Dil, pikirleniş we mugallymyň häzirki zaman bilimindäki üýtgeşik roly - "Dil mugallymlary - 2026" forumy

Azerbaýjan Diller Uniwersiteti tarapyndan gurnalan "Dil mugallymlary - 2026" forumy häzirki zaman bilim ulgamynda bolup geçýän çuňňur ylmy we pedagogiki üýtgeşmeleri ara alyp maslahatlaşmak nukdaýnazaryndan möhüm akademiki çäre hökmünde ýokary derejede geçirildi. Bu foruma 400-den gowrak mugallym, gözlegçi, metodolog we bilim hünärmeni gatnaşdy we dil öwretmegiň konseptual esaslary, tehnologiki integrasiýa mümkinçilikleri we häzirki zaman mugallymyň üýtgeýän orny barada giňişleýin ylmy diskussiýalar geçirildi Forumyň resmi açylyşy ASU-nyň halkara gatnaşyklary boýunça wise-rektory, professor Jala Garibowa tarapyndan geçirildi, çäräniň çäginde TEDx format çykyşlary, ylmy çykyşlar we panel çekişmeleri guraldy Forumyň esasy ylmy ugurlaryndan biri häzirki zaman mugallymyň şahsyýeti we pedagogiki funksiýasynyň üýtgemegi boldy. Ara alyp maslahatlaşmalarda häzirki zaman mugallymyň bilim berişiň nusgawy modelini galdyryp, okuw prosesini meýilleşdirýän, dolandyrýan we ugrukdyrýan strategiki pedagogiki lider bolandygy bellendi. Bu täze çemeleşmede mugallym diňe bir maglumat berýän ders däl, eýsem okuwçylaryň aň-bilim işjeňligini gurnaýan, pikirleniş prosesini işjeňleşdirýän we tankydy pikirlenmäni ösdürýän “akyl müdiri” hökmünde çykyş edýär. Mugallymyň roly barha dizaýn we şöhlelenýär Forumda dil öwretmegiň düýp aýratyn ylmy çuňlugy bilen seljerildi. Diliň diňe bir aragatnaşyk serişdesi bolman, eýsem adamyň pikirleniş ulgamyny emele getirýän esasy aň-bilim mehanizmidigi hem nygtaldy. Şol sebäpli dil öwretmek prosesi grammatiki we leksiki bilimleriň berilmegi bilen çäklenmän, has giň bilim we funksional esasda amala aşyrylmalydyr. Foruma gatnaşyjylar "dil bilimi = synag netijesi" çemeleşmesiniň ylmy nukdaýnazardan gaty çäklidigini bellediler we bu modeliň hakyky dil başarnygyny görkezmeýändigini bellediler. Hakyky dil endikleri, dili hakyky ýagdaýlarda ulanýanlar, şol dildäki pikirleri çözmek we çözmek arkaly emele gelýär Forumda okuwçylaryň we okuwçylaryň okuw prosesinde işjeň derslerdäki roly aýratyn üns merkezinde boldy. Okuwçylaryň diňe bir bilim alýanlar bolman, eýsem bilimleri döredýän, derňeýän we ulanýan işjeň gatnaşyjylardygy hem bellendi. Öwrenýän dilinde pikirlenmäge höweslendirmek, dil almagyň iň möhüm tapgyrlaryndan biridir. Bu çemeleşme, dil öwrenmegi passiw prosesden dinamiki, interaktiw we kontekst işjeňlige öwürýär Dersara integrasiýa ýörelgesi forumyň esasy ylmy ugurlaryndan biri boldy. Beýleki dersler bilen baglanyşykly dil öwretmegiň durmuşa geçirilmegi, okuwyň işleýiş häsiýetini güýçlendirýär. Bu çemeleşme okuwçylara we okuwçylara dili diňe bir akademiki kontekstde däl, eýsem hakyky durmuş ýagdaýlarynda hem ulanmaga mümkinçilik berýär. Şeýlelik bilen, dil öwretmek has amaly we amaly bolýar Emeli intellektiň okuw prosesine goşulmagy forumda giňişleýin ylmy çekişme boldy. Häzirki döwürde esasy meseläniň emeli intellekt gurallarynyň däl-de, eýsem pedagogiki maksatlar üçin ýerlikli ulanylmagy bellendi. Emeli intellekt mugallymyň ornuny tutmaýar, tersine, pedagogiki işjeňligini güýçlendirýän, okuw prosesini şahsylaşdyrýan we okuwçylaryň we okuwçylaryň aň-bilim ösüşini has aç-açan edýän gural hökmünde çykyş edýär. Bu tehnologiýalary synp gurşawyna ornaşdyrmak bilen häzirki zaman dil mugallymy has täsirli we interaktiw okuw gurşawyny döredýär Bu çäkde, ADDIE modeli (derňew, dizaýn, işläp düzmek, ulanmak we baha bermek) bilimi yzygiderli meýilleşdirmek üçin möhüm metodiki esas hökmünde görkezildi. Bu model mugallyma okuwçylaryň zerurlyklaryny kesgitlemäge, okuw prosesini maksatly düzmäge we netijelere ylmy esasda baha bermäge mümkinçilik berýär. Bu çemeleşme, okatmagyň hilini ýokarlandyrýan gurluşly ulgam hökmünde baha berildi Forumda mugallymyň emosional ýagdaýynyň we hünär taýdan kanagatlanmagynyň täsiri aýratyn nygtaldy. Mugallymyň içerki hyjuwy, oňyn emosional ýagdaýy we hünär ösüşi okuwçylaryň okuw häsiýetine gönüden-göni täsir edýär. Oňyn pedagogiki gurşaw okuwçylaryň has işjeň gatnaşmagyny üpjün edýär, özlerini beýan etmek we tankydy pikirlenmek ukyplaryny ösdürýär Şol bir wagtyň özünde ahlak meseleleri giňden ara alnyp maslahatlaşyldy. Emeli intellekt ulanylanda akademiki bitewiligi, maglumatlaryň howpsuzlygyny we pedagogiki jogapkärçiligi esasy ýörelgeler hökmünde agzap geçiň edildi. Bu amalda mugallym tehnologiýany ulanyjy hökmünde hem, ahlak kadalarynyň goragçysy hökmünde hem hereket edýär. Bu, bilim ulgamynda deňagramly we jogapkärli sanly üýtgeşmäniň ähmiýetini görkezýär Netijede, forum bilim ulgamynyň çynlakaý özgerişlikdigini we dil mugallymlarynyň bu işde strategiki rol oýnaýandygyny görkezdi. Mugallymyň synp otagy indi fiziki giňişlik çäklerinden geçip, global we sanly okuw gurşawyna birleşdirildi. Okuwçylar we okuwçylar diňe bir bilim alman, eýsem bu täze ekosistemada pikirlenýän, derňeýän we döredýän işjeň derslere öwrülýärler. Bu özgeriş, bilimiň geljekdäki ösüş ugurlaryny kesgitleýän esasy faktor hökmünde çykyş edýär Azerbaýjan Diller uniwersitetiniň Bilim fakultetiniň dekany pedagogika ylymlarynyň doktory