Mugallymyň jemgyýeti-1931 - Eralp Adanyr

Kiprli türkler Iňlis koloniýasy döwründe bilim pudagynda gurap başlanda, bu gurama "Mugallymlar jemgyýeti" diýip at berdiler. Häzirki wagtda "Mugallymlar bileleşigi" diýýän guramalarymyz bar Bu makalada SÖZ gazetiniň 1931-nji ýylyň 5-nji martynda çykan sanyna baryp, "Mugallymlar jemgyýetiniň" ýygnagy barada täzelikleri paýlaşarys. Thatöne mundan ozal, ýeke-täk esasy mekdebimiz bolan, hatda şol ýyllardaky buýsanjymyz bolan Nikosiýa türk orta mekdebiniň Iňlis kolonial administrasiýasy tarapyndan girizilen negatiwliklere uly täsir edendigini aýdalyň. Soralýan döwürde "Orta mekdebimiz" atly köp makalalar ýazyldy we Kipr türkleriniň bu möhüm bilim merkeziniň başdan geçiren kynçylyklary we mümkinçilikleri beýan edildi Bu mesele boýunça uzyn makala 1931-nji ýylyň 19-njy fewralynda SÖZ gazetinde ýazyldy. Geliň, şu makaladan gysga bir sitata getirip, döwrüň bilim şertlerini bilelikde göz öňüne getireliň “SÖZ gazet, 1931-nji ýylyň 19-njy fewraly, sahypa: 1 Soňky synanyşykdan soň Bu ýagdaýa garşy näme etmeli? Orta mekdep meselesiniň gutarnykly görnüşi, ýagdaýy ýene bir gezek gözden geçirmegiň we gutarnykly karara gelmegiň zerurdygyny duýdurýar. Delegasiýa administrasiýasynyň alyp barýan howpsuz we sada ýollary kynçylyklary (kynçylyklary we päsgelçilikleri) ýok edip, hökümeti adalat we adalat jogapkärçiligine çeker diýip umyt edýärdik. Hormatly wekiliýetiň bu pursatda görkezen mertebesi we asudalygy, hökümete ýakynlaşmakda görkezen yhlasy we hoşniýetliligi, her dürli minnetdarlykdan we öwgüden ýokary. Delegasiýa köp ýyllap hökümet bilen bilelikde işlemek arkaly gazanylan tutanýerlilik we ynam bilen, özi üçin mümkin bolan ähli zady etdi, hatda hökümetiň göwnünden turmak we olaryň arasyndaky taryhy jebisligi bozmazlyk üçin köp zady pida etmek töwekgelçiligini etdi. Şeýle-de bolsa, hökümetiň öz nukdaýnazaryndan bir ýota hem gurban bermek niýetiniň ýokdugyna gynanç bilen öwrenýäris. Gurbanlyk elmydama bizden, bir tarapdan talap edilýär. Bu şertde ylalaşyk gazanyp, kynçylyklary çözmek mümkin däl Düşünişimiz ýaly, Kiprli türkler Iňlis hökümetine garşy köp gurban berýärler we administrasiýa tarapyndan kesgitlenen düzgünleri doly berjaý etseler-de, bilim pudagynda administrasiýadan garaşýan goşantlaryny alyp bilmeýärler. Şeýlelik bilen, "Mugallymlar jemgyýeti" 1931-nji ýylyň 5-nji martynda giň gatnaşan ýygnak geçirdi. Şol döwürlerde "orunbasar" bolan mugallymlardan başga-da, jenap aklawçy Raşit, Mugallymlar birleşiginiň direktorlar geňeşinden jenap Taki, SÖZ gazetiniň eýesi we baş ýazyjysy jenap Remzi we Limassol baş müdiri jenap Torgut hem bardy. Bu mesele boýunça gazet habarlary “SÖZ gazet, 1931-nji ýylyň 05-nji marty, sahypa: 2 Mugallymlar jemgyýeti Mugallymlar jemgyýeti aýyň 21-sinde Nikosiýadaky köne "orta mekdep" binasynda duşuşdy. Duşuşyga ep-esli mugallym gatnaşdy. Gatnaşanlaryň arasynda ýaş orunbasar Necati Beý hem bar. Bu ýygnakda ara alnyp maslahatlaşylan iki sany möhüm mesele bardy. Bularyň biri dördünji synp mugallymlarynyň nägileligi, beýlekisi klassifikasiýany täzeden gözden geçirmek we adalatsyzlygy ýok etmekdi Bu iki nokat, uzak ara alnyp maslahatlaşylandan soň karar görnüşini aldy we ähli mugallymlar tarapyndan biragyzdan kabul edildi. Bu aralykda, Limassolyň baş mugallymy Torgut Beý mugallymlaryň hukuklaryny goramak ugrundaky tagallalary we haýyr-sahawatlary sebäpli Necati B. (Beý) Mugallymlar jemgyýetiniň hormatly agzasy hökmünde kabul edilmegini teklip etdi we bu teklip tomaşaçylaryň el çarpyşmalary bilen kabul edildi. Aň-bilim toparynyň özüne görkezen bu ýokary hormatyna diýseň duýgudaş we tolgunan ýaş orunbasar münbere çykdy we mugallymlaryň bu gymmatly hoşniýetliligini uly höwes bilen kabul edendigini we bu meselede örän ökde bolandygyny aýtdy. Ara alyp maslahatlaşmalary we çekişmeleri jikme-jik düşündirdi. Şondan soň Nekati Beý obalardaky mugallymlaryň borçlarynyň ähmiýeti we halka özboluşly gysga we janly äheňde terbiýe bermek baradaky ahlak borçlary barada gürrüň berdi Elbetde, söhbetdeşlik soňky hadys bolan we henizem agyrlygyny we ähmiýetini saklaýan "Orta mekdep" meselesine öwrüldi. Nekati Beý joşgunly sözler bilen ähli ýaşlara we ol ýerdäki meşhur mugallymlara bilim berýän bu mekdebiň başdan geçirýän krizisini we kyn göreşini düşündirdi we ahyrynda ýaşlaryň borçlary barada duýduryş bilen münberden çykdy. Necati B.'s Bu çykyş hakykatdanam ajaýyp eserdi, el çarpdylar we el çarpdylar Bu aýratyn ýygnanyşygy ýatda saklamak baradaky umumy isleg sebäpli derrew bir suratçy çagyryldy we topar suraty alyndy Faceshli ýüzlerde şadyýanlyk, ruhlarda şadyýanlyk bar. Heartüregine has ýakyn bilim işgärleri, biri-biri bilen hoşlaşyp, gidýärdiler Göz öňünde tutulan kararlar aşakdakylar: 1- Klassifikasiýa görä, dördünji synp mugallymlarynyň agyr kemçilikleri görnüp dur we bu ýetmezçiligi aradan aýyrmak üçin ýokary synplaryň (kolleksiýa) we esasanam grek mugallymlary bilen deňeşdireniňde üçünji synpymyzyň giňelmegi (giňelmegi) proporsionaldyr 2-Häzirki döwrüň klassifikasiýasy köp arz-şikaýatlaryň sebäbi bolansoň, gaýtadan gözden geçirilmeli we klassifikasiýa hem-de mahabatlandyryş mugallymlaryň belli ýörelgesine we görkezmesine tabyn bolmaly. (Bu görkezmäniň maksady mugallymlary ýokarlandyrmak üçin haýsy kärlere eýe bolmalydygyny öwrenmekdir.) 3-bermek, dördünji ýyl mugallymlaryna hyzmatlaryna görä ýokarlanýar. " Şol duşuşyk üçin şol ýyllarda kän bir ýaýran habarlary surata düşürmek geçirildi. Bu mowzukdaky makalamyzy suratyň aşagyndaky maglumatlar bilen tamamlaýarys “Aşakdaky surat: 300 ýyllyk milli taryhynda miras galan mertebäni we mertebäni öz-özüni pida etmek we pida etmek eginlerinde göterip, mukaddes ynam hökmünde nesillere gowşurdy. Oturan: ortada NECATİ B. orunbasary, sag tarapda aklawçy RAŞİT B., ýanynda Mugallymlar birleşiginiň wekili TAKİ B., gazetimiziň eýesi REMZİ EF. çepde, Limassol baş mugallymy TORGUT B. ýanynda