Mahfi Eğilmez: Global girdejiniň paýlanyşy elhenç görnüşde | T24

Bir ýurtda girdejiniň paýlanyşyny ölçemegiň iň giň ýaýran usuly, Gini koeffisiýenti diýilýän gatnaşygy hasaplamakdyr. Bu koeffisiýent 0 bilen 1 arasynda üýtgeýär: 0-a ýakynlaşdygyça girdejiniň paýlanyşy has deňleşýär we 1-e ýakynlaşdygyça has deňsiz bolýar Countriesurtlaryň arasyndaky girdeji deňsizligini nädip deňeşdirip bileris? Munuň üçin iki esasy usul bar. Birinjisi, ýurtlaryň Gini koeffisiýentlerini gönüden-göni deňeşdirmek. Şeýdip, haýsy ýurtlaryň deňlige has ýakyndygyny görüp bileris. Ikinji usul, ösen ýurtlar we ösýän ýurtlar hökmünde toparlara bölünip, global girdejiniň nähili paýlaşylýandygyny öwrenmekdir Countriesurtlaryň Gini koeffisiýentlerine seredenimizde, gaty täsirli bir surat peýda bolýar. Global ortaça 0.33 töweregi ýaly bolup görünýär, ýöne bu ortaça yzda çynlakaý tapawutlar bar (çeşme: (Bütindünýä Banky, Maglumatlar dünýämiz: Girdejileriň deňsizligi, Gini koeffisiýenti, 2025): Mysal üçin, iň köp girdeji paýlaýan ýurtlaryň arasynda Kolumbiýa we Günorta Afrika (0.54) tapawutlanýar. Beýleki tarapdan, paýy deň bolan ýurtlaryň arasynda Belarus we Slowakiýa (0,24) bar. Türkiye, 0,44 koeffisiýenti bilen ýokary girdeji deňsizligi bolan ýurtlaryň toparyndadyr. Şonuň ýaly-da ABŞ 0,42 bilen bu topara girýär. Dünýäniň iň uly ykdysadyýetlerinden biri bolan Hytaý, dünýädäki ortaça 0,36 bilen birneme ýokary Esasanam Demirgazyk Europeanewropa ýurtlary we käbir öňki sosialistik ýurtlar girdeji paýlanyşynda deňligiň iň ýakyn mysallary hökmünde tapawutlanýar Şeýle-de bolsa, tablisany diňe ýurt esasynda gözden geçirmek ýeterlik däl. Girdejileriň dünýä derejesinde nähili paýlanýandygyna seredenimizde deňsizlik hasam aýdyň bolýar (Çeşme: HPG, WEO, 2026-njy ýylyň aprel aýy): HPG-nyň maglumatlaryna görä, dünýä ilatynyň bary-ýogy 13,8 göterimini emele getirýän 43 ösen ýurt, global girdejiniň 39,6 göterimini alýar. Beýleki tarapdan, dünýä ilatynyň 86,1 göterimini öz içine alýan ösýän ýurtlaryň girdejisiniň bary-ýogy 60,1 göterimi bar Mundan başga-da, bu ýerde möhüm bir jikme-jiklik bar: Bu hasaplama satyn alyş güýjüniň deňligine görä edilýär. Bu usul ösýän ýurtlaryň paýyna aşa baha bermäge ýykgyn edýär. Şonuň üçin hakyky girdeji deňsizligi, diagrammada görkezilenlerden has çuň bolup biler Netijede, ýurt boýunça Gini koeffisiýentine seretsek ýa-da dünýädäki girdeji paýyna göz aýlasak-da, ýüze çykýan hakykat üýtgemeýär: Girdejileriň paýlanyşy diňe käbir ýurtlarda däl, eýsem bütin dünýäde adalatsyz Bu makala Mahfi Eğilmeziň şahsy blogyndan alyndy Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek bilen işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz