Mekdeplerde çagalara zulum etmek: sebäpler, netijeler we çözgütler - Gözleg

Recentlyakynda, Azerbaýjan ýaly dürli ýurtlarda orta mekdep okuwçylarynyň arasynda agressiw özüni alyp barşyna, deň-duşlaryna we mugallymlaryna garşy zorluk wakalaryna, hatda ýaragly wakalara-da şaýat bolduk 2026-njy ýylyň başyndan bäri diňe Azerbaýjanda we Türkiýede şeýle wakalar hasaba alyndy Ilkinji waka fewral aýynda Bakuwdaky hususy orta mekdepde bolup geçdi. 10-njy synp okuwçysy kakasynyň tüpeňini mekdebe getirip, 29 ýaşly matematika mugallymy Şahla Kamilowany atyp, agyr ýaralady Ikinji waka Bakuwyň merkezi mekdepleriniň birinde boldy. 5-nji synp okuwçysy jedel wagtynda klasdaşyna spirt guýup, oda berdi. Netijede, çaga ýanmak bilen keselhana ýerleşdirildi Başga bir mekdepde 5-nji synp okuwçysynyň depderinde synpdaşlarynyň atlaryny öz içine alýan "öldürmek sanawy" tapyldy Iň erbet waka goňşy Türkiýäniň Kahramanmaraş welaýatynda boldy. 9 mugallym, şol sanda 1 mugallym we 8 okuwçy öldi, 8-nji synp okuwçysynyň 5-nji synp okuwçylaryna ýaragly hüjümi netijesinde 13 adam ýaralandy Şeýle hem, Şanlyurfa welaýatynyň orta mekdebine ýaragly hüjüm netijesinde 16 adam ýaralandy. Bu wakany eden 2007-nji ýylda doglan uçurym soň özüni öldürdi Talyby ruçka we kitap bilen göz öňüne getirsek, beýle wakalar elbetde tolgundyryjy. Çagalaryň arasynda zorlugyň artmagy diňe bir adaty jenaýat statistikasy däl, eýsem sosial signaldyr Agressiw özüni alyp barşyň sebäpleri dürli-dürli bolsa-da, howply tendensiýanyň sebäpleriniň arasynda köp meňzeşlik bar: maşgala we mekdep gymmatlyklarynyň pese gaçmagy, sanly gurşawda göni aragatnaşyk bolmazlygy, sosial ulgamlaryň ýaramaz täsirleri we ş.m Adynyň efirde tutulmagyny islemedik mugallym soňky ýyllarda okuwçylaryň özüni alyp barşynda agressiýanyň ep-esli artandygyny "Hasabat" beren beýanatynda şeýle diýdi: "Öň çagalar jedelleri sözler bilen çözmäge synanyşýardylar, indi hatda iň kiçijik sözlere-de fiziki gatyşmak, kemsitmek ýa-da haýbat atmak bilen jogap berýärler. Biz mugallymlar diňe bir öwretmek üçin däl-de, eýsem jemgyýetiň terbiýesi we terbiýesi. Diňe klasdaşlaryna hormat goýman, mugallymlaryna-da hormat goýmaýarlar Meseläniň psihologiki taraplaryny kliniki psiholog Nuriýa Guliýewa bilen düşündirmäge synanyşdyk Çagalaryň filmlerden we oýunlardan negatiw şekilleri mysal hökmünde alýandyklaryny gynanç bilen belläp geçdi: "Şol oýunlaryň esasy maksady köplenç öldürmek, urmak, ýykmak. Oýun edýän we synlaýan çaga psihologiki taýdan üýtgeýär. Emma bu birden bolup geçmeýär. Munuň tersine, öňünden meýilleşdirilen we ýerine ýetirilen wakalara öwrülýär. Elbetde, oýunlar, filmler we hatda aýdym-saz hem täsir edýär. Häzirki zaman aýdym-sazynda, esasanam käbir rep aýdymlarynda zorluk, öldürmek we pyçaklamak agressiw. jümleler kadalaşdyrylýar. Muny diňleýän ýaşlar görelde alýarlar. Şeýle hem, oňyn gahrymanlar hökmünde hödürlenýän mafiýa liderlerini ideal hökmünde görýärler. Sözleýiş stiline we hereketlerine öýkünip başlaýarlar Psiholog bu meselede diňe oýunlary, filmleri, aýdym-sazlary we sosial ulgamlary günäkärlemegiň ýeterlik däldigini nygtady: "Şol bir wagtyň özünde, çaganyň zerurlyklary maşgalada kanagatlandyrylmasa, söýgi bolmasa ulalsa, bu hem prosese täsir edýär. Maşgalanyň durmuşymyzda, esasanam ilkinji ýyllarda ähmiýeti uludyr. Soňra bu töwerek giňelýär: çagalar bagy, mekdep, dostlar, mugallymlar ... Bularyň hemmesi birleşýär N.Guliýewa mekdeplerde psihologlaryň sanynyň azdygyny we olaryň wezipesiniň problemalary çözmek däldigini aýtdy: "Toparlarda baha berýärler we käbir nokatlary görýärler. Şeýle-de bolsa, bu nokatlary mugallyma we ene-atalara wagtynda habar bermek olaryň esasy jogapkärçiligi. Mekdep psihologynyň borjy çaganyň meselelerini seljermek we utgaşdyrmakdyr. Esasy roly terbiýeçilik işini alyp barmakdyr Sosiolog Uzeýir Şafiýew bilen meseläniň sosial gerimini anyklamak üçin gürleşdik Azerbaýjanda kämillik ýaşyna ýetmedikleriň arasynda, esasanam 14-18 ýaşly çagalaryň arasynda jenaýatçylykly hereketleriň dinamikasynyň we häsiýetiniň üýtgemegini mälim etdi. Jemgyýetiň çynlakaý pikirlenmegine sebäp bolmaly: "Analiz bu jenaýatlaryň köpüsiniň sosial ulgamlar we internet çeşmeleri arkaly çagalara we ýetginjeklere täsir edýändigini görkezýär. Jenaýatlaryň tebigatyny gözden geçirenimizde, olaryň esasan Europeanewropa we Günbatar ýurtlarynda çagalaryň we ýetginjekleriň arasynda ýygy-ýygydan hereket edýändigini görýäris. Plyönekeý söz bilen aýdanymyzda, çagalarymyz we ýetginjeklerimiz sosial ulgamlarda görýän zatlaryna öýkünýärler we jemgyýetdäki zorluklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. No.ok. Günbatar ýurtlarynda has giň ýaýrandyr we indi çagalarymyz alyp gidýärler. " Sosiologyň pikiriçe, sanly gurşaw çagalaryň we ýetginjekleriň jemgyýetleşmegine ýaramaz täsir edýär. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Ylham Alyýew çagalary we ýetginjekleri sanly gurşawda zyýanly maglumatlardan goramak çäreleri barada karara gol çekdi: "Mekdebe çenli okuw jaýlarynda we mekdeplerinde çagalar we ýetginjekler tarapyndan akylly enjamlary we sosial ulgamlary ulanmagyň düzgünleri kesgitlenmeli. Şol bir wagtyň özünde, bu enjamlary ulanmagyň düzgünleri we mugallymlar we okuwçylar üçin nädip ulanylmalydygymyzy düşündirmeli. Azerbaýjanda täze hakykat bilen ýüzbe-ýüz bolar. Çagalar üçin ýaş çäkleri Akylly enjamlara we internet çeşmelerine girmek üçin ýaş çäkleri bolar. Bu tejribe eýýäm Europeanewropa Bileleşiginiň ýurtlarynda, Awstraliýada we hatda Germaniýada hem ulanylýar U. Şafiýew, sosial ulgamlaryň işini kadalaşdyrýan aýratyn kanun kabul edilse, sanly gurşawyň zäherliliginiň azaljakdygyny aýtdy: "ateigrenji, bikanun we ahlaksyz paýlaşmak hem iň pes derejä çenli azalýar. Gynansagam, agressiýany öňe sürýän oýunlar bar. "Gök kit", "Roblox" ýaly oýunlar muňa mysal bolup biler. Bu oýunlar köp ýurtda eýýäm gadagan edildi. Bu gadaganlyk biziň ýurdumyzda-da ulanylmaly diýip pikir edýärin. Şol bir wagtyň özünde, agressiýany öňe sürýän jenaýat habarlary Habar iberýän multfilmler bar. Bu habarlar jemgyýetiň ahlak gymmatlyklaryny gowşatmaga hyzmat edýär. Hatda "Halloween" ýaly dynç alyşlar we bu görnüşdäki oýunlar jemgyýetiň ahlak esaslaryny pese gaçyrýar Hünärmen, kanuny kadalar dogry ulanylsa, ýetginjekleriň arasynda başlangyç döwürde bikanun hereketleriň öňüni alyp boljakdygyny aýtdy Diňe bir sosial mediýada däl, eýsem metbugat we käbir teleýaýlymlarda-da jenaýat dünýäsiniň adamlaryny gahryman hökmünde görkezýän materiallaryň bardygyny belläp geçdi: "Bu, psihologiýasy entek döredilmedik çagalaryň we ýetginjekleriň ahlak taýdan ýitmegine sebäp bolýar. Şeýle hem jenaýat dünýäsiniň wekillerini özleri üçin" görelde "öwürýär. we ýetginjekler jenaýat dünýäsine girmek üçin, şeýle ýagdaýlar ýok edilse, maşgala gymmatlyklary we arhetipler güýçlendirilse, çagalaryň we ýetginjekleriň jemgyýetleşmegi üçin adaty bir şert dörediler diýip pikir edýärin. " Käbir adamlar şeýle hadysalarda bilimi, mekdebi, esasanam mugallymlary günäkärleýärler Ylym we bilim ministrliginiň Çagalary goramak bölüminiň başlygynyň orunbasary Gunel Safarowa, Ylym we bilim ministrliginiň mekdeplerde agressiw hereketleriň we zorlugyň ýokarlanmagy bilen baglanyşykly giňişleýin çäreleri görýändigini aýtdy "Bu mesele diňe bilim gurşawy bilen çäklenmeýär. Maşgala, jemgyýetçilik gurşawy we esasanam soňky döwürde sanly täsirler hem bu ýerde möhüm rol oýnaýar. Kiberhowpsuzlyk, çagalaryň internetden peýdalanmagy we dürli mazmunly wideolar hem bu töwekgelçilikleriň bir bölegi. Psihologlar mekdeplerde işleýärler, ýöne işlerini kämilleşdirmeli. Häzirki wagtda Çagalary goramak bölüminiň hünärmenleri 113 mekdepde işlemeli. derňeldi we kliniki psihologlar tarapyndan goldanýar. Mundan başga-da, mekdeplerdäki sosial mugallymlar sosial töwekgelçilik toparyna degişli çagalar bilen şahsy iş alyp barýarlar we sosial uýgunlaşmalaryny we özüni alyp barş meselelerini çözmäge kömek edýärler "-diýdi G. Safarowa ene-atalar bilen hyzmatdaşlygyň aýratyn ähmiýetine ünsi çekdi: "Sanly gurşawyň täsiri, çagalaryň özüni alyp barş düzgünleri we mekdep-maşgala-jemgyýetçilik gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak barada ene-atalar üçin bilim ýygnaklary geçirilýär. Mekdep ýolbaşçylary we mugallymlar öňüni alyş çäreleri görmek we bir waka ýüze çykanda dogry ädim ätmek üçin jogapkärdir. Öňüni alyş işleri çagalaryň boş wagtlaryny netijeli guramakdyr. Bu maksat bilen, Çagalara abadançylyk bölümi mekdebe çenli we umumy bilim boýunça döwlet gullugynda işleýär. Zorluga garşy, gumanizm we dostluk gymmatlyklaryny wagyz edýän materiallar hem okuw kitaplarynyň mazmunyna goşuldy. Bu çäreleriň hemmesine garamazdan, gynansagam käwagt ýakymsyz ýagdaýlar ýüze çykýar. Bu diňe bir Azerbaýjanda däl, eýsem bütin dünýäde-de syn edilýär. Bu meseläni çözmek üçin mekdepden başga-da, ene-atalaryň we jemgyýetiň goldawy möhümdir Bolan wakanyň kanuny taraplary hukuk goraýjy edaralar tarapyndan derňelýär. Birnäçe gün ozal Içeri işler ministrliginiň Geňeşiniň mejlisi geçirildi we mejlisde Içeri işler ministri Wilaýat Eywazow kämillik ýaşyna ýetmedikleriň bikanun hereketleriň öňüni almak maksady bilen öňüni alyş işleriniň güýçlendirilmegini we degişli döwlet edaralary we raýat jemgyýeti guramalary bilen bilelikde sosial ulgamlaryň zyýanly täsirlerinden goramak maksady bilen bilim işleriniň maksatly dowam etdirilmegini isledi Elbetde, howpsuzlyk üçin tehniki çäreler möhümdir, ýöne hakyky üýtgeşiklik mekdebiň, maşgalanyň we psihologyň "perdäniň aňyrsynda" eden işinden başlaýar. Umuman alanyňda, okuwçy, ruçkanyň ýerine ýarag almazlygy üçin maşgala, mekdep we jemgyýet bilelikde jogapkärçilik çekmeli Mekdeplerde çagalara zulum etmek: sebäpler, netijeler we çözgütler - Gözleg Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr