Muzeýler gözelligiň we bilimiň ybadathanalarydyr - diýip, Telman Orujow ýazýar

(Aslynda geçen anna güni çap edilen sanynda) Bu eserleriň köpüsi ahyrsoňy özüne mynasyp şöhrat gazandy. Gynansagam, olaryň käbiri uzak wagtlap ýatdan çykaryldy. Emma adaty bir tötänlik, olary täze, belki ebedi ýaşaýyş beren durmuşa getirdi. Sebäbi bu ýerde meşhur bolmak üçin ýönekeý resept ýok. Munuň üçin tehniki ussatlyk, owadan reňk saýlamak, ýörite mowzuk ýaly esasy maddalar öňe sürülip bilner, ýöne ýeke özi alnan ajaýyp wenok döretmäge ukyply däl. Üstünlik, hudo .nigiň hereketi we ýaşaýan gurşawy bilen iýmitlenip biler. Olary goraýan janköýerleriň we tankytçylaryň garaýşy hem şöhratyň döremegine sebäp bolup biler. Paradoksal ýaly görünse-de, dawa şöhrata sebäp bolup biler. Öňküler ýaly, halk köpçüligi fransuz suratkeşi -an-Awgust Ingresiň “Uly Odaliskini” ýigrenjiň mysaly hasaplaýardy, Wenera de Milonyň meşhur heýkeli ýaly surat diňe owadan aýalyň ýalaňaç bedenini görkezýärdi. Işine adalatsyz çemeleşilendigine garamazdan, Ingres muzeýine wepaly bolup galdy, diňe ýalaňaç aýal bedenini suratlandyrmagy gowy görýärdi. Fransuz jemgyýetçiliginiň biperwaýlygy we özüne mynasyp ykrar edilmezligi sebäpli ýurduny terk edip, Italiýa gitmäge mejbur boldy. Galyberse-de, Galkynyş zamanasynyň zehinleri, soňra bolsa impressionistler aýal gözelligiň ylham beriji keşbini döretmek üçin beýle şekillendiriş stiline biperwaý garamadylar. Gözelligi wasp edýänlere howp abanmalymy? Jahyllygyň agdyklyk edýän jemgyýetlerinde gözellige biperwaýlyk kadadan çykma däl-de, umumy düzgün hasaplandy. F.M. Ruslaryň millet hökmünde häsiýetlerini öwrenýän zehinli gözlegçi Dostoýewskiý "Safeh" ("Idiot") eserinde "Rus ýüregini garaňky ýer" diýip atlandyrdy. Halkynyň kalbyna aralaşmagy başaran bu zehinli ýazyjy, şeýle netijä geldi. Serhetler giňeldilse, beýleki ýurtlarda şuňa meňzeş taraplary synlamak kyn bolmaz. Hatda akyl derejesi bilen tapawutlanýan halklaram negatiw täsirleriň girewi bolýar. Ariýalylaryň ýokary milletdigi baradaky bolgusyz zatlary wagyz etmek bilen, Gitler Gýoteniň Mefistofelleriniň ýamanlygyň güýji bolmak islegi ýaly nemesleriň ýüreklerini we aňlaryny ogurlap bildi. Jahyllygyň elementleri ybadat derejesine göterilende, möhüm gurbanlaryň biri, belki-de, ilkinji bolup sungatdyr. Hemmelere tanyş bolan mysallary ýatlamagyň hajaty ýok. Gözelligiň şöhratyny berýän gurallar, gözelligiň özi ýaly, şeýle şertlerde hökmany suratda ýok edilýär Birnäçe surat we heýkeltaraşlyk başda bagtly alkyşlandy, soň bolsa nusga görnüşinde köpeldildi, hatda asyl nusgasyny görmediklerem bu eserler bilen köpeltmek arkaly tanyşmaga mümkinçilik aldylar. Köpler ýaly muzeýler hakda pikirem ýokdy, ýöne suratlaryň köpeldilmegi bilen haýran galyp, öz tagamymy ösdürmäge synanyşdym we olary köp gezek görmek arkaly ýakyndan tanadym. Şonuň üçin Mikelanjelonyň Injildäki şekilleri, Rafaeliň Madonnasy, Leonardo da Winçiniň suratlary we Titan portretleri, muzeýlere girmezden ozal tagamly adamlar üçin ybadat edilýän ýere öwrüldi. Ine, şeýlelik bilen zehinli suratkeşleriň we heýkeltaraşlaryň eserleri giň meşhurlyga eýe boldy. Galyberse-de, adamlaryň köpüsiniň abraýly muzeýleriň ýerleşýän şäherlerine gitmäge mümkinçiliginiň ýokdugyny göz öňünde tutmalydyr; Pöne merjenler öz gözellik aýratynlyklary bilen haýran galmagyny dowam etdirýärler, hatda biperwaýlyk seslerini-de batyrgaýlyk bilen ýeňýärler. Muzeýlerdäki bu eserlere seredenimizde, geň bolsa-da çagalaryň bilesigelijiligini we şatlygyny başdan geçirýäris. Eserde ünsi özüne çekýän syrlar adamlary pikirlenmäge we düşündiriş tapmaga mejbur edýär. Mysal üçin, Mona Lizanyň ýylgyryşy bilen bir syry gizleýändigi aýdylýar we käwagt bu syry açmaga hyzmat edýän we hatda oňa duçar bolanlary geň galdyrýan geň tebigatyň täzeliklerini eşidýäris. Aslynda, Galkynyş zamanasynyň birnäçe portreti ýyllar boýy meşhurlyk gazanyp bilmese-de, kämahal diňe täze bir saga sebäpli ýüze çykypdy, ozal ýönekeý hasaplanan, soň bolsa hakykatdanam ähliumumy nyşana öwrülmegi başarypdy Adaty ýalňyş düşünje sebäpli gadymy döwürde daşyň üstünde henizem hiç zat döredilmedi diýlip çaklanylýar. Diňe giň arheologiki gazuw-agtaryş işleri gizlin hazynany açmagy başardy. Bu gaznanyň "şaý-sepleri" şoňa görä uly gyzyklanma döretdi Şeýle gözlegler bolmazdan, Gresiýanyň paýtagtyndaky Krit we Afiny adasyndaky Heraklionyň arheologiki muzeýleriniň gadymy heýkeltaraş nusgalary, Troýa we Mikenanyň gymmat bahaly zatlary ýa-da Kairiň muzeýinde görkezilen faraon Tutankhamunyň altyn maskasy ýüze çykarylmazdy. Gadymy siwilizasiýalary öwrenmäge bolan gyzyklanma we isleg artmasa, dünýäniň muzeýleri gaty pes bolardy. Arheologiki gazuw-agtaryş işleri diňe bir taryhy öwrenmek bilen çäklenmän, muzeýleriň ýygyndysyny gymmatly artefaktlar bilen baýlaşdyrmak boýunça ajaýyp iş etdi Merjenleriň edil diri adam ýaly öz ykbaly bar. Olaryň käbiri göz öňüne getirip bolmajak synaglara we betbagtlyklara döz gelmeli boldy. Haçan-da nadanlyk ýeňiji bolanda, gynansak-da, taryhy taýdan bu tarap uzak wagtlap dowam edipdir, sebäbi gadymy döwürleriň gymmatlyklaryna we däp-dessurlaryna düşünilmänsoň, eserleriň düýp manysy hem hasaba alynmandyr we belli bir wagt unudylmalydygy bilen ylalaşmaly bolupdyrlar. Emma gatnaşyklaryň üýtgemegi, şowlulyklary sebäpli, bahalaryny, islenýän reenkarnasiýa almagyna sebäp boldy Luwr muzeýiniň zallaryndan geçip barýarkaňyz, asyrlaryň dowamynda döredilen sungat nyşanlaryny synlaýarsyňyz we wizual döredijiligiň ýokary ösüş derejesine ýetendigine şaýat bolýarsyňyz. Şeýle hem, edebiýatyň, filmleriň, film seriýalarynyň, wideo klipleriň we sosial medianyň dünýäniň birnäçe suratlarynyň we heýkelleriniň merjenlerine täze, ýagty yşyk bermek bilen şöhratynyň ösmegine ep-esli goşant goşandygyny boýun almalydyrys. Amerikan kinematografiýasynyň bu ugurdaky üstünlikli işini aýratyn bellemelidiris Meşhur suratlar we heýkeller hakda maglumatlary okyjylary geň galdyrmak kyn, mümkin däl bolsa. Akylly adamlar, gözellige biperwaýlygy özleri üçin günäkär hasaplaýanlar, hemişe gyzyklanma görkezip, ýokary zehinleriň miwesi bolan dünýäniň haýsy böleginde, haýsy ýurtda döredilendigini we muňa jogap edip, şol eserlere belli bir derejede üns we söýgi duýgulary ýüze çykypdyr. Meşhur arheologlar Heinrih Şliemannyň, Artur Ewansyň we Howard Karteriň hyzmatlary Kiçi Aziýanyň Troýasyndaky faraon Tutankhamunyň mazaryny, Krit adasyndaky Knossos köşgüni we Lýuksoryň golaýyndaky Korollar jülgesinde gazuw-agtaryş işlerinde agzalmalydyr. Açyşlary bilen biziň eýýamymyzdan öňki müňýyllygyň taryhyny öwrenmäge uly goşant goşdular Elbetde, tagamlary dürli-dürli bolansoň, seýrek taryhy zatlara göz aýlaýanlaram bar. Käbir adamlaryň dünýägaraýşy berk milletparazlyk bilen çäklenýär, käbir halklar özlerini taryhy mowzuklara öwürmek, milli taryhymyzy biziň eýýamymyzdan ozal birinji müňýyllygyň başyna getirmek we kiçijik ýurtlaryny Eartheriň gözi diýen ýaly suratlandyrmak üçin ýalan toslamalar etmäge çalyşýarlar. Şeýle ýönekeý garaýyş, gözelligiň mysallarynyň ykrar edilmegine-de päsgelçilik döredýär. Emeli intellektiň durmuşa päsgel berýän we häzirki nesil geçmişe has hormat bilen seredilmeli 21-nji asyra girdik. Superüzleý pikirleniş usulyndan daşlaşmaly, adamlaryň buýsanç çeşmesi hasaplaýan zatlary bilen ylalaşmaly we olara oýlanyşykly baha bermeli. Gurhany bäşlikden gabra çenli öwrenip, gözellige haýran galyp, öz tagamyny ösdürmäge üns bermeli Gysgaça aýtsak, Galkynyş zamanasynyň zehinleriniň eserleri nadan, ýönekeý adamlaryň hormatyna we söýgüsine mätäç däldir, ýöne adamlar olary gudratlaryň mysaly hökmünde kabul etmegi we takwalyk duýgusy bilen baha bermegi ahlak borjy hasaplamalydyrlar. Emeli intellekt köp ugurlarda adam işjeňliginiň gerimini çäklendirer. Şeýle-de bolsa, adamyň tagamyny düýpgöter üýtgedip bilmez, gözellige bolan garaýşy ýok edip bilmez. Hakyky pursatdan peýdalanyp, gözellige we ony döredenlere biperwaý garamak ýagdaýlaryny soňlap, öz aňymyza girip, asylly, iň bolmanda gowy usullar bilen ýaraglanmagyny gazanyp bileris Luwr baradaky söhbetdeşlige gaýdyp gelsek, Gadymy Müsür bilen hem tanyşmaga mümkinçilik bar. Şol döwre degişli belli bir adam meşhur "Oturan ýazyjy" suratynda şekillendirilýär. Writerazyjy tomaşaçylara seredip bilenok, aýna gözleri bar, şonuň üçin ony synlaýanlaryň keýpini bozup bilmeýär. Writerazyjynyň gözleri hem doly täsirli, edil gaýa kristal, obsidian ýaly, öň tarapynda ýalpyldawuk we arka reňklenen ýaly. Gadymy Müsürde kätipler ýokary wezipeli adamlar bolup, köplenç ýygnakda faraondan soň hödürlenýärdi. Şeýle hem, merkezleşdirilen döwlet üçin uly taryhy we simwoliki ähmiýete eýe bolupdyr Gibrid jandarlar Müsüriň panteonynda-da bardy we sfinksler, olaryň wekilleri hudaýlar tarapyndan aýratyn hormatlanýardy. Olary köplenç adam bedenleri we adam kelleleri şekillendirýärdi. Gadymy müsürliler üçin sfinks adam kellesi bolan arslan bolup, faraonyň Gün hudaýy Ra bilen birleşmegini alamatlandyrýardy. Hudaý tarapyndan patyşa berlen güýjüň göterijisi bolmak bilen, onuň janly keşbi hasaplandy. Faraonyň sakgaly hem dabaraly modanyň aýratynlygy bolup hyzmat edipdir. Sfinks, güýç we paýhas nyşany bolan Hudaý tarapyndan faraonlara berlen Eartherdäki hudaýlygyň janly şekili hasaplandy 1825-nji ýylda Nil Deltasynda tapylan 12 tonnalyk Sfinks Luwr ýygyndysyna girizildi. Ieroglifleri ilkinji gezek okamagy başaran meşhur fransuz müsürli alymy -an-Fransua Çampollionyň kömegi bilen Beýik Sfinks ýaly 4000 bölek ýygyndy satyn alyndy. 20 metr beýiklikdäki heýkeliň kellesi öňe ugrukdyryldy. B.C. 2500-nji ýyllarda oýulypdyr öýdülýär. Köp çaklamalar bardy - burny hakda wersiýalar Easternakyn Gündogaryň gadymy döwürleriniň iň görnükli heýkellerinden biri Çar Ebih II şekillendirilipdir. Mesopotamiýa şäher-döwletinden tapylan bu heýkel meşhur paýtagt Ur we Wawilona degişlidir. Faceüzüniň söýgi we söweş hudaýy Iştaryň bolandygyna ynanylýar. Gökleriň şa zenany Iştar (Semitlere Astarte diýilýär) erkek taňrylar tarapyndan abraýdan düşmeli boldy Muzeýde uly hukuk resminamasy hem görkezilýär. Luwrdaky bazalt stela Mesopotamiýanyň syýasy we jemgyýetçilik taryhy bilen tanyşmaga mümkinçilik berýär. B.C. XVIII asyrda Köne Wawilonda önüp-ösen korol Hammurabi, bu beýik stelanyň ähli ýüzüne Kanun kodeksini ýazypdyr. Köne Wawilonyň meýdançasynda hemmeleriň görmegi üçin şol bir 2 metr beýiklikdäki daş planşet ýerleşdirildi. Hammurabiniň döwrüniň "raýatlary" ony okap, özleri üçin manysyny açyp bilerler. Kanunyň 282 maddasy daşa oýulypdy we şol tablisanyň bir nusgasy Akkadiýanyň çäginde hem peýda bolupdyr Hammurabi kodeksi, öz döwri üçin, gadymy dünýäniň adamlary üçin örän gymmatly hukuk resminamasydy. Bu ýerde, 3700 ýyl ozal bigünälik prezumpsiýasy ýaly hukuk ýörelgesi öz beýanyny tapdy. Şeýle hem, kanunlar edilen jenaýatlara görä jeza görnüşlerini beýan edýärdi. Muny teoretiki taýdan biziň döwrümiziň XVIII asyrynda beýik italýan filosofy Sezare Bekariýa esaslandyrdy. Hammurabi kodeksi bu adalat çäresini 3500 ýyl ozal teklip edipdi. Berlen höküm, ýetirilen zyýana laýyk bolmalydy we faktlaryň dogrulygyny doly subut edip ýa-da inkär edip bolar ýaly, günäkärlenýän we günäkärlenýän adama günäsizlik prezumpsiýasynyň kanuny düzgüni degişlidir Hammurabi kodeksiniň kanuny ýörelgeleri, kanuny gymmatyny müň ýyldan gowrak saklap gelýär. .Azgyda, patyşanyň bu kanuny Hudaýyň hut özi alandygyny aýdypdyr