Studentsurt boýunça talyplary ýitirýäris, uniwersitetler ýeke galýarlar - Hüseýin Ekmekci

UNIVERSITETLERDE BIZI BERDI? IZMI? JEMGY DETÇILIK DÜZGÜNLERINI DÜŞÜNMEK ÜÇIN, GÖRNÜŞDI ... FAAL .YŞ DIPLOMA WE Baglanyşyk uniwersiteti üçin jeza çäresi sektora uly zyýan ýetirdi… TRNC TALYPLAR ÜÇIN AIFRATYN DURMUŞ ... BIZ OUURTDAN OUURTA TALYBLARY ýitirýäris ... UNIVERSITETLER HEMMESINI ... KÖP Maýa goýumlar üçin utanç TRNC birnäçe ýyl bäri özüni "bilim adasy" diýip kesgitleýär. Thousandüz müň okuwçynyň maksady barada şu gün gürleşilmän biler, emma bu maksat düýnki däl, Derwiş Eroğlu döwründen başlap döwlet syýasaty hökmünde başlanan uzak möhletleýin strategiýa. Bu maýa goýumlaryň, bu tagallalaryň hemmesi biderek bolarmy? Uniwersitetler ösdi, uniwersitet şäherçeleri döredildi, umumy ýaşaýyş jaýlary guruldy, okuwçylaryň pikiriçe şäherler emele geldi. Indi biri hökman soraýar: Uniwersitetlerden ýüz öwürdikmi? Galp diplom hadysasy we jezasyzlyk ýagdaýy bu prosesi ýitirdi. Esasanam grek lobbisiniň elinde oýnady Soňky ýyllarda bolup geçen kazyýet wakalary sebäpli käbir ýurtlara garşy sosial düşünje ýüze çykdy. Olaryň arasynda Nigeriýa, Päkistan we Siriýa bar. Bu ýurtlar agzalanda, neşe, kontrabanda ýa-da jenaýat ýadyma düşýär. Şu wagt, adalatly taraplary kabul edeliň Şeýle-de bolsa, şol bir ýurtlardan ýüzlerçe ýaşlar hem uniwersitetlerimizde stipendiýa bilen okaýan, bölümlerinde iň ýokary okuwçy bolup, ýokary derejeleri gutaryp, öz ýurtlaryna gaýdyp gelýän ýaşlar bar. Erbet mysallara esaslanyp, bilim pudagyna çynlakaý üns bermedik. Talyplary tutuşlygyna getirmegi kynlaşdyrdyk Iň erbet tarapy, bu garaýyş býurokratiýada-da öz beýanyny tapdy. Häzirki wagtda käbir ýurtlardan talyp getirmek mümkin däl diýen ýaly boldy. Wiza amallary kynlaşdy, immigrasiýa amallary has kynlaşdy we ýaşamak üçin rugsatnamalar çynlakaý çykdajy boldy. Talyp ýurda gelmezden ýadadýar ýa-da köp pul harçlaýar Immigrasiýa tarapyndan wagtal-wagtal görkezilýän özbaşdak amallar başga bir mesele. Uniwersitetde hasaba alnan we kabul ediş şahadatnamasyny alan talyplar gapydan ýüz öwürýärler. Mundan başga-da, uniwersitetlere köplenç maglumat berilmeýär. Talyp mekdebiň ady, mekdebiň okuwça garaşýandygyny aýdýar, ýöne döwlet başgaça hereket edýär Raýatlar bir okuwçyny şübheli görüp bilerler. Onda näme üçin döwlet adamlara potensial jenaýatçy hökmünde garaýar? Gözegçilik döwletiň borjy. Gözegçilik döwletiň borjy. Düzgünleri ýerine ýetirmek döwletiň borjy. Ancak gözen o ki kolay olan tercih Amat. Gapylary barlamak däl-de, ýapmak has özüne çekiji boldy Nigeriýadan gelen talyplaryň sany azaldy. Päkistandan gelýänler azaldy. Şeýlelik bilen jenaýatyň derejesi şol bir derejede pese gaçdymy? Bu soraga jogap tapýan ylmy maglumatlar barmy? Döwlet bu ýurtlardan gelen talyplaryň jenaýat derejesi barada giňişleýin gözleg geçirýärmi? … Ok Otherwiseogsam, adamlary ýurt atlaryna görä kategoriýalaşdyrmagy bes edeliň. Mundan başga-da, mesele diňe giriş tapgyrynda däl. TRNC-de okamak isleýän talyplardan iki aýry wiza talap edilýär. Iki gezek wiza almak talyplar üçin goşmaça çykdajylary döredýär Resaşaýyş rugsady her ýyl ýene alynýar. Türkiýede talyplara dört ýyllyk ýaşamak üçin rugsat berilse-de, biz her ýyl okuwçyny immigrasiýa nobatlaryna ýazgarýarys. Soň bolsa näme üçin okuwçylaryň sanynyň azalýandygyny bilýäris. Dolandyryş we gurama ýerine, býurokratiýa aňsat ýoly saýlady. Talyplardan düýbünden dynmak Geçmişde TRNK-nyň Pakistandaky wekilhanasy wiza berýärdi. Indi hususy kompaniýalaryň üsti bilen işleýän ulgamda talyplar hatda duşuşyk bellemekde-de kynçylyk çekýärler. Anketada ýene müňlerçe okuwçy ýitýär. Näçe kyn edip boljakdygyna düşünemok Europeewropa gidip bilýän talyplaryň ne TRNC, ne-de Türkiye. Maksatly ýurtlarymyz düşnüklidir. Emma şol ýurtlara öz elimiz bilen gapylarymyzy ýapýarys. Meseläniň ykdysady tarapy has çynlakaý TRNC ykdysadyýetiniň takmynan 32 göterimi ýokary bilim pudagy bilen iýmitlenýär. Bu diňe uniwersitetler üçin mesele däl. Öý eýeleri, marketologlar, restoranlar, taksi sürüjileri, umumy ýaşaýyş jaý operatorlary, gozgalmaýan emläk pudagy we hyzmat ykdysadyýeti bu ulgamyň täsirine düşýär Talyplaryň sany azalýarka, uniwersitetleriň çykdajylary azalmaýar. Okuw işgärleri goralýar, maýa goýumlary dowam edýär, binalar durulýar. Girdejiler azalsa-da, çykdajylar öňküligine galýar. Talyplaryň sanynyň ýylsaýyn azalýan ýurdumyzda EMU ýaly uniwersitet bankrotlary ýakyn wagtda başlar Anotherene bir mesele gözegçiligiň bolmazlygy. Gol çekýän uniwersitetler hem ýurda zyýan ýetirýär. Käbir uniwersitetler kabul ediş resminamalaryny mugt paýlaýandyklaryna garamazdan, käbirleri hasaba alyş töleginden az tölemäge taýyn. 400 ýewro ýazylýan bellik uniwersitetleri bar… Olaryň käbiri beýleki uniwersitetlerde okaýan talyplara "size doly stipendiýa bermäge rugsat ediň". Bu edepsiz bäsdeşlik Ençeme ýyl bäri gürleşilýär, ýöne ýeterlik derejede gözegçilik edilmeýär. YÖDAK diňe akkreditasiýa bilen gyzyklanýar. Şeýle-de bolsa, ýokary bilimiň ykdysady tarapyny dolandyrmak we pudagyň geljegini meýilleşdirmek islegine-de zerurlyk bar Galp diplomlar meselesi hem bar. Bu waka diňe içerde zeper ýetirmedi. Günorta Kipr wakalary halkara arenasynda örän netijeli ulandy. Hasabat Marokko ýaly möhüm talyp bazarlaryna iberildi. Galp diplom hadysasynda jezasyzlyk duýgusy ösdi. Netijede, käbir ýurtlar TRNC diplomlaryna şübhe bilen seredip başladylar Bu, uniwersitetlerimiziň halkara abraýyna agyr zarba urdy. Häzirki wagtda sorag gaty düşnükli: Biz hakykatdanam bilim adasy bolmak isleýärismi? Islesek; Gözegçiligi güýçlendirmeli, düzgünleri ýerine ýetirmeli, kynçylyk çekýän talyplary otlamaly we zerur bolsa uniwersitetleri jezalandyrmaly Emma gapylary doly ýapmak, okuwçyny potensial jenaýatçy hökmünde görmek we ony býurokratik päsgelçilikler bilen gorkuzmak çözgüt däl. Sebäbi bilim pudagyny ýitirmek diňe bir uniwersitetleri däl, eýsem ýurduň geljegini hem ýitirmegi aňladýar