Häzirki Azerbaýjan Heýdar Alyýewiň binagärlik zehiniň beýanydyr

Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Alyýewiň karary bilen 2026-njy ýylda biziň ýurdumyzda "Şäher meýilnamasy we binagärlik ýyly" diýlip yglan edildi. Bu buýrugyň maksady, Azerbaýjanyň köp asyrlyk şäher gurluşyk we binagärlik däplerini gorap saklamak, bu ugurda täze kynçylyklara laýyk gelýän progressiw çemeleşmeleriň ulanylmagyny giňeltmek we giňeltmek. Respublikamyzyň howanyň üýtgemegi we şäher ösüşi bilen baglanyşykly global kynçylyklary çözmekde ygtybarly hyzmatdaş hökmünde ykrar edilendigini, bu ugurlarda netijelere gönükdirilen halkara çärelerini üstünlikli geçirýändigini we durnukly şäher ösüş proseslerinde alyp barýan işleri üçin saýlanyp, uly tejribe toplandygyny bellemelidiris. BMG-nyň Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasyny Bakuda geçirmek karary, Azerbaýjanyň durnukly şäher ösüş proseslerinde artýan roluny aýdyň görkezýär Köp asyrlyk taryhynyň dürli döwürlerinde, Gündogar bilen Günbataryň çatrygynda Azerbaýjanda güýçli döwletler we ýakyn ykdysady, syýasy we medeni gatnaşyklar ýola goýuldy, Şirwanşah köşgi toplumy, Gyzlar galasy, Han köşgi, şeýle hem UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna goşulan köp sanly metjit, mazar we beýleki medeni merjenler kem-kemden emele geldi. XIX asyryň ortalaryndan başlap, çalt senagatlaşma prosesiniň täsiri bilen dünýäniň nebit merkezleriniň birine öwrülen Bakuwda Gündogar we Günbatar binagärliginiň sintezi hasaplanýan özboluşly şäher meýilnamalaşdyryş modeliniň düýbi tutuldy. Gynansagam, 20-nji asyryň başynda bolşewikler çozuşyndan soň, Azerbaýjan çig malyň çeşmesi we oba hojalygynyň daşarky ýurtlarynyň biri hasaplandy we global ösüş prosesiniň fonunda ýokary potensialyna doly düşünip bilmedi. Emma muňa garamazdan, şol döwrüň görnükli binagärleriniň tagallalary netijesinde milli däp-dessurlar esasynda ýurdumyzda täze binagärlik stili döredildi we saklandy Işleri wagtyň çäginden ýokary we geljekki nesiller üçin strategiki ähmiýete eýe bolan şahsyýetleriň orny we roly taryhda aýratyn ähmiýete eýe. Döredijilik we esaslandyryjy şahsyýetler diňe bir syýasy liderler bolman, eýsem döwletiň institusional esaslaryny döredýän we şol bir wagtyň özünde ykdysady proseslere ýolbaşçylyk edýän we halkyň milli-medeni ösüş wektoryny kesgitleýän jemgyýetçilik ösüşiniň arhitektorlary hökmünde çykyş edýärler. Häzirki zaman döwrüniň esasy ileri tutulýan ýeri hasaplanýan global şäherleşme şertlerinde giňişlik we infrastruktura modellerini kesgitleýän şeýle ýolbaşçylaryň ähmiýeti artýar 20-nji asyryň ikinji ýarymynda - 21-nji asyryň başynda milletimiziň milli lideri Heýdar Alyýew Azerbaýjanyň ýolbaşçylygyny alyp, geljege ynam we öňdengörüjilik bilen alyp barýan şahsyýetdi. Haýdar Alyýew, Azerbaýjanyň taryhynda döwletçilik däpleriniň we milli galkynyşyň güýçlenmegine bahasyna ýetip bolmajak goşant goşan we häzirki zaman dolandyryşyň esaslaryny döreden görnükli döwlet işgäri. Onuň alyp barýan işleri, öňdengörüjilikli ýolbaşçylyk, güýçli dolandyryş we milli bähbitlere esaslanýan strategiki pikirlenmek bilen häsiýetlendirildi. Syýasy işjeňliginiň dowamynda Beýik Lider Azerbaýjanyň sosial-ykdysady ösüşini, döwlet garaşsyzlygyny berkitmegi we milli ideologiýany kemala getirmegi esasy ileri tutulýan ugur hökmünde kesgitledi we şeýlelik bilen ýurduň geljekki ösüş modeliniň konseptual esaslaryny döretdi Garaşsyz, güýçli, durnukly we häzirki zaman döwletiň emele gelmegi Beýik Lideriň işiniň merkezinde yzygiderli we maksatly gurluşygyň aýdyň mysalydyr. Onuň kesgitlän durnukly ösüş ugry belli bir möhlet bilen kanagatlanmady. Milli lider, döwletiň pikirlenişini we ahlak gymmatlyklaryny ösdüren, baýlaşdyran we ugrukdyran, şol bir wagtyň özünde ýakyn onýyllyklaryň kynçylyklaryny öňünden gören, binagärlik taslamasy ýaly baha berýän we bu taslamany durmuşa geçirmek üçin ýadawsyz işleýän zehinli lider we güýçli ideologdy Milli lider Heýdar Alyýewiň Azerbaýjana ýolbaşçylyk etmeginiň ilkinji döwründe güýçli ykdysady esas we infrastruktura, milli işgärler potensialy emele geldi we çig mal we oba hojalygy respublikasy bolan Azerbaýjanda ösen senagat pudagy döredildi. Öňki SSSR-iň durmuş-ykdysady we beýleki ugurlarda ýolbaşçylygynda Azerbaýjanyň ösüşini üpjün etjek amatly kararlar kabul edildi, ähli ugurlarda uzak möhletli we yzygiderli meýilnamalar durmuşa geçirildi we ykdysadyýetde täze tehnologiýalar üstünlikli ulanyldy. elektron in engineeringenerçiligi, radio pudagy, ýagtylyk we azyk senagaty we beýleki ösen sebitler üçin tehnika we enjam öndürmek, 581 sany täze enjam, enjam, enjam we enjam nusgasy döredildi. 3urtda 213 iri senagat kärhanasy işe girizildi, Azerbaýjanda öndürilen 350 önüm dünýäniň 65 ýurduna eksport edilip başlandy. Ykdysady ösüşde möhüm ähmiýete eýe bolan ýüzlerçe ýaşaýyş jaýlary, myhmanhanalar, iri önümçilik toplumlary, häzirki zaman ýollar, ýaşyl zolaklar, dynç alyş merkezleri döredildi, bu paýtagt we sebitlere gözellik goşýar. Heýdar Alyýewiň respublikanyň ýolbaşçylygynyň ilkinji döwründe durmuşa geçirilen gurluşyk syýasaty Azerbaýjanyň garaşsyz döwlet hökmünde geljekde ösmeginde möhüm rol oýnady Heýdar Alyýewiň şäher meýilleşdiriş gurşawyny ösdürmäge goşýan bahasyna ýetip bolmajak goşantlary aýratyn ähmiýete eýe, sebäbi bir ýurduň ýaşaýyş ýerleriniň, obalarynyň, şäherleriniň we şäherleriniň keşbiniň üýtgemegi uzak möhletleýin ösüş strategiýasyny durmuşa geçirmek barada pikir döretmek üçin esaslardan biridir Strategiki çemeleşmäniň ilkinji ýüze çykyşlary, Beýik Lideriň respublikamyza birnäçe ýyllap ýolbaşçylyk eden döwründe ilkinji gezek görlüpdi. Şol ýyllarda senagatlaşma prosesini çaltlaşdyrmak, täze önümçilik kärhanalaryny döretmek we infrastrukturany giňeltmek ugrunda möhüm ädimler ädildi we milli ähmiýetli desgalaryň gurluşygy giňden ýaýrady. Residentialaşaýyş ýerleriniň deňagramly ösüşi, senagat we durmuş infrastrukturasynyň paralel gurluşygy, şeýle hem milli binagärlik mirasynyň häzirki zaman şäherleşme prosesine goşulyşmagy ýaly esasy ýörelgeler durmuşa geçirilýän strategiki ugurda durýar. Bu çemeleşme, ykdysady, sosial we giňişlik syýasatlaryny paralel alyp barmagyň ähmiýetini nygtap, halkara şäher ösüş modellerinde "toplumlaýyn meýilnamalaşdyrmak" hökmünde kabul edilýär. Çemeleşmäniň häsiýetli aýratynlygy, şäheriň diňe bir ýaşaýyş ýeri hökmünde däl-de, eýsem adamlaryň gündelik durmuşyny emele getirýän çylşyrymly gurşaw hökmünde kabul edilmegidir. Şol bir wagtyň özünde şäher meýilnamalaşdyryş we binagärlik fiziki infrastrukturany döretmek bilen çäklenmän, milli şahsyýetiň beýany bolmalydyr. Hut şu faktordan şäher gurluşygy döwlet syýasatynyň aýrylmaz bölegi hökmünde garalýar we şäher ösüşi sosial abadançylyk bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Mentionedokarda agzalan çemeleşme, häzirki zaman halkara tejribesinde nygtalýan adam merkezi şäher ösüşi ýörelgesine laýyk gelýär we şäheriň diňe bir ykdysady birlik däl-de, eýsem sosial abadançylyk gurşawy hökmünde emele gelmegine esaslanýar. Şeýlelik bilen, Beýik Lideriň şäher gurluşygy we binagärlige bolan garaýşy, onuň döwlet gurmak pelsepesiniň logikasyndan gelip çykypdyr Zehin Heýdar Alyýewiň şahsy gyzyklanmalarynyň we meýilleriniň filosofiki çemeleşmesiniň emele gelmeginde ähmiýeti ýokdy. Arhitekturany durmuş ýoly hökmünde saýlap, 1939-njy ýylda Azerbaýjan senagat institutynyň binagärlik fakultetine girdi, ýöne Ikinji jahan urşy başlansoň, bu ugurdaky okuwyny tamamlap bilmedi. Şeýle-de bolsa, içerki gurluşyk potensialy we binagärlige bolan gyzyklanmasy soňraky işinde aýdyň görkezildi, şäher gurluşygy bilen baglanyşykly kararlarda hünär çemeleşmesi we yzygiderli görüşi aýdyň göründi. Beýik Lider şäher gurluşygynyň bulam-bujar we tötänleýin proses däl-de, eýsem döwletiň pikirlenişini we geljege bolan garaýşyny görkezýän strategiki çemeleşme diýip dogry hasaplady. Bu ugur tehniki ýa-da binagärlik işi bilen çäklenmän, döwletiň dolandyryş pelsepesini, ösüşiň ileri tutulýan ugurlaryny we jemgyýetiň belli bir ýerde garaýşyny aňlatmagyň bir görnüşi hökmünde çykyş edýär. Häzirki zaman şäher meýilleşdiriş teoriýasynda kabul edilişi ýaly şäherler diňe bir infrastruktura ýygyndysy däl, eýsem ykdysady, durmuş we medeni prosesleriň kesişýän çylşyrymly ulgamlarydyr Milli lider Heýdar Aliýewiň 1969-njy ýylda başlanan Azerbaýjana ýolbaşçylyk etmeginde şäher gurluşygyna has çeýe we çylşyrymly çemeleşme ulanylyp başlandy. Respublikanyň dürli sebitlerinde täze senagat we ýaşaýyş ýerleri guruldy we bar bolan şäherleriň baş meýilnamalary täzelendi. Bakuwdan başga-da, Ganja, Sumgaýt, Mingachewir ýaly şäherler sosial we ulag infrastrukturasyny giňeltdi we häzirki zaman mikro etrap ulgamyny ornaşdyrdy. Geçirilen çäreler şäherleriň deňagramly durmuş-ykdysady ösüşini üpjün etdi. Ancienturtda gadymy şäherleriň binagärlik görnüşi saklanyp galyp, taryhy ýadygärlikleriň dikeldilmegi yzygiderli boldy. Täze model milli şahsyýeti gorap saklamaga hyzmat etdi, şol bir wagtyň özünde geljekdäki ösüş üçin institusional esaslary döretdi. Şol döwürde emele gelen dizaýn we meýilleşdiriş mehanizmleri, indiki etaplarda şäher meýilleşdiriş syýasatynyň durnuklylygyny üpjün edýän esas hökmünde möhüm rol oýnady Bakuw şäheriniň ösüşi bu strategiýanyň iň aýdyň mysallaryndan biri boldy. Paýtagtyň baş meýilnamasynyň täzelenmegi, täze ýaşaýyş ýerleriniň gurulmagy, senagat zolaklarynyň optimizasiýasy we ulag ulgamynyň kämilleşdirilmegi şäheriň häzirki zaman keşbiniň emele gelmeginde aýgytly rol oýnady. "Gülüstan" köşgi, Heýdar Aliýew köşgi (öňki "Respublika" köşgi), Beýik Lideriň başlangyjy we gönüden-göni gözegçiligi astynda işiň çäginde gurlan köp sanly ýadygärlik, muzeý we beýleki medeni merkezler şäheriň işleýän we simwoliki ýerlerine öwrüldi. Beýik Lider diňe karar bermek bilen kanagatlanmady, arhitektorlar bilen pikir alyşdy, taslamalara professional düzedişler girizdi we ähli jikme-jikliklere ünsi jemledi. Bu çemeleşmäniň netijesinde häzirki zaman tehnologiýalarynyň we binagärlikdäki milli bezegleriň bitewiligine aýratyn üns berildi Ulag infrastrukturasynyň ösüşi şäher meýilnamalaşdyryş syýasatynyň esasy ugurlaryndan biri hökmünde çykyş etdi. Ulag ulgamyny optimizirlemekden başga-da, metro liniýalarynyň ösdürilmegi we täze stansiýalaryň işe girizilmegi şäheriň içindäki integrasiýany ep-esli güýçlendirdi. Metro stansiýalarynyň içki böleginde milli binagärlik elementleriniň ulanylmagy şäher gurşawyna estetiki we medeni çuňluk getirdi. Baý çeper dizaýny bilen tapawutlanýan "Nizami" we "Ylymlar akademiýasy" ýaly metro stansiýalarynyň gurluşygy bu döredijilikli çemeleşmäniň aýdyň mysaly boldy Şol bir wagtyň özünde, taryhy we medeni mirasy goramak ugrunda durmuşa geçirilýän çäreler şäher gurluşyk syýasatynyň möhüm böleklerinden biri hökmünde çykyş etdi. 1977-nji ýylda Bakuw şäheriniň merjen bolan Içerişeher, Şuşa, Şeki we Ordubadyň yglan edilmegi ätiýaçlyk hökmünde bu syýasatyň yzygiderli häsiýet alandygyny we milli mirasymyza görkezilen duýgur garaýşyň anyk beýany hökmünde garalmalydygyny görkezýär. 1981-nji ýylda "Azerbaýjan SSR-de şäher meýilnamalaşdyrylyşyny, binagärlik we arheologiki ýadygärlikleri goramak, dikeltmek we ulanmagy gowulandyrmak çäreleri barada" kararyň kabul edilmegi bu ugurda giňişleýin çemeleşmäniň döredilendigini tassyklaýar. Bu resminama diňe bir ýadygärlikleriň goralmagyny däl, eýsem olaryň ylmy gözleglerini we funksional ulanylyşyny hem öz içine almak bilen şäher gurşawynyň durnukly ösüşine hyzmat edýän möhüm mehanizmiň roluny ýerine ýetirdi Azerbaýjanyň oba hojalygyndan ösen senagat respublikasyna öwrülen döwründe Milli lideriň başlangyjy we gözegçiligi astynda gurlan medeni köşkler, administratiw binalar we kinoteatrlar Bakuwyň wizual keşbiniň emele gelmeginde möhüm rol oýnady. Bu binalar sowet modernizminiň we milli binagärlik däpleriniň sintezini hem estetiki giňişlik hökmünde görkezýärdi. Netijede şäher gurşawy kem-kemden ýeke-täk konseptual ulgam hökmünde emele geldi we şäher medeniýetiniň täze tapgyryna gadam basdy Jemgyýetçilik ýerleriniň we ýaşyl ýerleriň ösüşi aýratyn möhümdir. Milli lideriň başlangyjy bilen Baku bulwarynyň giňelmegi, täze seýilgähleriň we seýilgähleriň gurulmagy şäheriň ekologiki deňagramlylygyny gorap saklamaga we estetiki görnüşini baýlaşdyrmaga möhüm goşant goşdy. Ulu Önderiň "Şäher diňe bir binalardan ybarat bolmaly däl, adamlar ýaşamak üçin amatly, owadan we özüne çekiji gurşaw döretmeli" pikiri, adamlaryň rahatlyk faktoryny şäher meýilnamasynyň başynda goýýan we ony diňe tehniki prosesden sosial-medeni gymmatlyga öwürýän konseptual çemeleşmäni görkezýär Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ýerli we kärdeşler arkalaşygynda emele gelen özara alyş-çalyş we önümçilik-hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň bozulmagy, önümçiligiň düýpgöter azalmagy, Ermenistanyň harby çozuşy we iň esasysy AKP-Musawat häkimiýetleriniň ukypsyzlygy we jenaýat dolandyryşy netijesinde ykdysadyýet ysmaz boldy. ýyllaryň dowamynda ýurduň ykdysadyýetindäki jemi içerki önüm (JIÖ) ýylda ortaça 16,5 göterim azaldy, önümçilik potensialynyň 2/3 bölegi ýitdi, inflýasiýa 1012,3 göterim, aýlyk 5,7 esse azaldy 1993-nji ýylda halkyň tutanýerliligi bilen häkimiýete gaýdyp gelen Beýik Lideriň ýolbaşçylygy netijesinde jemgyýetçilik we syýasy durnuklylyk ýola goýuldy, döwlet dolandyryşynda yzygiderli özgertmeler geçirildi we döwlet edaralaryny güýçlendirmek üçin yzygiderli ädimler ädildi. Bu döwürde emele geldi we amala aşyryldy 2012-nji ýylda başlanan nebit strategiýasy, Azerbaýjanyň dünýä energiýa bazaryna goşulmagyny üpjün etdi we ýurduň durnukly ykdysady ösüşi üçin esasy esas döretdi. Şol döwürde kabul edilen ykdysady kanunlar, Azerbaýjanyň milli ykdysady ösüş modelini döretmek we raýatlaryň bähbitlerine laýyklykda özgertmeleri amala aşyrmak üçin ygtybarly esas döretdi. Ykdysady ugurlary kadalaşdyrmak boýunça 70-den gowrak kanun kabul edildi, 100-den gowrak karar we buýruk gol çekildi we 30-a golaý döwlet maksatnamasy tassyklandy. Özgertmeleriň netijesinde 1991-nji ýylda başlanan ykdysady çökgünlik togtadyldy we garaşsyzlyk döwrüniň durnukly ykdysady ösüş tapgyry başlandy. ýyllaryň dowamynda jemi içerki önüm 1,9 esse, döwlet býudjetinden girdeji 3,9 esse, senagat önümçiliginiň mukdary 22,4 göterim, oba hojalygynyň önümçiligi 53,9 göterim, daşary söwda dolanyşygy 4 esse, ykdysadyýetde işleýänleriň ortaça aýlyk hakyky aýlygy 5,1 esse, inflýasiýa derejesi 2-3 göterime çenli azaldy, ähli maliýe çeşmelerinden ykdysadyýete gönükdirilen maýa goýumlarynyň umumy mukdary 16 milliard dollardan geçdi Beýik Lider Heýdar Aliýew milli we ahlak gymmatlyklarynyň gaýtadan dikeldilmegini üpjün etmekden başga-da, şäher meýilnamalaşdyryş syýasatyny agyr söweş şertleri we ykdysady çökgünlik fonunda döwlet gurluşygynyň ileri tutulýan ugurlarynyň birine öwürdi. Şäher meýilnamasy diňe bir ösüş meselesi däl, eýsem dikeltmegiň, durnuklaşdyrmagyň we täzeden gurmagyň serişdesidir. Şol döwürde monumental ýadygärlikleriň, seýilgähleriň we häzirki zaman işewürlik merkezleriniň düýbi tutuldy, infrastruktura täzelendi, ýollar we aragatnaşyk liniýalary dikeldildi, durmuş desgalarynyň gurluşygy we şäher gurşawynyň abadanlaşdyrylmagy giňden ýaýrady. Bu etapda şäher meýilnamasy diňe bir fiziki taýdan täzeden gurmak prosesi bolman, eýsem ykdysady galkynyşyň we institusional durnuklylygyň möhüm görkezijisidir Şeýlelik bilen, Milli lider şäherleriň estetiki we funksional taýdan täzelenen keşbiniň emele gelmeginde aýgytly rol oýnady we milli binagärlik mekdebiniň howandary hökmünde taryha girdi. Azerbaýjanyň häzirki zaman şäher gurluşygynyň we binagärliginiň taryhyny Haýdar Alyýewiň şahsyýetinden başga düşündirmek mümkin däl. Umuman aýdanyňda, Haýdar Alyýewiň baý döredijilik we konstruktiw mirasy ähli ugurlary öz içine alýar, ösüşiň, oňyn düýpli özgerişleriň esasyny düzýär we geljekki ösüş üçin çalşyp bolmajak, ugrukdyryjy wektor roluny ýerine ýetirýär 2003-nji ýyldan soňky döwürde, Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda biziň ýurdumyzda emele gelen berk binýata esaslanýan çalt we dinamiki ösüş tapgyry başlandy. Azerbaýjanyň durmuş-ykdysady ösüşini çaltlaşdyrmak, kabul edilen döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, sebitleri we aýry-aýry pudaklary ösdürmek bilen baglanyşykly kararlara we buýruklara gol çekdi, energiýa çeşmelerini eksport etmekden gelýän girdejiniň bir bölegini bu maksatlara gönükdirmek ykdysadyýeti diwersifikasiýa etmäge, nebit däl pudagy ösdürmäge, ýurduň ähli pudaklarynda häzirki zaman infrastrukturasyny döretmäge we ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi. Häzirki wagtda Bakuwyň we şäherlerimiziň täze we döwrebap keşbi Azerbaýjanyň her birimiziň buýsanjak iň ýokary derejä çykandygyny görkezýär. Baku bulwary, Ak şäher, “Flame Towers”, Heýdar Aliýew merkezi, seýilgähler, seýilgähler, dynç alyş we güýmenje merkezleri, iň döwrebap ülňülere, syýahatçylyk desgalaryna we ş.m. laýyk gelýän saglygy goraýyş, bilim we medeni merkezler paýtagtymyzyň dünýäniň iň owadan şäherleriniň arasynda öz ornuny eýeleýändigini aýdyň görkezýär. Prezident Ylham Alyýew: "Häzirki wagtda Baku dünýäniň iň owadan şäheri hökmünde ösýär. Bakuwyň myhmanlary, kärdeşlerim bilen birlikde, paýtagtdaky gurluşyk we abadanlaşdyryş işleri barada öz täsirleri bilen paýlaşýarlar we Bakunyň hakykatdanam dünýäniň iň owadan şäherlerinden biridigini belläp geçýärler". Şäher meýilnamalaşdyryş we binagärlik ýaly durnukly ösüşiň gerimi, gazanylan üstünligiň birnäçe ýyl ozal oýlanyp tapylan, ädimme-ädim durmuşa geçirilýän we wagtyň geçmegi bilen has aýdyň görünýän yzygiderli çemeleşmä esaslanýandygyny aýdyň görkezýär 2020-nji ýylda Watançylyk urşunda gazanylan uly ýeňiş, territorial bitewiligiň we özygtyýarlylygyň doly dikeldilmegi Azerbaýjanyň häzirki taryhynda täze sahypa açdy we biziň ýurdumyz üçin strategiki maksatlary we wezipeleri kesgitledi. Öňde Iň çylşyrymly mesele, 30 ýyllyk basyp alyş döwründe doly weýran bolan uly meýdanyň durkunyň täzelenmegi we şol sebitlerdäki adamlar üçin mynasyp durmuş üpjünçiligi boldy Basyp alyşdan boşadylan ýerleri täzeden gurmak we "Uly gaýdyp gelmek" prosesinde 8 şäheriň baş meýilnamasy, 3 şäheriň jikme-jik meýilnamasy we 101 şäherçäniň (obalary we şäherçeleri goşmak bilen) şäher meýilnamasy esaslary tassyklandy. Üç sany häzirki zaman howa menzili guruldy, ýüzlerçe kilometr ýollar we demir ýollar guruldy, ýüzlerçe köpri, onlarça tunel we geçelge guruldy. Elektrik, suw üpjünçiligi, sosial we gumanitar ugurlarda uly göwrümli taslamalar durmuşa geçirilýär Maglumatlara görä, 2026-njy ýylyň 1-nji maýyna çenli azat edilen sebitleriň 40-dan gowrak şäherçesinde takmynan 85,000 adam ýaşaýar, işleýär we okaýar Garabag we Gündogar Zangezur sebitlerinde geçirilen giň gerimli dikeldiş we dikeldiş işleri, täze binagärlik düşünjeleriniň ulanylmagy kesgitlenen strategiki çyzygyň häzirki döwrüni görkezýär. Şol sebitlerde alnyp barylýan giň gerimli dikeldiş we gurluşyk işleri, meýilleşdirilen şäherleşme, durnukly infrastrukturanyň gurulmagy we ekologiki çemeleşmeleriň ulanylmagy, azerbaýjan şäher meýilnamalaşdyryş modeliniň konfliktden soň emele gelendigini aýtmaga esas berýär. Täze model, halkara tejribesinde konfliktden soňky rekonstruksiýada esasy meseleleriň biri bolan meýilleşdirilmedik ösüş töwekgelçiliginden gaça durup, toplumlaýyn we uzak möhletleýin meýilnamalaşdyryş çemeleşmesini nygtaýar. Hakykatdanam, häzirki wagtda dünýäniň köp ýurtlary meýilleşdirilmedik şäher ösüşi we ýaşaýyş ýerleriniň ýoklugy bilen ýüzbe-ýüz bolýan wagtynda, Azerbaýjan bir gezek weýran bolan ýerlerde-de meýilleşdirilen, işleýän we ýaşaýyş şertlerini döretmek ukybyny görkezýär. Indi diňe bir milli üstünlik däl, halkara derejesinde deňeşdirip boljak wizual tejribe hasaplamak bolar Azerbaýjan Respublikasynyň birinji wise-prezidenti Mehriban Alyýewanyň işi, ýurdumyzda, şol sanda basyp alyş ýerlerinden azat edilen sebitlerde alnyp barylýan giň gerimli gurluşyk işlerinde aýratyn bellärliklidir. Onuň ýolbaşçylygynda ýurtda uly höwes bilen amala aşyrylan gumanitar taslamalar, medeni ýadygärliklerimizi dikeltmek, bilim, saglygy goraýyş, medeni merkezleri gurmak we täzeden gurmak, milli-medeni mirasymyzy goramak, sungat nusgalarymyzy wagyz etmek we Haýdar Aliýew gaznasy tarapyndan durmuşa geçirilýän beýleki taslamalar umumy maksatlarymyzyň durmuşa geçirilmegine mynasyp goşantdyr. Gaznanyň işi diňe bir Azerbaýjanda däl, eýsem halkara derejesinde-de milli gymmatlyklarymyzy wagyz etmek we geljekki nesillere geçirmek meselesinde möhüm ähmiýete eýe Görşümiz ýaly, Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda ýurtda gazanylan üstünlikleriň gerimi haýran galdyrýar. Döwlet baştutanymyz tarapyndan durmuşa geçirilýän syýasat, Milli lider Heýdar Alyýewiň döreden berk we berk binýadyna esaslanýandygyna garamazdan, pragmatiki, aýgytly we çylşyrymly döwrümiziň global kynçylyklaryna laýyk gelýän görnüşde durmuşa geçirilýär. Munuň esasy sebäbi, Prezident Ylham Alyýewiň, öz halkyna bil baglaýan güýçli we karizmatik lider hökmünde jemgyýetimizi milli maksatlar üçin herekete getirip biljekdigi, milli bähbitlerimizi hemme zatdan ileri tutýandygy we ynam bilen durmuşa geçirmegidir. Netijede, halkara dünýä Azerbaýjanyň gazanan üstünliklerini kabul edýär we COP29, WUF13 ýaly global wakalary guramagy biziň ýurdumyza tabşyrýar we Bakuwy dünýä gün tertibinde häzirki meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylýan möhüm merkezleriniň biri hökmünde görýär Häzirki wagtda töweregimizde ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän we on müňlerçe adamyň ölmegine sebäp bolan we millionlarça adamy öýlerinden çykmaga mejbur edýän uruşlar bar. Milli lider Heýdar Alyýewiň syýasy mirasyndan peýdalanan Prezident Ylham Alyýewiň paýhasly dolandyryşy netijesinde Azerbaýjan diňe bir milli meseleleri çözmegi başarman, eýsem depginli ösüşini dowam etdirýär we döwrümiziň täze kynçylyklaryna ussatlyk bilen uýgunlaşýar we wakalara garaşýar. Raýatlarymyz durnuklylyk we howpsuzlyk şertlerinde owadan şäherlerde optimizm bilen ýaşaýarlar, işleýärler we geljege garaýarlar. Dünýäniň dürli sebitlerinde şäherler çökýär we Azerbaýjan öz ýerlerinde basyp alyşdan azat häzirki zaman şäherleri gurýar we ol ýerdäki adamlara mynasyp durmuş üpjün edýär. Azerbaýjan dawa-jenjelleriň we kataklizmleriň höküm sürýän ýeri däl, bu meseleleri çözmek nukdaýnazaryndan globaldyr. Ara alyp maslahatlaşmak üçin platforma. Sebäbi sözi goly ýaly gymmatly we gymmatly Prezident Ylham Alyýewiň dünýäde uly ynamy bar Milli lider Heýdar Alyýew ýykylmak howpy astyndaky Azerbaýjany binagär hökmünde täzeden gurdy we Prezident Ylham Alyýew Beýik Lideriň binagärlik däbini ussatlyk bilen dowam etdirdi we ony güýçli döwlete öwürdi. Uly kynçylyklary we tolgunyşyklary ýeňip geçmek bilen gurlan häzirki zaman we kuwwatly Azerbaýjan, Heýdar Alyýewiň binagärlik zehinini we Prezident Ylham Alyýewiň ussat dolandyryşy, öňdengörüjiligi we tutanýerliligi Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň Dolandyryşyň başlygy