"LABYRINTH" durmuş pelsepesi

Onuň beýikligi, bu söz müňlerçe ýyl bäri adamyň pikirlenişiniň, aňynyň we akyl-paýhasynyň iň dürli ugurlarynda ajaýyp ýadygärlikleri döredýär Elbetde, Sözüň baky durmuşy, düýnki ýaly çeper edebiýat mysallarynda şu gün amala aşyrylýar. Writeröne ýazyjynyň zehini bar bolan şol çeper mysallarda bu zehine ganat berýän synlaýyş ukyby bar, durmuş hakykatyny çeper hakykata öwürýän stil bar, sözleriň gyzlygyny saklaýan çeşme hökmünde janly dilde tükeniksiz gollanma bar. Bularyň hemmesi milli klassiklerimizde görkezildi we klassiklerimiziň zehinli mirasdarlarynda-da görkezildi Bu mysallary häzirki zaman döredijilerden biri, Ymamwerdi Ismaýilowdyr Recentlyakynda okyjylara hödürlenen çeper eserleriniň her biri köpçülikleýin okyjylar, edebi-ylmy pikir eýeleri we hünärmenler tarapyndan aýratyn gyzyklanma döretdi. Writerazyjynyň "OWL we WATCHMAN" hekaýasyny ýatlamak ýeterlikdir. Durmuş hakykatyny çeper hakykata öwürýän bu hekaýa baradaky köp sanly makalalaryň, synlaryň we bellikleriň hersinde eseriň häzirki zaman çeperçilik prosesinde waka hökmünde baha berilmegine şaýat bolduk Bu makalanyň awtorlary Ymamwerdi Ismaýilowyň "Owlak we garawul" hekaýasyny hem seljerip, çeperçilik häsiýetleri barada öz sözlerini aýtdylar Aýry-aýry pikirlerimizde, ýazyjynyň çeper döredijiligine bolan garaýşymyz köp derejede gabat gelýär, şonuň üçin ýakynda çap edilen "LABYRINT" hekaýasy baradaky pikirlerimizi şol makalada beýan etmegi zerur hasapladyk Ymamwerdi Ismaýilow ismurnalistikada we proza eserlerinde hakykata üns berýän ýazyjy Örän çuňňur we uly göwrümli synlamalardan dörän we çeper ösüşe öwrülen ýerlik, günüň, aýyň, ýylyň ähmiýeti däl-de, gönüden-göni şu gün, ertir we has uzak döwürlere degişlidir. Durmuşa we wagta bolan garaýşyny beýan edýän eserleriniň hemmesinde häzirki zaman adam pikirleri (we ideallary!) Dur Ymamwerdi Ysmaýylow köpümiziň ýaşaýan Azerbaýjan (häzirki Baku) Döwlet Uniwersitetiniň ismurnalistika fakultetini gutardy we häzirki wagtda uzakda bolan talyplyk ýyllarynda ilkinji ýazgylaryndan ertir ussat ýazyjy boljakdygyna her kim ynanýardy Ismurnalistika fakultetiniň umytlaryny amala aşyran Ymamwerdi Ismaýilowyň ajaýyp eserleri bilen uzak wagtlap okyjylaryň söýgüsini gazanmagy tebigy zat we Azerbaýjan edebiýatynyň "janly klassikleriniň" birine öwrülendigi bilen aýdyp bolar Okyjynyň Ymamwerdi Ismaýilowyň eserlerine bolan söýgüsi, ilkinji nobatda, hakyky durmuşdan alnan mowzuklara gaty berk sosial-filosofiki garaýşy bilen baglanyşykly. Bu filosofiki çemeleşme hudo .nikden düýbünden özboluşly stili talap edýär. Ymamwerdi Ismaýilowyň eserleri mowzuklara we akyldaryň bu mowzuklara bolan garaýşynyň özboluşly stilizasiýalaryna baý. "YNSAN" ýazyjy tarapyndan döredilen "URURD GÜRZESI", "ASTANADA ÖLÜM", "PIGEON MIGRATION", "Gijeki gijeler", "OWL we WATCHMAN" ýaly edebi tekstleriň hersiniň merkezinde durýar we ýazyjy bu HUMAN-y gaty gowy bilýär. Biraz çuňňur öwrensek, okyjy özüni haýsydyr bir edebi eserde görmese, bu eseriň özüne degişli däldigini boýun almalydyrys. Ymamwerdi Ismaýilowyň ähli eserleriniň bir eýesi bar: Okaýjy! Häzirki wagtda okyjy sözüň iň giň manysynda dokumental filme hakykata gaty güýçli meýilli. Writerazyjymyzyň gönüden-göni hakykata esaslanýandygy we iň üýtgeşik şekillerde, çeper jikme-jikliklerde we jikme-jikliklerde hakykaty ulanýandygy, ilkinji nobatda ismurnalistika hünärini ussatlygy we bu hünärden gelip çykýan adamlar bilen ýakyn aragatnaşykda bolmagy bilen baglanyşyklydyr Ymamwerdi Ismaýilowyň eseriniň biziň ýaşaýan durmuşymyz we bu durmuşa filosofiki garaýyş bilen gönüden-göni baglanyşyklydygyny aýdanymyzda, bu baglanyşyga, bir tarapdan, ýazyjynyň çeper synlamalarynyň we bu synlamalardan gelip çykýan dürli mowzuk dünýäsiniň önümi, beýleki tarapdan bolsa ussat klassiklerimiziň edebi edep-terbiýesiniň tükeniksiz ugrukdyrylyşy, zehin ruhy (zehin güýji) zehin ulanylyşynyň zehinli güýji; Bularyň hemmesi tejribeli söz ussasynyň ýaňy ýazan "LABYRINT" (ölüm hakda hekaýa) eserinde aýdyň görkezilýär Aboveokarda belläp geçişimiz ýaly, Ymamwerdi Ismaýilowyň ähli eserlerinde öňde duran adam hem bu hekaýada öz ornunda. Eseriň esasy mowzugy, adam täze "dünýä tertibinde", birneme batyrgaýlyk bilen betbagtçylyga tarap barýan dünýäde ýazgarylmagydyr. duýgular, pikirler, üýtgemeler. Şol adatdan daşary psihologiki tejribeleriň ýeterlik derejede kämil görkezilmegi ýazyjydan, ilkinji nobatda, ýokary derejede çylşyrymly we çeper dil ussatlygyny talap edýär. Biziň pikirimizçe, kyssanyň hakyky edebi eser hökmünde ýüze çykmagynyň ilkinji sebäbi awtoryň sözüň döredijilik manysynda dile gözegçilik etmek ukybydyr Bu ýerde, prezidentimiz Ylham Alyýewiň milli dilimiz barada beren interwýusynda eden pikirlerini ýatlamak ýerliklidir. Prezidentiň şeýle pikiri aksioma hökmünde kabul edilýär: "Dil milleti millet edýän faktor". Prezident Ylham Alyýew intellektuallarymyzy, şahyrlarymyzy we ýazyjylarymyza milli dili üýtgeýän dünýädäki daşary ýurt täsirlerinden goramaga çagyrýar, dilimizi goramagy we baýlaşdyrmagy maslahat berýär Ymamwerdi Ismaýilow, intellektual we ýazyjy hökmünde prezidentimiziň milli dilimiz baradaky çagyryşlaryny ähli döredijiliginiň nyşany hökmünde kabul edýär Elbetde, Ymamwerdi Ysmaýylowyň çeper dili we çeperçilik stili aýratyn gözlegleri talap edýän aýratyn mowzuk derejesinde. Writerazyjy diňe bir gowy görýän we mukaddes hasaplaýan halk sözlerini we söz sözlerini proza ​​girizmek bilen çäklenmän, örän çynlakaý çeperçilik synaglaryny hem geçirýär. Käte hatda onuň ýerli dil bilen şeýle ussatlyk bilen işleýändigi hem geň galdyrýar. Writerazyjynyň ähli gahrymanlary, gepleşiklerde ene diliniň näzikligi we çeper esere getiren raýatlygy bilen okyjyda aýratyn duýgudaşlyk döredýär. Authorazyjy, öz keşbinde-de, ösüşinde-de halkdan alan sözleri we sözlemleri bilen nusgawy aýdym bilen dilimiziň näderejede baýdygyny subut edýär. Biziň aýdýan zatlarymyzy anyk görkezmek üçin "Labyrinth" daky halk sözleriniň diňe käbirine üns bermek ýeterlikdir. Hekaýanyň baş gahrymany hem halka ýakyn, sebäbi ol ýönekeý adama, halka wekilçilik edýän okyja ýüzlenýär. Aýdylanlarymyza mysal hökmünde eşidilýän "şekilde galmak", "gysganç", "gysganç", "baş aýlanmak", "gysmak", "kölegeli-şalaýin", "aýama", "sozalmak", "kilikalanq", "urka", "sanak", "gabyk", "kosow" ýaly halk sözleri bar. Bu sözlerden we sözlerden ussat suratkeşiň dilimiziň frazeologiki mümkinçiliklerinden we dilden aýdylýan halk leksikasyndan peýdalanyp, halkyň bu ruhy baýlygynyň tükeniksizligini görkezmäge synanyşandygyny görmek bolýar Şeýle aňlatmalar baş gahrymanyň çykyşynyň beýanynda, hereketlerine ýoldaş pursatlarda şeýle bir ýerlikli bolup, ideýa-temanyň täsiri taýdan özboluşly güýçli rezonans döredýär Hekaýanyň esasy sýu plotet-düzümi, akyl taýdan kynçylyk çekýän ýönekeý adamyň pikirlerine, has dogrusy, fiziki keseline şübhelenmeýän (şular ýaly diagnoz goýulýar!) Pikirlerine esaslanýar. Aslynda bu adam, köne dünýä, geçip barýan milli we ahlak gymmatlyklarymyza, betbagtçylyga barýan dünýäni halas etmek üçin gynanç bildirmek üçin adamzada eden ýüzlenmeleri bilen "kesel" täsir galdyrýar Durmuş baradaky baş gahrymanyň filosofiki pikirleri adamy "durmuş ýa-da ölüm" dilemmasynyň öňünde goýýar. Keseline düşünmek, gije-gündiz pikirlerinden näme üçin ejir çekýändigini bilmek üçin lukmana ýüzlenýär. Meseleleri barada lukmana şeýle diýýär: "Mende köp arz-şikaýat bar ... Şol bir hereketleri gaýtalamazlykdan we gaýtalamakdan bizar bolýaryn, gaty gaharym gelýär, köplenç gorkýaryn, ýapyşýaryn ... Umytsyzlyk we ýapyşmak adama köp zarba berýär. Näme görsemem, nämäni başdan geçirsemem, günäkär hasaplaýaryn, meni gyzyklandyrýarmy ýa-da alada etmeýärinmi? köp zat, ýadyma düşmäge synanyşýaryn, rahat däl, süýji uky isleýärin Lukman bu kesele şeýle hem at berýär: "Obsessiw". Näsag ýaş lukmanyň diagnozyny äsgermezlik edýär we ýazan reseptini ýyrtýar. Sebäbi onuň keseli bejerip boljak kemçilik däl; ilki bilen häzirki zaman şahsyýetini häsiýetlendirýän bir hil Onuň keseli, häzirki zaman adamyň düşýän we çykyp bilmeýän labyrintidir Bu meselä diňe edebi-estetiki nukdaýnazardan çemeleşsek, awtoryň akyl taýdan näsazlykdan ýa-da keselden ejir çeken gahrymany hakda köp jikme-jik maglumat bermegi we keseliniň adyny görkezmegi geň bolup biler. Şeýle-de bolsa, bu Ymamwerdi Ismaýilowyň ýazyjy-suratkeşi (we publisist-sosiolog). Elementiniň islegi, ähli ýüze çykyşlarynda wakalaryň manysyna ýetmäge synanyşýar. Obsesif-kompulsiv bozulmanyň (obsessiýa, köpçülige mälim bolşy ýaly), bu stresiň öňüni almak üçin adamyň isleginden daşgary, mehaniki gaýtalanma (mejbury) pikirleri (obsessiýa) häsiýetlendirýän akyl bozulmasydygy mälimdir. Bu keselden ejir çekýän adamda hapa, tertipsiz bir zatdan gorkmak, hemme zady barlamak zerurlygy simptom bolup görünýär we gündelik durmuşyň "aritmi" döredýär Writerazyjy diňe lukmançylyga mälim bolan bu keseliň sosial-sosial görnüşlerini suratlandyrmak bilen kanagatlanmaýar, gahrymanynyň ýaramazlaşmagyny dürli ýagdaýlarda aşa näzik setirler bilen görkezmek bilen, adamyň tebigat we ruh taýdan näderejede çylşyrymlydygyny görkezýär. Lukmanlaryň (mysal üçin, "Labyrint" -de birnäçe setir bilen döredilen lukman) bu kesel hakda köp zat bilýän bolmagy ähtimal, ýöne Ymamwerdi Ismaýilowyň şahsyýetinde hakyky ýazyjy lukman däl-de, ýazyjynyň wezipesine degişli bolan bu keseliň sosial-psihologiki kölegelerini ýa-da nuanslaryny ýüze çykarýar Ejir çekýän keselini bejermekden ýüz öwürmek, töwerekde aýlanyp, gören zatlarynyň hemmesine manysyz höküm çykarmak, adamlaryň "bulam-bujar" hereketlerinden başlap, möwsümiň duýdansyz bolmagyna çenli, gül satýan çaganyň endigini bozmak, adamyň ahyry we ykbaly hakda oýlanmak, şu günki günüň içindäki duýgulary ýada salýar. şeýlelik bilen, hereketiň ugry ýa-da meýilleri. Adamyň näme ýitirýändigini, döwrüň üýtgemegi bilen dünýäsinden we ruhy taýdan näme gazanýandygyny aýdyňlaşdyryň. Lukmançylyk üçin keselleri öwrenmek gaty anyk bir maksada gulluk edýär: olary çäklendirmek ýa-da doly ýok etmek. Şeýle talap dogry, sebäbi lukmançylykda barha köpelýän bejeriş usullary we dermanlar bar ... Edebiýat, sosial-psihologiki, ahlak-ruhy bozulmalar üçin şeýle "reseptleri" bermäge ukyply däldigi sebäpli, "Labyrint" ýaly möhüm (we hakyky) şekilleri döretmek bilen, jemgyýetiň (we adamyň) kynçylyklaryny öz wagtynda we ylalaşyksyz görkezip, "bejeriş" işini amala aşyrýar. Giňişleýin dünýägaraýyş, synlaýyş ukyby (we täsirli tejribe) "Labyrinth" -iň awtory ýaly ýazyjylar edebi we çeper "açyşlary" bilen psihologiki lukmançylykdan peýdalanyp bilýärler Bu ejizligiň alamaty däl, bu akylly, pikirli "sabyrly" - bu aladany özüne garanyňda has aladaly we biperwaý täze adam hakda pikir edip ölüme taýynlanýar. Ölüm bilen söweşýän adam, bu kynçylykly dünýäniň ölüme eltýän ýollaryny has açyk düşündirýär, adamlara adam häsiýetleriniň ýitip başlaýan dünýäsine we ahyret durmuşyna seresap bolmagyny maslahat berýär? akja hökmünde iň soňky kwartira gitmek pikirini teklip edýär. Has takygy, bu adam ahyret hakda pikir etmän dünýä harytlaryna açgöz ýaşaýan adamlar tarapyndan dolandyrylýar. Filosofiki pikirleri bilen bu açgözlügiň düýbüni tutýan käbir nokatlary hemmelere ýetirmek isleýär: "Pul bir mesele, şeýtan tebigatda, adamyň gursagynda göçýär we çalt galyndy we gurçuk bolýar. Näçe köp getirseňiz, şonça-da öwrenişip bilmersiňiz, iň soňky pursatda höwes we ýitgi bolýar. we daşa öwrül ... " Adam näme üçin üýtgedi we nädip üýtgedi? Bu soraga jogap "syrkaw" adamyň pikirinde şeýle eşidilýär: "Bir wagt bardy, her kim hemme zatdan daşdady, indi hemmeler hemme zadyň ortasynda. Ynam galmady, iman ýok. Windel näçe öwüsse-de, damarlarda köpürjikleri dargadyp bilmez. Ynsanperwerlik, çydamlylyk, söýgi, gymmatlyk, yhlas, ynam, wepalylyk çaltlyk bilen çekilmeýär. bagtsyz. Toý bar, düýş görýärsiň, toý bar, öýe gelýärsiň ... " Bu adamyň häzirki döwrümiziň gönüden-göni meselesi bolan şeýle pikirleri bar: "Mouras dabarasy başga, merhum bir ýerde galýar, garaýyşlar we garaýyşlar düýbünden başga. Nas tutýan adam ýok, ýas ýeri ýok. Ölülere-de hormat goýulýar ..." Elbetde wagtyň üýtgemegi, üýtgemegi adamy göz öňünde tutmalydyrys ... Akyl taýdan zeper ýeten adamyň adamzada eden ýüzlenmelerinde köp zat öz beýanyny tapdy: "Doňan, weýran edilen dünýäniň ýaşaýjylary, meni eşidýärsiňmi? Authorazyjy şekiliň dili bilen "täze dünýäniň" tebigatyna alada bildirýär. Bu "syrkaw" adam geçen ýyllary degişýär: "Çarşenbe güni ot ýakylýardy we" Agramym, bagtym bu ýerde gaty erbet! "Diýerler. bir tarapdan - ýetip biljekdigine ýa-da ýetmejekdigine - urýar we urýar we dowzahyň gazanyna kömür zyňan ýaly, taýagyny çykardy we oňa teselli tapana meňzeýärdi. Hekaýanyň bu setirlerini okaýarys we şu pursatda dünýäniň telewizion ekranlarynda uruş baradaky agyr we ölüm habarlarynyň biperwaý görkezilişini görýäris we eşidýäris. Dünýä çökýär, adamzat dymýar ... Uruş başlaýanlar uruşdan ejir çekýänlerden köp esse köp Hekaýanyň awtory ýamanlygy we ýamanlygy äsgermezlik edýän we rehimdarlyga çagyrýan adamzada ýüzüni öwürýär. Authorazyjynyň bu sosial-estetiki ideallary, eseriň dowamynda akyl taýdan näsazlykdan ejir çekýän adamyň pikirlerinde beýan edilýär, sebäbi bu dünýäde ýekeje-de akylly adam galmady we her kimde göze görünmeýän akyl endigi bar, endige öwrüldi we hatda oňaýsyzlyk hem döretmeýär. "Labyrinth" -da ýazyjy diňe bir baş gahrymanynyň kemsidilen ýagdaýy, adaty bolmadyk hereketleri, daş-töweregine düşünip bolmajak (näçe paradoksly eşidilse-de, hakykatdanam düşnükli!) Aladalary bilen gyzyklanman, mesele has umumy, has çynlakaý: daş-töweregi gurşap alan we organiki komponente öwrülen bolsa, akyl taýdan adaty bolmadyk jandar tarapyndan günäkärlenýär Şeýle hökümlerde Ymamwerdi Ismaýilowyň ondan ýokary çykmak, beýik edebiýatyň stiline we edep-terbiýesine goşulmak, zehin ýazyjylarynyň täsiri däl-de, durmuş hakykatyna wepalylyk ukybyny görýäris (mysal üçin, F.M. Dostoýewskiý) Whyöne näme üçin bu adam "ýalňyz" we bu ýalňyzlyk nämä hyzmat edýär? Bu "ýalňyzlyk" aslynda ýazyjynyň täze dünýä filosofiki garaýşyny beýan edýär: adam ýaşy ulaldygyça ýalňyz bolýar we bu ýalňyzlyk "syrkaw" adamyň täze dünýä aladaly garaýşynyň beýany ýaly görünýän seresaply adamlaryň umumy keşbi ýaly gyzyklydyr Onuň pikiriçe, "agyry asyllylygy, utançsyz agyry çüýrär! ... Bu rehimsiz ýazgy; bu labyrintden hiç kim we hiç zat çykyp bilmez! Men ölümiň, parahatçylygyň we söweşiň ganynda gana gark bolup, bu ululykdaky ägirt dünýädirin. Baky öz okunda aýlanyp bilmeýär. Galanyň şol garyp ýaşaýjylary ... "Bu pikirler, bu hakykat kyssanyň adama, adamzada duýduryşydyr. Bularyň hemmesiniň wagtyň geçmegi bilen ýok edilendigini gören" syrkaw "adam lukmanda ýa-da lukmançylykda däl-de, öz janyna kast etmek üçin ýol tapýar Hekaýadaky "syrkaw" adamyň pikirlerine salgylanyp, awtoryň öz soraglary hem uly gyzyklanma döredýär: "Gan döken, nesil duşmançylygyny kesen, oňat we peýdaly, sözleýişli, amalda dogruçyl we dyz epýän erkekler nädip ýitirim boldular?" Aslynda, bu soraglar milli ahlak gymmatlyklarynyň - milleti millet edýän ahlak kadalarynyň ýitip barýan ajy döwrüniň hakykatyny görkezýär. Bu soraglar bilen "Labyrinth" adamzady yzyna öwrülmäge we ertire eltýän howpy görmäge çagyrýar. Hemme zadyň gymmaty peselende biriniň peselmegine düşünmek howsala düşýär Baş gahrymanyň "çöldäki daşlary we agaçlary sanamak kesel däl, hakyky kesel başga biriniň jübüsindäki pullary sanamak" ýaly pikirleri adam bolmaga we hakyky "keselden" gutulmaga çagyrýar. Iň bilimli we bilimli lukmanyň ýazan reseptleri bilenem bejerip bolmaýan şol "keselden" Authorazyjynyň esasy pikirlerinden biri, adamy mertebe we mertebe bilen garşylamaga çagyrmagydyr Bularyň hemmesiniň fonunda "ALLAH beýikdir!" pelsepe dur Hekaýadaky dogalar hem ylahy äheň ýaly bolup, eseriň tekstine sazlaşyk we simmetriýa getirýär Netijede, bu adam dünýäden doýup, durmuş söýgüsinden mahrum bolup öýüne gelýär. Heöne öýüne uzak wagtlap çagalaryny taşlap, ýeke galmak üçin däl-de, ölmek üçin öýüne gelýär; Onelalňyzlygyň hem öz kynçylyklary bar: "syrkaw" adamyň agzyndan eşidýäris: "Indi bu kwartira siziň üçin gonamçylyk däl. hökman däl. Diwara gelýär. Şol bir wagtyň özünde ýalňyzlyk gorkusy ony gorkuzýar ... " Täze dünýä tarapyndan döredilen gapma-garşylyklaryň fonunda adamyň ölmek üçin öýüne gelmegi hakykatyň ýiti ýüzi: "15 gatly, şemally we gykylykly aýylganç bina ... Balkanyň gapysyny itekledi we bosagasyna gitdi ... Ine, şu beýiklikde özüni ýüküni depäniň üstüne ýüklän garyp adam ýaly duýdy ..." Elbetde, okyjy şu pursatda ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolýan bu garyp adamyň ykbaly hakda pikir edýär. Theöne awtor bu ykbaly öňden bäri çözüpdir: "Ol çuňňur pikirlenipdi:" Bu ýerden ol ýere, gözýaşlary sepilen we ýüzi örtülen çygly topraga näçe metr bar? " Greatazyjy tarapyndan uly ussatlyk bilen döredilen bu şekil, ömrüniň ähli pursatlarynda bolşy ýaly, şu pursatda hem kesgitli we yzyna dolanyp bolmaýar. "... sorag hem, jogap hem, garaşylýan ýaly görünýän köçe we pyýada ýol - agzyna suw düşse, sowuk gabyr ýaly, boş tabyt ýaly syrly dymsa, ölüm ... (!!!) Hekaýanyň soňunda awtor bu jaýyň golaýyndaky metjidi tötänleýin agzamaýar: "namaz okamagyň sesi durmady, dar geçelgesinde gijäniň ýüregine gözleri ýumuldy we gulaklary jyňňyrdady ... We Hudaýyň bendesiniň ruhy rehim diledi ..." Bu hekaýanyň soňky sözlemleri. Hereöne bu ýerde gutarmak, okyjynyň tükeniksiz hyýalyna, bu dünýäniň we adam durmuşynyň manysyny ölçemäge çagyrýan täze pikirleriň başlangyjydyr Ymamwerdi Ismaýilow bu eserinde ULY EDEBIURAT (Taňrynyň Sözi!) Bilen açylan ýoldan ynam, durmuş hakykatyna wepalylyk, adam ykbalyna jogapkärçilik we ýokary hünär ussatlygy bilen barýandygyny subut etdi. Bir tarapdan, özüne degişli azerbaýjan edebiýatynyň däplerini dowam etdirse, beýleki tarapdan dünýä edebi-jemgyýetçilik we pelsepe pikiriniň gözlegine goşulýar we EJE dilinde ähliumumy gymmatlyklary döredýär! Nizami Jafarow, akademik Jahangir Mammadli, professor