Göçürilenlere döwlet goldawynyň täze nusgasy

Azerbaýjan 30 ýyl töweregi wagt bäri basyp alyş meselesinden ejir çekýär, bu biziň ýurdumyz üçin çynlakaý ynsanperwerlik meselesinden başga-da ähli ugurlara diýen ýaly täsir etdi. Ermenistany basyp almak syýasatynyň netijesinde bir milliona golaý watandaşymyz watanyndan göçürildi. Bu, şeýle hem, Azerbaýjanyň garaşsyzlygyny gazanan we biziň ýurdumyz çynlakaý problemalara we ykdysady krizise sezewar bolan döwürde bolup geçdi. Şeýle kyn döwürde, milli lider Heýdar Alyýewiň häkimiýet başyna gaýdyp gelmegi bilen döwletimiziň garaşsyzlygy saklandy we şol bir wagtyň özünde göçürilen watandaşlarymyzyň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak üçin çynlakaý ädimler ädildi we uly işler başlandy. Watanlaryndan göçürilen içerki göçürilenleriň sosial goragyny güýçlendirmek döwletimiz üçin ileri tutulýan ugur boldy Milli lider içerki göçürilenleriň wagtlaýyn ýerleşýän sebitlerine yzygiderli baryp gördi, şol ýerdäki ýagdaýlary bilen tanyşdy we gyssagly karar berdi. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjana sapar edýän döwlet we hökümet baştutanlary, halkara guramalarynyň ýolbaşçylary bilen duşuşandan soň, myhmanlary Bakuw şäherindäki bosgunlaryň we bosgunlaryň wagtlaýyn ýerlerini görmäge çagyrdy, şeýlelik bilen Ermenistanyň Azerbaýjana garşy harby agressiýasy sebäpli ýüze çykan gumanitar betbagtçylygy açyk görkezdi Soňky ýyllarda raýatlaryň bu kategoriýasynyň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen ýurduň ýolbaşçylarynyň haýyşy boýunça täze şäherçeler we köp gatly ýaşaýyş jaýlary guruldy. Munuň bilen birlikde, göçürilenleriň işini ýokarlandyrmak we olaryň bilim we saglygy goraýyş hyzmatlaryna elýeterliligini üpjün etmek üçin yzygiderli döwlet maksatnamalary durmuşa geçirildi. Döwlet tarapyndan degişli kömek pullary we kommunal hyzmat ýeňillikleri bermek bu raýatlaryň maddy hal-ýagdaýy üçin möhüm goldaw boldy. Içerden göçürilenleriň ýüzbe-ýüz bolýan sosial, ykdysady we beýleki gumanitar meselelerini yzygiderli çözmek üçin döwlet maksatly çäreleri amala aşyrdy we berk kanunçylyk binýadyny döretdi. Bu maksat bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti tarapyndan 75 karar we buýruk gol çekildi, Ministrler Kabineti tarapyndan 224 karar we buýruk berildi, Milli Mejlis tarapyndan 11 kanun kabul edildi. Bu hukuk binýadynyň merkezindäki esasy strategiki resminamalaryň biri, "Azerbaýjanyň Prezidentiniň 2004-nji ýylyň 1-nji iýulynda çykaran karary bilen tassyklanan" Durmuş şertlerini gowulandyrmak we bosgunlaryň we öýlerinden göçürilenleriň iş üpjünçiligini ýokarlandyrmak boýunça döwlet maksatnamasy "boldy. Bu maksatnama indiki ýyllarda durmuşa geçirilmeli iri taslamalaryň ýol kartasyny kesgitledi Göçürilenleriň ýaşaýyş we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak hem döwletiň sosial syýasatynda esasy ugur boldy. 2007-nji ýylda demirýolda ýük awtoulaglaryndan ybarat 12 çadyr lageri we şäherçesi düýbünden ýatyryldy. Fin görnüşli 16 wagtlaýyn ilatly nokadyň iň soňkusy 2016-njy ýylda doly ýok edildi. Içerki göçürilenler üçin ýaşaýyş jaý üpjünçiligine düýpli çözgüt tapmak maksady bilen 121 sany täze ilatly nokat we beýik binalardan ybarat häzirki zaman ýaşaýyş toplumy guruldy we ulanylmaga berildi. Uly göwrümli gurluşyk-infrastruktura işleriniň netijesinde 62 müňden gowrak göçüp gelen maşgalanyň, ýagny 300 müňden gowrak raýatyň ýaşaýyş şertleri düýbünden täzelendi Watançylyk söweşinde Azerbaýjanyň şöhratly ýeňşinden soň düýbünden täze ýagdaý we täze hakykatlar ýüze çykdy. Bu täze ýagdaý, elbetde, döwletiň içerki göçürilenler bilen baglanyşykly alyp barýan syýasatynda üýtgeşmelere sebäp boldy. .Agny, bir tarapdan, leksikamyzda köp ýyl bäri bar bolan "mejbury göçürilen adam" aňlatmasy taryh boldy, beýleki tarapdan azat edilen ýerleriň dikeldilmegi we täzeden gurulmagy başlandy we öňki mejbury göçürilenleriň dogduk topraklaryna dolanyp gelmegi başlandy. Uly gaýdyp gelmek, döwletiň bu ugurdaky işjeňliginiň has uly we hil taýdan düýbünden täze tapgyryny öz içine alýar Bularyň hemmesi Milli