Mahfi Eilmez: Marksizm näme üçin henizem aktual? | T24

Jogap bermeli ilkinji soragymyz: Näme üçin kapitalizm henizem dur? Mundan başga-da, bu krizisleriň, deňsizlikleriň we jedelleriň bardygyna garamazdan, näme üçin ýykylmaýar? Bu soragy iru-giç yzarlaýanlaryň hemmesi Karl Marks-a eltýär XIX asyrda ýaşap geçen Marks, diňe bir öz döwrüne däl, eýsem öňe süren analizleri bilen hem düşünmek üçin berk çarçuwany hödürleýär. Marksizm, Senagat rewolýusiýasy bilen bolup geçen düýpli özgerişleri düşündirmek üçin ýörite işlenip düzüldi. Bu çemeleşmäniň özeninde ýönekeý, ýöne geň galdyryjy düşünje bar: Taryhy hakykatdanam emele getirýän zat adamlaryň pikirleri däl-de, eýsem olaryň ýaşaýan maddy şertleri Bu nukdaýnazardan seredeniňde, adamzat taryhy, synplaryň arasyndaky göreşleriň taryhydyr. Kapitalistik ulgamda bu göreş önümçilik serişdelerine eýe bolanlar bilen zähmetini satmak bilen aman galanlaryň arasynda bolup geçýär. Başga bir söz bilen aýdylanda, bir tarapdan, maýa eýeleriniň sany az, beýleki tarapdan, gazanç etmek üçin işlemeli millionlarça adam bar Marksyň pikiriçe, mesele şu ýerden başlaýar. Sebäbi kapitalizm deňsizligi döredýär. Işçiler goýan doly bahasyny almaýarlar; Käbirleri yzygiderli maýa geçirilýär. Marks muny artykmaç baha düşünjesi bilen düşündirýär. Bu gün töweregimize seredenimizde bu pikire düşünmek kyn däl: uzak wagtlap işlemegine garamazdan pul gazanyp bilmeýän adamlar we baýlygyny yzygiderli artdyrýan az sanly azlyk Marksizmiň iň güýçli tarapy bu ýerde ýüze çykan bolsa gerek: şahsyýetde däl-de, ulgamda günäkär gözlemek. Şonuň üçin mesele erbet adamlar däl, prosesiň özi. Şonuň üçin Marksyň ady girdejilerdäki deňsizlik, howply iş ýa-da ykdysady çökgünlikler barada pikir alşylanda henizem ýüze çykýar Meseläniň başga bir tarapy hem bar. Marksizmiň ady bilen döredilen käbir reimesimleriň 20-nji asyrda awtoritar we eziji gurluşlara öwrülmegi bu teoriýa üçin iň çynlakaý pikir alyşýan ugurlaryň birini emele getirdi: Teoriýa taýdan güýçli pikir näme üçin iş ýüzünde beýle üstünlik gazanyp bilmez? Munuň jogaby bu ulgamyň durmuşa geçirilýän ýurtlarynyň gurluşynda bölekleýin gizlenýär. Marks iň ösen kapitalistik ýurtlarda rewolýusiýalaryň bolmagyna garaşýardy. Emma taryh başgaça öňe gitdi: Russiýa we Hytaý ýaly düýbünden başga şertlerde jemgyýetlerde uly ynkylaplar bolup geçdi Käbir akyldarlaryň pikiriçe, marksizm jemgyýeti ykdysady esasda gaty peseldýär. Medeniýetiň, syýasatyň we aýratyn islegleriň roluna ýeterlik derejede üns bermeýär. Ykdysadyýet nukdaýnazaryndan hemme zady okamak, hakykatyň bir bölegini ýitirmegi aňladyp biler Asyl sorag: Marksyň kapitalizmiň çökjekdigi baradaky çaklamasy näme üçin amala aşmady? Munuň iň möhüm sebäplerinden biri kapitalizmiň garaşylýandan has çeýe ulgam bolmagydyr. Wagtyň geçmegi bilen özüni üýtgetmegi başardy. Zähmet şertleri bölekleýin gowulaşdy, kärdeşler arkalaşyklary ýüze çykdy, sosial üpjünçilik ulgamlary döredildi. Iň pes aýlyk we işçileriň hukuklary ýaly amallar ulgamy düýbünden üýtgetmese-de, ony has çydamly etdi. Beýleki tarapdan, kapitalizm diňe bir önümçilik bilen däl, eýsem sarp etmek bilen hem güýçlendi. Adamlar indi diňe gazananlary bilen ýaşamaýarlar: Kredit kartoçkalary we karz almak ulgamy hasam çuňlaşdyrýar Kapitalizm ilkinji gezek ýüze çykan döwür bilen deňeşdirilende wagtyň geçmegi bilen işe bolan çemeleşmesinde ýumşasa-da, soňky elli ýylda bütin dünýäde, esasanam neoliberal syýasatlar bilen geçmişe gaýdyp geldi: Kärdeşler arkalaşyklary gowşady, işçileriň hukuklary çäklendirildi Soňky ýyllarda kapitalizmiň ýene-de gatylaşyp başlandygy marksizmiň henizem jedeliň merkezinde durýandygyny düşündirýär Bu makala Mahfi Eğilmeziň şahsy blogyndan alyndy Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçemek we gowulandyrmak üçin sahypa girmegi we traffigi ýygnaýar. Çeşmeleri sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz