MSÜ rektory Erhan Afyoncu: 3 çagasy bolan enä döwlet işgärine aýlyk berilmeli

Stambul maşgala gaznasy we Milli goranmak uniwersiteti bilen hyzmatdaşlykda şu ýyl "Watan goragynda maşgala we ilat" mowzugy bilen gurnalan 4-nji halkara maşgala simpoziumy başlandy Stambulyň gubernatory Dawut Gül maksatnamada çykyş edip, Maşgala gaznasynyň maşgala we ilat meselesini milli howpsuzlyk meselesi hökmünde çözmeginiň möhümdigini aýtdy Stambulda talyplaryň sanynyň azalmagyna ünsi çeken Gül: "Geçen ýyl bilen deňeşdirilende şu ýyl 11 müň az okuwçynyň hasaba alnandygyny görýäris. Munuň manysy näme? 6 ýaşly çagalarymyz geçen ýyl bilen deňeşdirilende 10 müňden gowrak azaldy. Bu ýyl hem şeýle dowam eder" -diýdi. diýdi Işleýän eneleriň durmuşyny aňsatlaşdyrmak üçin dürli taslamalary amala aşyrýandyklaryny mälim eden Gül: "Bu ýyl häkimlik hökmünde ýerli çeşmelerimiz bilen 300 çagalar bagy we çagalar bagy gurarys. Olaryň 100-i welaýat maşgala we durmuş hyzmatlary müdirligi, 100-i welaýat milli bilim müdirligi we 100-si müfti edarasy tarapyndan dolandyrylar. Enelere çagalaryny howpsuz aralykda, simwoliki bahalarda howpsuz goýup boljak alternatiwany hödürleýäris." Şeýle hem Gül, saýtlardaky ulanylmaýan ýerleriň "Bagymdaky çagalar bagym" taslamasynyň çäginde çagalar bagyna we çagalar bagyna öwrülendigini düşündirdi MSÜ rektory Erhan Afyoncu öz çykyşynda ilat meselesiniň Türkiýäniň geljegi üçin strategiki ähmiýetiniň bardygyny aýtdy Stambul sergi merkezinde geçirilen SAHA 2026 Halkara Goranmak, Aerokosmos senagaty ýarmarkasyna gatnaşandygyny düşündirip, Afyoncu ol ýerdäki baha berişini ýada saldy we aýtdy: "Ol ýerde metbugata aýtdym:" Bularyň hemmesi buýsanç, ýöne ilatyňyz ýok wagty hiç zat däl " Afyoncu, respublikanyň döwründe ilatyň syýasatlaryna degip geçip, respublikanyň yglan edilmeginden soň durmuşa geçirilýän syýasatlar bilen ilatyň ýylsaýyn köpelýändigini aýtdy Afýonku, 1950-nji ýyllaryň ahyryndan başlap, Türkiýede ilatyň köpelmeginiň ykdysady ösüşe päsgelçilik döredýändigi we aşakdaky sözleri ulanýandygy barada pikirler ýaýrap başlandygyny aýtdy: "Gaznalar, birleşikler, käbir syýasatçylar, käbir telekeçiler we metbugat ilatyň köpelmeginiň milli girdejini peseldýändigini we ilatyň köpelmeginiň esasy problemalara sebäp bolýandygyny aýdyp, ilatyň köpelmegini aldawçy hökmünde görkezdiler. Iki çagasy bolan maşgala ideal maşgala hökmünde görkezildi." Bir ýurduň dinamiki bolmagy üçin 15 ýaşa çenli ilatyň umumy ilatyň azyndan 30 göterimini düzmelidigini aýdýan Afýonku, garry ilatyň paýynyň 15 göterimden geçmeli däldigini aýtdy Afyoncu: "Häzirki wagtda 0-14 ýaş aralygyndaky ilatymyz 20 göterime çenli azalsa-da, garry ilatymyz umumy ilatyň 11 göterimine çenli ýokarlandy. 2035-nji ýylda 0-14 garry ilatymyz 15 göterime çenli azalsa, garry ilatymyz 15 göterime çenli artar”. diýdi Afýonku, ýaş ilatyň sanynyň 2050-nji ýylda 10 göterimden aşaklap biljekdigini we munuň “betbagtçylykly” ýagdaýdygyny aýtdy "Ilat we maşgala howpy gapyny kakdy we döwdi." Afyoncu aýtdy we aşakdaky baha berdi: "Gyssagly çäreleri görmesek we durmuşa geçirmesek, 2100-nji ýylda Türkiýäniň ilaty 25 milliona çenli azalar, garry ilat bolsa umumy ilatyň ýarysyna çenli artar" Afýonku adamlary şäherlerde ýaşamaga höweslendirmelidigini, nika karzlaryny köpeltmelidigini, çagalar baglaryny giňeltmelidigini we meýilleşdirilen ýerlerinde ýaşap bilmeýän türkleriň göçmegini teklip etdi Afyoncu çykyşynyň iň täsir galdyryjy böleginde aşakdaky sözleri ulandy: "Eneler azyndan 3 çagasy bolanda döwlet tarapyndan tölenmeli. 3 çagasy bolan enelere döwlet işgäri ýaly aýlyk tölenmeli we pensiýa çykanda pensiýa berilmeli diýip pikir edýärin. Gazagystan muny amala aşyrdy we gaty üstünlikli boldy." Stambul Maşgala Gaznasynyň prezidenti Üner Karabykyk öz çykyşynda maşgalanyň jemgyýetiň özenidigini aýtdy Garabıyk sanly ekranlaryň çagalara edýän täsirini görkezdi we şeýle diýdi: "Häzirki wagtda her öýde bir burçda telewizordan, bir burçda telefondan we planşetden we başga bir burçda kompýuteriň ekranyndan we döredýän sanly gämi duralgasyndan ybarat Bermuda üçburçlygy bar. Bu gämi çagalarymyzyň ünsüni, sabyrlylygyny, gizlinlik duýgusyny, maşgala bilen baglanyşygyny we medeni kökleri bilen baglanyşygyny gowşadýar." Karabykyk çagalaryň indi dogry we ýalňyşlary maşgalalaryndan däl-de, algoritmlerden öwrenýändigini aýtdy Garabıyk öz çykyşynda şu sözleri ulandy: "Olar görelde almagy ene-atalaryndan, ene-atalaryndan däl-de, eýsem sanly dünýä tarapyndan öndürilen ýasama gahrymanlardan, oýun gahrymanlaryndan we meşhur medeniýet işgärlerinden saýlaýarlar. Munuň agyr we agyr netijelerini Siverek we Kahramanmaraşda agyr baha tölemek bilen başdan geçirýärler." "Biz gördük" "Şonuň üçin" ekranlar bilen emdirilen çagalar "jümlesi metafora däl-de, eýsem biziň döwrümiziň ajy hakykatydyr." Maşgala yza çekilende ekran çagany alýar; ene-atalar dymsa, algoritm gürleýär; maşgala gatnaşyklary gowşasa, sanly gurşaw tertip-düzgüniň roluny öz üstüne alýar " Maşgala edarasynyň käbir neşirlerde krizis we dönüklik arkaly wekilçilik edilýändigini öňe süren Karabyk, sosial media we oýun kompaniýalaryna garşy kazyýet işini açandygyny habar berdi Garabykyk: “Zäheriň öýlerimize ekranlar arkaly ýaýramagynyň öňüni almaly. "Indi mahabatlardan teleseriallara, habar dilinden gündiz ýaýlymlaryna çenli, hatda baha bermek bahanasy bilen amala aşyrylýan sosial in engineeringenerlige çydap bilmeris." diýdi Garabykyk, şeýle hem, Türkiýäniň hökümete degişli bolmadyk guramalar bilen bilelikde "Arassa ekran hereketini" başlatjakdyklaryny habar berdi Çykyşlardan soň Maşgala gaznasynyň Ynamdarlar geňeşiniň başlygy Sami ılmylmaz prof. Doktor bilen çykyş etdi. Programma topar suraty bilen tamamlandy