Mejlis tarapyndan garaşsyzlykdan bäri 35 ýylyň dowamynda kabul edilen bosgun we göçüriş hereketleriniň eýýäm taryh bolandygyny we täze Beýik Yza gaýdyp gelmek baradaky kanunlaryň ýazylýandygyny görkezýär. Bulary göz öňünde tutup, 3-nji iýunda Azerbaýjan mejlisiniň Zähmet we jemgyýetçilik syýasaty we adam hukuklary komitetleriniň bilelikdäki mejlisinde, Bosgunlar we göçüp gelenler (ýurt) Ara alyp maslahatlaşmak üçin "Içerki göçürilenleriň ýagdaýy barada" we "Içerki göçürilenleriň we deň hukukly adamlaryň sosial goragy barada" kanunlara üýtgetmeler girizildi Täze üýtgeşmelerdäki möhüm meseleleriň biri, basyp alyşdan azat bolan ýerlerde hemişelik hasaplaşyk gaznasyny döretmek başlangyjydyr. Codeaşaýyş jaý kodeksine girizilen üýtgetmeler dörediler we "Işden azat bolan sebitlerde hemişelik hasaplaşyk gaznasyna" girýän ýaşaýyş ýerleri raýatlara kärende şertnamasy esasynda däl-de, eýeçilik hukugy esasynda berler "Bosgunlaryň we göçürilenleriň ýagdaýy barada" Kanunyň üýtgedilmegi bilen, adam işinden azat edilen sebitdäki öňki ýaşaýyş ýeriniň ýerine täze ýaşaýyş jaýyny satyn alanda ýa-da pursatdan ýüz öwürse, statusyň ýitmegi kanuny nukdaýnazardan kesgitlenýär "Içerki göçürilenleri sosial taýdan goramak baradaky" kanuna girizilen üýtgetme sosial gorag çäreleriniň 3 ýyl dowam etjekdigini aýdyňlaşdyrýar. Bu 3 ýyllyk döwür, kanun güýje girmänkä geçirilen adamlar üçin göçürilen gününden hasaplanýar. Kanun güýje girmezden ozal täze ýerlerde kwartira satyn alan göçmenler hem teklip edilýän hukuk artykmaçlyklaryndan peýdalanyp bilerler. Göçürilenler azat edilen ýerlerde jaý ýa-da kwartira bilen üpjün edilýär we ýaşaýyş jaýy derrew olara berilýär Döwlet býudjetinden okaýan adamlar üçin okuw tölegini tölemek okuw möhletiniň ahyryna çenli dowam edýär. Döwletiň sosial gorag ulgamy bir statusa bagly däl, köp derejeli mehanizmlerden durýar. Şeýle hem, maksatlaýyn sosial kömegi, iş meýilnamalaryny, ýaşaýyş jaýy, bilim we saglygy goraýyş, reabilitasiýa we sosial integrasiýa maksatnamalaryny öz içine alýar Milli Mejlisiň Adam hukuklary komitetiniň başlygy Zahid Orujyň sözlerine görä, otuz ýyl bäri dünýäniň dürli platformalaryndan "bosgun", "göçürilen adamlar" we "göçürilenler" hökmünde görkezilen Azerbaýjanyň raýatlary eýýäm täze kanuny şahsyýet alýarlar. Indi kömek alýanlar däl, öz topragyna, öýüne we geljegine eýe bolan ýeňiji halkyň wekilleri Deputat, kanun taslamasynyň, Watançylyk urşundaky oryeňişiň kanuny netijesi bolup, mejbury göçürilen döwürden Beýik Yza gaýdyp geliş döwrüni kesgitleýändigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, kanun taslamasy göçüp gelenleri uzak möhletli göçürmekden aýyrmak we ýeňiş döwrüniň hakykatlaryna laýyklykda hemişelik ýaşamak we durnukly ýaşaýyş şertleri bilen üpjün etmek üçin takyk kanuny mehanizmleri döredýär. Täze hukuk şertnamasy wagtlaýyn hasaplaşyk modelini hemişelik hasaplaşyk we eýeçilik bilen çalşyp, basyp alnan ýerlere göçüp gelenler öýleriniň doly eýesi bolýar. Kanun taslamasy emläk hukugyny üpjün etmek, hemişelik çözülmegi höweslendirmek we sosial gorag çäreleriniň durnuklylygyny saklamak meselesinde aýratyn ähmiýete eýe Aboveokarda belläp geçişimiz ýaly, Watançylyk urşundan soň döwlet üçin esasy ileri tutulýan ugur “Uly gaýdyp gelmek” maksatnamasynyň çäginde azat edilen ýerleriň çalt dikeldilmegi we adamlaryň öz topraklarynda ýerleşmegi. Watançylyk urşundan gysga wagtyň içinde raýatlarymyzyň 85,000-den gowragy basyp alyşdan azat bolan sebitlerimizde mesgen tutdy Häzirki wagtda ähli zerur şertler şol sebitlerde köp ýyl bäri kyn şertlerde ýaşaýan halkymyz üçin ýokary derejede döredildi. Şäheriň ösüşi iň häzirki zaman düşünjelerini ulanmak arkaly amala aşyrylýar, "Akylly obalar" we "Akylly şäherler" gurulýar. Housingaşaýyş jaý üpjünçiligi, häzirki zaman infrastrukturasy bilen birlikde iş üpjünçiligi hem ileri tutulýan ugur, täze iş ýerleri, uly önümçilik we oba hojalygy potensialy döredilýär. Bularyň hemmesi Azerbaýjan döwletiniň öz raýatlary bilen, abadançylygy üçin işleýändigini we has gowy şertlerde ýaşaýandygyny ýene bir gezek görkezýär