödürlenip bilner Anotherene bir bellemeli mesele, mekdepler bilen ýokary okuw jaýlary bilen muzeýleriň arasyndaky gatnaşyk. Köp halatlarda muzeýe baryp görmek belli bir programmanyň talaby hökmünde amala aşyrylýar we gysga wagtyň içinde tamamlanýar. Okuwçy ýa-da okuwçy eksponatlara seredýär, maglumatlary diňleýär we sapar tamamlanýar. Şeýle-de bolsa, muzeýler diňe bir gezelenç üçin ýer däl-de, okuw prosesiniň işjeň bölegi bolup biler. Bu ýerde talyp taslamalary, interaktiw seminarlar, döredijilik çykyşlary we dürli mowzuklar boýunça çekişmeler guralyp bilner Meseläniň beýleki tarapy mahabat we aragatnaşyk bilen baglanyşykly. Häzirki wagtda ýaşlar wagtynyň köpüsini sosial media platformalarynda geçirýärler. Muzeýleriň işi şol platformalarda döwrebap we gyzykly görnüşde hödürlenmese, olaryň üns merkezinde bolmagy kyn bolýar. Käwagt gyzykly wakalar we taslamalar gurnalýar, ýöne ýaşlar barlygyndan bihabar bolýarlar Bu meseläniň çözgüdi täze tehnologiýalary edinmek bilen çäklenmeýär. Bir çözgüt, muzeýleri ýaşlaryň gatnaşýan has janly medeni giňişligine öwürmekdir. Mysal üçin, talyplaryň taslamalaryny muzeýlerde görkezmek, dürli ýaş toparlary üçin programmalar taýýarlamak, muzeý detektiv oýunlary, intellektual ýaryşlar we interaktiw çäreler ýaşlaryň gyzyklanmasyny artdyryp biler Mundan başga-da, sanly görkeziş mümkinçiliklerinden has köp peýdalanmak hem möhümdir. QR kodlary, ses gollanmalary, wirtual gezelençler we sosial media taslamalary ýaşlar bilen muzeýleriň arasynda täze aragatnaşyk köprüsini döredip biler. Muzeýler geçmişi gorap saklaýan giňişlik bolmakdan başga-da, geljegiň dilinde gürläp bilmelidir Sebäbi mesele ýaşlaryň taryhdan daşlaşmagy däl. Sorag, haýsy gapydan taryha girerler. Şol gapy olaryň dünýäsine ýakyn bolsa, muzeýler bilen täze nesliň arasyndaky aralyk azalar