Mahfi Eğilmez: Howpsuzlyk bolmasa erkinlik gowşak bolup biler; erkinlik bolmasa, gözegçilik mehanizmine öwrülmek howpy | T24

Erkinlik bilen howpsuzlygyň arasynda birini saýlamaly bolsak, köpümiziň jogabymyz ilkinji seredişde düşnükli ýaly. Emma bu sorag aslynda saýlaw synagyndan has köp zat; Onda häzirki zaman jemgyýetleriniň nähili ýaşamak isleýändigi barada düýpli çekişme bar. Erkinlik, howpsuzlyk we tankyt etmek hukugy garaşsyz düşünjeler bolmanlygy sebäpli, biri-birini yzygiderli iýmitlendirýän we wagtal-wagtal dartgynlylygy başdan geçirýän gymmatlyklardyr Erkinlik, şahsyýetiň pikirini basyş etmezden beýan etmek, öz durmuşyny kesgitlemek we sorag bermek hukugyny ulanmak ukybydyr. Adam diňe erkin bolanda pikirlenip, öndürip we kämilleşdirip biler. Şonuň üçin erkinlik diňe bir aýratyn artykmaçlyk däl, eýsem jemgyýetçilik ösüşiniň esasy şertidir. Erkinligiň dowamlylygy köplenç garaşsyzlyk bilen baglanyşyklydyr. Ykdysady ýa-da syýasy taýdan daşary ýurt çeşmelerine garaşly jemgyýetler wagtyň geçmegi bilen karar bermek azatlygyny ýitirmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar Erkinligiň iň göze görünýän we möhüm ugurlaryndan biri tankyt hukugydyr. Tankyt diňe bir pikiriň beýany däl, eýsem demokratik jemgyýetleriň öz-özüne gözegçilik mehanizmi. Aýry-aýry adamlary, edaralary we ýolbaşçylary sorag etmek, ýalňyşlyklary görmek we çözgüt tapmak üçin tankyt zerur. Sagdyn tankyt medeniýeti diňe bir tankytçyny däl, tankyt edilýän tarapy hem ösdürýär Şeýle-de bolsa, taryhda köp hökümet tankytlary ösüş serişdesi hökmünde däl-de, howp hökmünde gördi. Bu ýagdaý häzirem dürli görnüşlerde ýüze çykýar. Tankytlara çydamsyzlyk artdygyça adamlar öz pikirlerini has seresaplylyk bilen aýdyp başlaýarlar. Bu hemişe basyşyň göni netijesi däl; käwagt kanuny aladalar, käte hünär aladalary, kämahal jemgyýetden daşlaşmak gorkusy adamlary dymdyrýar Bu ýerde senzura we öz-özüni senzura ýerine ýetirýär. Senzura, pikiriň daşyndan gatyşmagy bilen petiklenmegidir. Öz-özüni senzura etmek, şahsyýet hiç hili göni basyş etmezden öz sözlerini çäklendirýän mahalydyr. Köplenç göze görünmeýän we has çuňňur täsir edýän mehanizm öz-özüni senzura etmekdir; Sebäbi gadagan edilmese-de, adamlar gürleşmezligi saýlaýarlar. Bu wagtyň geçmegi bilen jemgyýetiň intellektual dürlüligini gowşadýar Elbetde, erkinlik çäksiz däl. Başgalaryň hukuklaryny bozmasa, manysy bar. Edil şonuň ýaly-da, tankyt jogapkärçilik, dogruçyllyk we hoşniýetli erkiň çäginde edilende jemgyýetçilik ösüşine goşant goşýar. Esasy zat, her kimiň razy bolmagy däl-de, eýsem dürli pikirleriň ygtybarly beýan edilmegi Şu wagt ýygy-ýygydan berilýän sorag "azatlykmy ýa-da howpsuzlyk?" Sorag ýene manyly bolýar. Aslynda bu iki düşünje biri-birine garşy bolmaly däldir. Howpsuzlyk bolmasa erkinlik gowşak bolup biler we erkinlik bolmasa howpsuzlyk dolandyryş mehanizmine öwrüler. Şonuň üçin häzirki zaman jemgyýetleriniň wezipesi bu iki gymmatlygyň arasynda ýiti saýlamak däl-de, olaryň arasynda sagdyn deňagramlylygy döretmekdir Howpsuzlyk bilen erkinligiň arasyndaky baglanyşyk köplenç ykdysady ýetmezçilik meselesi hökmünde görülýär; biri saýlanan, beýlekisi ýitirilen ýaly. Şeýle-de bolsa, jemgyýetçilik durmuşynda beýle mejbury saýlaw hemişe dogry däl. Dogry edaralar, güýçli hukuk ulgamy we demokratik medeniýet bilen iki gymmatlyk bir wagtyň özünde goralyp we güýçlendirilip bilner Netijede, erkinlik diňe ştatlar ýa-da edaralar tarapyndan berilýän hukuk däl; Şeýle hem şahsyýetleriň kabul edýän jogapkärçiligi. Biriniň pikirini tankytlamagy, sorag bermegi we beýan etmegi başarmak erkinligiň iň janly görnüşidir. Mümkin, iň möhüm hakykat şulardyr: Erkin jemgyýet hemmeleriň bir zady pikir etmegi hakda däl; Dürli pikirleriň gorkusyz bolup bilýän jemgyýetidir Bu makala Mahfi Eğilmeziň şahsy blogyndan alyndy (SORAG) Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik aýratynlyklaryňyzy kesgitlemek, sessiýa açmak ýa-da Anketalary doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz