Medeni mirasy goramak halkara borjydyr

1954-nji ýyldaky Gaaga konwensiýasy we 1999-njy ýyldaky ikinji teswirnama döwletleri ýaragly çaknyşyklar wagtynda medeni emlägi goramaga borçly edýär. Basylyp alnan ýerlerde medeni baýlyklaryň ýok edilmegi, bikanun daşalmagy ýa-da bilkastlaýyn üýtgedilmegi halkara gumanitar kanunlaryň gödek bozulmagydyr. ESUNESKO-nyň degişli resminamalarynda medeni mirasyň bilkastlaýyn ýok edilmeginiň adam mertebesine, esasy hukuklaryna we adamzat gymmatlyklaryna çynlakaý täsir edýändigi aýratyn nygtalýar Taryhyň dürli döwürlerinde medeni mirasa garşy gönükdirilen weýrançylykly işler hiç haçan maddy zatlaryň ýok edilmegi bilen çäklenmän, eýsem halklaryň ýadyna, şahsyýetine we taryhy mirasyna düýpli gatyşmagyň görnüşi hökmünde hem ýüze çykypdyr. Azerbaýjan ençeme ýyl bäri şeýle wandalizm bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu tötänleýin hadysalar hakda däl-de, yzygiderli we maksada okgunly taryhy yzlary ýok etmek üçin yzygiderli çemeleşmek hakda Taryhy tejribe, bu prosesleriň aýratyn tapgyrlarda däl-de, uzak wagtyň dowamynda dowam edendigini görkezýär. 20-nji asyryň başyndan bäri zorluk, deportasiýa we basyp alyş syýasaty netijesinde milli we medeni mirasymyza uly zeper ýetdi we bu zyýanyň gerimi, esasanam basyp alyş döwründe has giňeldi. Şonuň üçin bu meselä diňe geçmişiň betbagtlygy hökmünde däl, eýsem geljekdäki howpsuzlyk nukdaýnazaryndan hem baha berilmelidir Taryhy we medeni miras nusgalarynyň şahsyýetini ýok etmek, hyýanatçylykly peýdalanmak ýa-da üýtgetmek diňe bir fiziki taýdan ýok bolmak däl, eýsem kollektiw ýady gowşatmak, taryhy hakykatlary ýoýmak we ýalan düşünje döretmek synanyşygydyr. Azerbaýjan halkynyň asyrlar boýy ýaşap geçen geografiýalarynda bardygyny tassyklaýan maddy we ahlak subutnamalarynyň ýok edilmegi, bu sebitleriň taryhyny ýoýmaga we täzeden ýazmaga hyzmat edýän mekir syýasy liniýanyň bir bölegi boldy. Metjitleriň, mazarlaryň, gonamçylyklaryň we beýleki mukaddes ýerleriň weýran edilmegi we zaýalanmagy bu syýasatyň iň çynlakaý görnüşlerinden biridir. Ybadat ýerleri we ýadygärlikler diňe daşlardan we diwarlardan ýasalan binalar däl, eýsem milletara baglanyşygy, ruhy ýady we milli özboluşlylygy göterijilerdir. Şeýle gurluşlara garşy wandalizm hereketleri diňe bir binagärlik mysallaryna garşy zorluk däl, eýsem dini ynançlara, ahlak gymmatlyklaryna we halkyň taryhy barlygyna hüjümdir Medeni mirasyň şahsyýetini üýtgetmek, başga bir baglanyşykda görkezmek we taryhy ähmiýeti inkär etmek hem howply tendensiýa. Bu ýagdaýda diňe ýadygärligiň fiziki ýüzi däl, eýsem taryhy mazmuny we ruhy mazmuny hem üýtgedilýär. Toponimleri üýtgetmek, gadymy ilatly ýerleriň atlaryny pozmak, taryhy ýadyň geografiki esaslaryny gowşatmak bu syýasatyň möhüm ugurlaryndan biri bolupdy Dürli döwürde Azerbaýjanyň medeni mirasy yzygiderli nyşana alyndy, muzeý gaznalary, arhiw materiallary, kitaphananyň çeşmeleri we beýleki medeni çeşmeler ýok edildi we talandy. Medeni gymmatlyklaryň ýurduň çäginden daşarda geçirilmegi, satylmagy ýa-da görkezilmegi halkara hukugynda ykrar edilen gorag ýörelgeleriniň aç-açan bozulmagydyr Medeni mirasa garşy wandalizm häzirki wagtda halkara howpsuzlyk we parahatçylyk gün tertibiniň möhüm bölegi bolmaly. Jezasyzlyk gurşawy şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmak töwekgelçiligini ýokarlandyrýar we sebitde durnukly parahatçylygyň we özara ynamyň döremeginiň öňüni alýar. Şonuň üçin medeni mirasyň bilkastlaýyn ýok edilmegine kanuny we syýasy ähmiýet bermek diňe bir taryhy adalaty dikeltmek bilen çäklenmän, eýsem geljek nesiller üçin ýady, ahlak gymmatlyklaryny we parahatçylygyň geljegini goramak babatynda strategiki ähmiýete eýe Mejlis agzasy