8-nji maý Halkara Talassemiýa güni

Halkara Talassemiýa güni her ýyl 8-nji maýda bütin dünýäde bellenilip geçilýär we talassemiýadan ejir çekýän adamlaryň meselelerine ünsi çekmegi we jemgyýetde habardarlygy ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Halkara Talassemiýa güni diňe bir lukmançylyk taýdan möhüm däl, eýsem adamlarda sosial jogapkärçilik duýgusyny döretmäge, näsaglara duýgur garaýyş döretmäge hyzmat edýär. Halkara Talassemiýa güni mynasybetli dünýäniň dürli ýurtlarynda konferensiýalar, bilim kampaniýalary, gan tabşyrmak çäreleri we jemgyýetçilik taslamalary geçirilýär AZERTAC, Azerbaýjanda talassemiýa garşy göreşmek üçin döwlet derejesinde edilen uly göwrümli işlere göz aýlaýar Talassemiýa gemoglobiniň sinteziniň bozulmagy sebäpli dörän nesil gan keseli. Gemoglobin gyzyl gan öýjükleriniň esasy düzüm bölegi bolup, bedende kislorodyň daşalmagyny üpjün edýär. Talassemiýada gyzyl gan öýjükleri gowşaşýar we gemoglobiniň kadaly öndürilmeýändigi sebäpli çalt dargaýar. Netijede, adam bedeninde dowamly ganazlyk ýüze çykýar. Bu kesel genetiki taýdan ene-atalardan çagalara geçýär we Ortaýer deňziniň basseýninde, Eastakyn Gündogarda, Aziýada we Kawkaz sebitinde has ýygy duş gelýär Talassemiýanyň dürli görnüşleri bar. Keseliň ýumşak görnüşinde adamlar çynlakaý alamatlary başdan geçirmän köp ýyllap ýaşap bilerler. Emma talassemiýa maýorynyň agyr görnüşi bolan hassalar hemişe bejergä mätäç. Bu kesel, adatça çagalykdan ýüze çykýar. Çagalarda ýumşaklyk, gowşaklyk, işdäň ýitmegi, ösüşiň pesligi, demiň gysmagy we çalt ýadawlyk ýaly alamatlar ýüze çykýar. Bejergi gijikdirilse, süňkleriň üýtgemegi, içki organlaryň ulalmagy we ýürek problemalary bolup biler. Şonuň üçin irki diagnoz goýmak möhümdir. Talassemiýa bilen ýaşaýan adamlar ömrüniň dowamynda belli bir lukmançylyk amallaryndan geçmeli. Iň köp ulanylýan bejergi yzygiderli gan tabşyrmakdyr. Gan goýbermek näsagyň gemoglobin derejesini kadaly ýagdaýda saklamaga kömek edýär we durmuş derejesini ýokarlandyrýar. Şeýle-de bolsa, ýygy-ýygydan gan dökülmegi bedende demiriň aşa köp ýygnanmagyna sebäp bolýar. Bu bagyr, ýürek we beýleki organlara howp salýar. Şonuň üçin hassalar şol bir wagtyň özünde bedenden artykmaç demirleri aýyrýan ýörite taýýarlyk görmeli. Häzirki zaman lukmançylygynda süňk ýilik we kök öýjük transplantasiýasy hem ulanylýar we käbir ýagdaýlarda keseli doly bejerip bolýar Öňüni almak talassemiýa garşy göreşde iň möhüm meseleleriň biridir. Keseliň öňüni almagyň esasy usuly, durmuşa çykmazdan ozal lukmançylyk barlaglaryny geçirmekdir. Talassemiýa göterijisi bolan adamlar ýörite synaglar arkaly kesgitlenýärler. Iki tarap hem daşaýjy bolsa, geljekki çaganyň talassemiýa maýory bilen dogulmagy has ähtimal. Şol sebäpli lukmançylyk maslahaty we genetiki bilim geljekki nesilleriň saglygy üçin möhüm ähmiýete eýe. Köp ýurtda bolşy ýaly, Azerbaýjanda nikadan öňki lukmançylyk synaglarynyň geçirilmegi talassemiýanyň ýaýramagynyň öňüni almaga ep-esli täsir etdi Talassemiýa näsaglarynyň durmuşynda gan tabşyrmak aýratyn orun tutýar. Müňlerçe adam ýaşamak üçin donor ganyna mätäç. Meýletin gan tabşyrmak, adam ömrüni halas edýän iň ýokary gumanitar ädimlerden biridir. Bir donoryň beren gany käwagt birnäçe adamyň durmuşyna umyt baglaýar. Şonuň üçin jemgyýetde gan tabşyrmak medeniýetini ösdürmek gaty möhümdir. Bu mesele boýunça bilim işlerini geçirmek, esasanam ýaşlaryň arasynda, adamlaryň jemgyýetçilik jogapkärçiligini artdyrýar Azerbaýjanda talassemiýa garşy göreş döwlet derejesinde aýratyn üns berilýän saglygy goraýyş ugurlaryndan biridir. Soňky ýyllarda biziň ýurdumyzda bu keseliň öňüni almak, irki diagnoz goýmak we bejermek babatynda möhüm ädimler ädildi. "Gemofiliýadan we Talassemiýadan miras galan gan kesellerinden ejir çekýänlere döwlet tarapyndan ideg etmek" kanuny bu hassalaryň donor gan we demirden goraýan dermanlara bolan islegini doly kanagatlandyrmaga we saglyklaryny gowulaşdyrmaga mümkinçilik berdi. Birnäçe döwlete degişli däl guramalaryň gatnaşmagynda talassemiýa näsaglaryny ýüze çykarmak we bejermek babatynda maksatlaýyn çäreler geçirildi. Haýdar Alyýew gaznasynyň başlangyjy bilen Respublikan Talassemiýa merkeziniň döredilmegi netijesinde bu hassalaryň bejergisini häzirki zaman derejesinde guramak mümkin boldy. 2014-nji ýyldan bäri talassemiýany düýpgöter bejermek usuly bolan süňk ýiligini transplantasiýa etmek hem amala aşyryldy başlady Prezident Ylham Alyýewiň 2015-nji ýylyň 10-njy fewralynda gol çeken Karary bilen tassyklanan "Talassemiýa garşy döwlet maksatnamasy" keseliň öňüni almaklygy güýçlendirmek, ilat arasynda bilim çärelerini geçirmek we talassemiýa näsaglaryna berilýän lukmançylyk kömegini gowulandyrmakdan ybaratdyr. Döwlet maksatnamasynyň maksady, biziň ýurdumyzda talassemiýanyň öňüni almak we bejermek işini gowulandyrmak arkaly hassalygy, maýyplygy we ölümi azaltmak Geçirilen çäreleriň netijesinde talassemiýa näsaglarynyň kadaly durmuş işjeňligi üpjün edildi, maýyplyk we keselden ölüm ýagdaýlary azaldy. Birek-birege nikalaşmagy gadagan etmek diňe bir talassemiýanyň däl, eýsem beýleki gan bozulmalarynyň hem azaljakdygyna uly umyt döredýär 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir