Milli azat ediş güni we kazyýet ulgamynyň döremegi

Azerbaýjanyň häzirki zaman döwletliliginiň taryhynda ähmiýeti diňe olaryň kabul edilen döwrüne däl, eýsem geljek nesilleriň ykbalyna-da täsir edýän kararlar bar. Milli lider Heýdar Alyýewiň halkyň talap etmeginde, şol sanda kazyýet reformalarynda syýasy häkimiýete gaýdyp geleninden soň ýerine ýetirilen kanunçylyk hereketleri, şeýle taryhy kararlaryň biridir. Bu reformalara diňe täze kanunlaryň kabul edilmegi ýa-da täze kazyýetleriň döredilmegi hökmünde çemeleşmek dogry bolmaz. Aslynda, bu azerbaýjan döwletiniň hukuk pelsepesini üýtgetmek, adam hukuklaryny ileri tutýan täze dolandyryş modelini döretmek barada boldy 1993-nji ýyla çenli höküm süren eden-etdilik we bikanun hereketler, milli lider Heýdar Alyýewiň kesgitlemesi netijesinde ýok edildi we kanunyň hökmürowanlygy döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugruna öwrüldi. Kazyýet kazy hökmünde, Beýik Lideriň ýolbaşçylygynda amala aşyrylan özgertmeleriň ilkinji nobatda kanunyň hökmürowanlygyny we raýatlaryň howpsuzlygyny üpjün etmeklige gönükdirilendigini aýratyn bellemeli. 1993-nji ýyldan soň geçirilen özgertmeleriň iň uly bölegi döwlet bilen raýatlaryň arasynda kanuny esasda gatnaşyklaryň ýola goýulmagydyr. Sebäbi garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ýurduň durnuksyzlygy, ýaragly çaknyşyklar, ykdysady krizis we jenaýatçylygyň ýokarlanmagy hukuk edaralarynyň işini düýpli gowşatdy. Şeýle şertlerde döwletiň howpsuzlygyny goramak we adam hukuklaryny üpjün etmek gaty kyn işdi Bu pikirler, Ysmaýilli etrap kazyýetiniň kazy Narmin Goşgarowa "Milli azat ediş güni we kazyýet güýjüniň emele gelmegi" atly makalada beýan edildi. AZERTAC makalany hödürleýär Azerbaýjanda kazyýet we hukuk özgertmelerini üstünlikli durmuşa geçirmegiň syýasy we hukuk başlangyjy 15-nji iýunda - Milli azat ediş güni bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Şol gün Azerbaýjan döwletliligi dargamak we garaşsyzlygy ýitirmek howpundan halas edildi we kanuny döwlet gurluşynyň täze tapgyryna gadam basdy. Beýik lider Heýdar Alyýewiň halkyň talap etmegi bilen häkimiýete gaýdyp gelmegi ýurtda durnuklylygyň, kanunyň we döwlet dolandyryşynyň dikeldilmegini üpjün etdi. Şondan soň kazyýet ulgamynyň garaşsyzlygyny berkitmek, kazyýet ulgamyny döretmek, häzirki zaman kanunçylyk binýadyny döretmek we adam hukuklaryny goramak üçin ygtybarly mehanizmleri döretmek ugrunda yzygiderli we maksatly syýasat durmuşa geçirildi. Hatda häzirki döwürde kazyýet ulgamynyň ösüş strategiýasynyň esasy şol döwürde döredilen ýörelgeler - kanunyň hökmürowanlygy, adalata elýeterlilik, kazylaryň garaşsyzlygy, adam hukuklarynyň aç-açanlygy we ileri tutulýan ugurlarydyr. Şu nukdaýnazardan seredilende, Milli azat ediş güni diňe bir syýasy durnuklylyk üçin däl, eýsem häzirki Azerbaýjan kazyýet ulgamynyň döremegine hem ýol açan taryhy öwrülişik nokady Akylly şahsyýet Heýdar Alyýewiň ýolbaşçylygynda geçirilen hukuk özgertmeleriniň manysy bu iki maksat arasynda deňagramlylyk döretmekdi. Bir tarapdan jenaýatçylyga garşy göreş güýçlendirildi, beýleki tarapdan hukuk goraýjy edaralaryň işi kanunyň çäginde kadalaşdyryldy. Şunuň bilen baglylykda, 1994-nji ýylyň 9-njy awgustyndaky "Jenaýatçylyga garşy göreşi güýçlendirmek, kanunyň hökmürowanlygyny we kanunyň hökmürowanlygyny güýçlendirmek" baradaky karar kanuny döwlet gurluşygynyň möhüm tapgyry hasaplanyp bilner. Bu resminama diňe bir jenaýatçylyga garşy berk çäreleriň ulanylmagyny däl, eýsem döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryndan biri hökmünde kanunyň hökmürowanlygynyň güýçlendirilmegini hem kesgitledi. 1995-nji ýylda Azerbaýjan Respublikasynyň konstitusiýasynyň kabul edilmegi häzirki zaman döwletçiligimiziň taryhynda iň möhüm wakalardan biri boldy. Beýik Lider, Konstitusiýanyň taýýarlanmagyna gönüden-göni ýolbaşçylyk etdi, häzirki zaman halkara hukuk kadalaryna we demokratik ýörelgelere laýyklykda düzülmegini üpjün etdi. Halk köpçüliginiň ses bermegi bilen kabul edilen Konstitusiýa, adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň ygtybarly kepilligini döwletiň iň esasy maksady hökmünde kesgitledi. Ilkinji garaşsyz konstitusiýamyz ygtyýarlyklary bölmek ýörelgesini döretdi we häzirki wagtda halkara ülňülerine laýyklykda hereket edýän garaşsyz kazyýet ulgamynyň döremegine esas döretdi Azerbaýjan Respublikasynyň konstitusiýasynyň halkara hukuk jemgyýetçiligi tarapyndan adam hukuklaryny we azatlyklaryny giňden kesgitleýän progressiw kanunlaryň biri hökmünde bahalandyrylmagy tötänden däldir, "Azerbaýjanyň konstitusiýasy halkara dünýäsinde adam hukugy. "hukuklar we azatlyklar konstitusiýasy". Adam we raýat hukuklaryna bagyşlanan giňişleýin düzgünleriň konstitusiýada görkezilmegi, onuň gumanistik häsiýetini we demokratik häsiýetini görkezýär Heýdar Aliýewiň başlangyjy bilen 1996-njy ýylda döredilen Hukuk özgertmeleri boýunça komissiýa ýurtda kanuny döwrebaplaşdyryş prosesine yzygiderli häsiýet berdi. Geňeşiň işiniň netijesinde Azerbaýjan kanunçylygy halkara ülňülerine uýgunlaşdyryldy, täze kodlar we esasy kanunlaryň taslamalary taýýarlandy. Bu amal, ýurtda hukuk döwlet gurluşynyň artykmaçlygyny üpjün edýän häzirki zaman kadalaşdyryjy hukuk binýadyny döretmäge mümkinçilik berdi. Beýik Lider Heýdar Alyýewiň hukuk syýasatynyň adamkärçilikli häsiýetini has aýdyň görkezýän kararlaryň biri ölüm jezasynyň ýatyrylmagy boldy. 1993-nji ýylda ölüm jezasynyň ýerine ýetirilmegine moratoriýa we 1998-nji ýylyň 10-njy fewralynda ölüm jezasynyň doly ýatyrylmagy diňe bir kanuny nukdaýnazardan däl, eýsem ahlak nukdaýnazaryndan hem möhüm waka boldy. Bu karar Azerbaýjany gündogarda ölüm jezasyny ýatyran ilkinji ýurt etdi. Bu ädim, döwletiň adam ömrüniň we şahsyýetiniň eldegrilmesizligini jezalandyryş wezipesinden has ýokary baha hökmünde kabul edendigini görkezýär Milli lider ölüm jezasynyň ýatyrylmagyny jenaýat kanunlary syýasatynyň ynsanperwerliginiň logiki netijesi hökmünde baha berdi we adam mertebesi we adam hukuklary ideýasyna ters gelýän bu jezanyň ulanylmagynyň demokratik jemgyýetde adamkärçiliksiz we rehimsiz çäre hasaplanýandygyny aýtdy. Bu çemeleşme, Azerbaýjanyň kanuny döwlet gurluşyk strategiýasynda adam ömrüni iň ýokary gymmatlyk hökmünde kabul etmegiň iň aýdyň görnüşlerinden biri boldy. Azerbaýjan Respublikasy Adam hukuklary we esasy azatlyklar baradaky Europeanewropa konwensiýasyna we Europeewropa Geňeşine girmezden birnäçe ýyl ozal ölüm jezasyny ýatyrdy. 1998-nji ýylda biziň ýurdumyzda ölüm jezasynyň ýatyrylmagynyň sebäbi, ölüm jezasynyň ýatyrylmagyna gönükdirilen Raýat we syýasy hukuklar baradaky halkara şertnamanyň ikinji goşmaça teswirnamasyna goşulmagymyzdy. 1998-nji ýylyň 22-nji fewralynda gol çekilen "Adam hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek çäreleri barada" karary adam hukuklaryny goramak döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryndan birine öwrüldi. Ondan soňky ýyllarda adam hukuklaryny goramak babatynda durmuşa geçirilýän çäreleriň ideologiki we kanuny esaslary şol resminama bilen kesgitlenildi Hukuk özgertmeleri topary tarapyndan taýýarlanan we kabul edilen "Kazyýetler we kazylar barada" we "Konstitusiýa kazyýeti" baradaky kanunlar garaşsyz kazyýetiň döremeginde we Konstitusiýanyň ýokary derejesini üpjün etmekde möhüm rol oýnady. Kazyýetiň garaşsyzlygyny berkitmek üçin görülýän ädimler hem möhüm ähmiýete eýe boldy. 1998-nji ýylda Kazyýet-Hukuk Geňeşiniň döredilmegi kazyýet ulgamyny döretmek we kazyýet işini gowulandyrmak babatynda möhüm institusional täzelik boldy. Bu edaranyň döredilmegi bilen kazylaryň hünär işlerini saýlamak, baha bermek we guramak has aç-açan mehanizmleriň esasynda durmuşa geçirilip başlandy 1998-nji ýylyň iýulynda Azerbaýjanyň taryhynda ilkinji gezek konstitusiýa kazyýetiniň döredilmegi kanuny döwlet gurluşygynyň iň möhüm üstünliklerinden biri hasaplanmalydyr. Sebäbi Konstitusiýa kazyýeti, döwlet häkimiýetiniň ähli pudaklarynyň işiniň Konstitusiýa laýyk gelmegine gözegçilik edýän iň ýokary kanuny kepillik mehanizmi hökmünde hereket edip başlady. Bu kanunyň hökmürowanlygyny üpjün etmekde täze tapgyryň başlangyjydy. Kazyýet we hukuk özgertmelerini çuňlaşdyrmak ugrunda ädilen ädimler hukuk goraýjy edaralaryň işinde hil taýdan täze tapgyryň başlangyjy boldy. 1999-njy ýylda kabul edilen "Prokuratura barada" kanun ýurtda ygtyýarlyklary bölmek ýörelgesiniň doly durmuşa geçirilmegine we hukuk döwlet edaralarynyň pugtalandyrylmagyna möhüm goşant goşdy. Bu kanun bilen, öňki döwürden miras galan prokuraturanyň birnäçe gözegçilik ygtyýarlyklary täzeden gözden geçirildi, işi häzirki zaman hukuk ulgamynyň talaplaryna laýyklaşdyryldy we kazyýetiň garaşsyzlygyny üpjün etmek üçin möhüm hukuk mehanizmleri döredildi. Hususan-da, adam hukuklaryna we azatlyklaryna päsgel berip biljek birnäçe prosessual çäreleri durmuşa geçirmekde kazyýet gözegçiliginiň ulanylmagy we kazyýetlere karar bermek hukugynyň berilmegi hukuklary goramak babatynda çynlakaý kepillikdir. emele geldi Şol bir wagtyň özünde polisiýa we jeza çäresi pudagynda geçirilen özgertmeler hukuk goraýjy ulgamy demokratiýalaşdyrmak maksadyna hyzmat etdi. "Polisiýa barada" kanunyň kabul edilmegi bilen polisiýa edaralarynyň işi has takyk kesgitlenildi, olaryň esasy wezipesi raýatlaryň howpsuzlygyny goramak, jemgyýetçilik tertibini üpjün etmek we kanunlaryň bozulmagyna garşy göreş ýaly wezipelere esaslandy. Şol bir wagtyň özünde, polisiýanyň işine gözegçilik etmegiň mehanizmleriniň döredilmegi we kazyýetde raýatlaryň hukuklaryny goramak üçin mümkinçilikleriň giňelmegi kanunyň hökmürowanlygyny üpjün etmek we jemgyýetiň döwlet edaralaryna bolan ynamyny güýçlendirmek üçin möhüm özgertmeler hökmünde taryha girdi 2000-nji ýylyň sentýabr aýynda üç derejeli kazyýet ulgamynyň ornaşdyrylmagy kazyýet reformalarynyň amaly netijesi boldy. Ilkinji kazyýet, şikaýat we kazyýet işlerinden ybarat bu ulgam raýatlaryň kazyýet goragy hukugyny has ygtybarly üpjün etmek üçin şertler döretdi. Bu üýtgetme kazyýet ýalňyşlyklaryny azaltmagy, kazyýet kararlarynyň hilini ýokarlandyrmagy we adalata elýeterliligi ýokarlandyrmagy aňladýardy Azerbaýjanyň 2001-nji ýylda Europeewropa Geňeşine girmegi we 2002-nji ýylda Adam hukuklary we esasy azatlyklar baradaky Europeanewropa konwensiýasyna goşulmagy milli kazyýet ulgamynyň halkara hukuk giňişligi bilen birleşmegini çaltlaşdyrdy. Netijede, adam hukuklaryny goramak pudagyndaky halkara ülňüler milli hukuk ulgamynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi Şu güne seredenimizde, Heýdar Alyýewiň ýolbaşçylygynda geçirilen kazyýet we hukuk özgertmeleriniň esasy üstünliginiň diňe täze kazyýetleriň döredilmegi ýa-da täze kanunlaryň kabul edilmegi däl-de, eýsem esasy üstünlik, kanunlary döwlet dolandyryş merkezine getirmek, adam hukuklaryny iň ýokary gymmatlyk hökmünde ykrar etmek we häzirki Azerbaýjan hukuk ulgamynyň esasyny düzmek boldy Beýik Lider Heýdar Alyýew tarapyndan esaslandyrylan kanuny döwlet gurmak syýasaty şu gün Azerbaýjanyň prezidenti, Baş serkerde Ilham Aliýew tarapyndan üstünlikli dowam etdirilýär. Soňky ýyllarda kazyýet ulgamyny döwrebaplaşdyrmak, elektron kazyýet hyzmatlaryny ornaşdyrmak, raýatlaryň adalat ygtyýaryny giňeltmek we adam hukuklaryny has ygtybarly goramak ugrunda möhüm özgertmeler amala aşyryldy Azerbaýjan goşunynyň Watançylyk urşundaky taryhy ýeňşi, şeýle hem 2023-nji ýylda Garabagda ýerine ýetirilen ýerli terrorçylyga garşy çäreler netijesinde ýurdumyzyň territorial bitewiligi we döwlet özygtyýarlylygy doly dikeldildi. Munuň bilen ýurduň ähli çäginde Azerbaýjan Respublikasynyň konstitusiýasynyň we kanunlarynyň ulanylmagy üpjün edildi, konstitusiýa kanunlarynyň hökmürowanlygy doly ýola goýuldy. Bu taryhy üstünlikleriň netijesinde, esasy kanunymyz bolan Konstitusiýanyň kanuny güýji Azerbaýjanyň hemme ýerinde üpjün edildi we döwletiň özygtyýarlylygy we konstitusion dolandyryş ýörelgeleri doly durmuşa geçirildi Häzirki wagtda häzirki Azerbaýjan döwleti Beýik Lider Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen kanuny döwletlilik ýörelgesine eýerýär we Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda kanunyň hökmürowanlygyny has-da pugtalandyrmak, adam hukuklaryny goramak we garaşsyz kazyýet ulgamyny yzygiderli ösdürmek ugrunda üstünlikli dowam edýär. Şol sebäpli şol döwürde geçirilen özgertmeleri Azerbaýjanyň taryhynda kanuny döwrebaplaşdyrmagyň başlangyjy, garaşsyz döwletliligiň kanuny sütünleriniň döredilmegi we kanunyň geçişiniň üstünlikli Azerbaýjan modeli hökmünde kabul edip bolar Häzirki wagtda Milli azat ediş gününiň ideýalary, Prezident, Baş serkerde Ilham Alyýewiň ýolbaşçylygynda doly özygtyýarlylygyny gaýtadan dikeldýän tutuş Azerbaýjanda has uly ähmiýete eýe. Kazylarymyzyň iň esasy borjy, adalatlylygy we dogruçyl kararlarymyz bilen bu garaşsyzlygy we durnuklylygy goramakdyr 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir